Sửa Luật Nuôi con nuôi để bảo đảm tốt nhất quyền trẻ em

Tại buổi thẩm định, các thành viên Hội đồng cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc trẻ em, bảo đảm quyền trẻ em; đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.

Dự thảo Luật có nhiều nội dung mới như đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số trong giải quyết thủ tục hành chính; tăng cường cơ chế theo dõi, giám sát sau khi giải quyết việc nuôi con nuôi; bổ sung quy định bảo đảm quyền được biết về nguồn gốc của con nuôi; hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế về nuôi con nuôi.

Góp ý tại phiên họp, đại diện Bộ Công an cho biết thực tiễn hiện nay xuất hiện nhiều hội, nhóm trên không gian mạng đăng tải thông tin cho, nhận trẻ em, tìm người nhận nuôi trẻ sơ sinh hoặc kết nối các bên có nhu cầu nhận con nuôi. Một số trường hợp đã bị phát hiện có dấu hiệu mua bán trẻ em hoặc hợp thức hóa nguồn gốc trẻ em thông qua hình thức nuôi con nuôi.

Từ thực tế này, đại diện Bộ Công an đề nghị bổ sung quy định nghiêm cấm việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng xã hội hoặc các nền tảng điện tử khác để môi giới, quảng cáo, tìm kiếm, kết nối việc cho, nhận con nuôi trái pháp luật.

Đối với việc giới thiệu trẻ em làm con nuôi, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định cho phép cơ quan có thẩm quyền yêu cầu giám định ADN hoặc áp dụng các biện pháp xác minh cần thiết khác trong trường hợp có căn cứ cho rằng thông tin về nguồn gốc của trẻ em hoặc quan hệ thân thích giữa các bên chưa rõ ràng. Theo đại diện Bộ Công an, việc bổ sung cơ chế này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xác minh, bảo đảm tính chính xác, khách quan trong giải quyết việc nuôi con nuôi.

Đề cập đến quy định về giới thiệu trẻ em làm con nuôi, bà Phạm Thị Hải Hà, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Nội vụ cho rằng cơ quan có thẩm quyền hiện nay là UBND cấp xã đối với trường hợp trong nước và UBND cấp tỉnh đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài. Tuy nhiên, công chức tư pháp - hộ tịch hoặc cán bộ hành chính tại đây không có chuyên môn để đánh giá toàn diện về tâm lý, xã hội và mức độ tương thích giữa cha mẹ nuôi với trẻ em.

Theo bà Hà, nếu giao nhiệm vụ này cho đội ngũ trên, việc đánh giá dễ mang tính hình thức, chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy tờ. Vì vậy, cần bổ sung vai trò của người làm công tác xã hội hoặc tổ chức con nuôi trong quy trình này. Đồng thời, người làm công tác xã hội cần tham gia trực tiếp và bắt buộc ở các giai đoạn đánh giá nhu cầu, điều kiện của trẻ em; đánh giá năng lực của người nhận nuôi; hỗ trợ giao nhận, hòa nhập gia đình và theo dõi sau khi giải quyết việc nuôi con nuôi.

Kết luận phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đánh giá cao phương án tổ chức không phát sinh thêm bộ máy mà tận dụng đội ngũ hiện có, kết hợp đào tạo chuyên sâu. Theo Thứ trưởng, việc huy động đội ngũ công tác xã hội tham gia công tác nuôi con nuôi là cần thiết.

Thứ trưởng cho rằng dự thảo quy định như hiện nay về cơ bản là phù hợp, song trên thực tế vẫn chưa làm rõ vai trò, trách nhiệm của những người tham gia công tác xã hội trong từng khâu, từng quy trình cụ thể. Do đó, cần quy định rõ trách nhiệm của đội ngũ này; đồng thời bảo đảm họ được đào tạo chuyên môn, có chứng chỉ hoặc tiêu chuẩn nghề nghiệp phù hợp.

Nhấn mạnh yêu cầu tiếp thu kinh nghiệm quốc tế trong quá trình xây dựng Nghị định hướng dẫn, Thứ trưởng nêu rõ cơ quan tư pháp có trách nhiệm bảo đảm tính hợp pháp, còn đội ngũ công tác xã hội bảo đảm tính phù hợp, sự an toàn về tâm lý và xã hội cho trẻ em. Mục tiêu cuối cùng đều là bảo vệ trẻ em, nhưng mỗi cơ quan cần thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ và thế mạnh của mình.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục nghiên cứu đối với trường hợp nhận con nuôi của cặp vợ chồng, không chỉ áp dụng khoảng cách tuổi tối thiểu đối với người trẻ tuổi hơn mà cũng cần xem xét giới hạn tối đa đối với người lớn tuổi hơn nhằm tránh khoảng trống pháp lý và bảo đảm thời gian đồng hành của cha mẹ nuôi với trẻ.

Đồng thời, cần cân nhắc thêm các quy định về khoảng cách tuổi giữa cha mẹ nuôi và con nuôi; khoản đóng góp của người nước ngoài nhận trẻ em tại cơ sở trợ giúp xã hội; thời gian chăm sóc, nuôi dưỡng thử trước khi quyết định nhận nuôi chính thức và quyền được biết nguồn gốc của con nuôi.

Bích Phương