Tài chính tiêu dùng, chuyển từ mở rộng sang tiếp cận có trách nhiệm cao

Dư nợ hơn 4,6 triệu tỷ đồng

Ngày 2/10, tại TPHCM, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức hội thảo "Tài chính tiêu dùng minh bạch và có trách nhiệm - Nền tảng cho phát triển bền vững".

Phát biểu tại hội thảo, TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước, cho rằng tài chính tiêu dùng không chỉ được nhìn qua những con số về dư nợ, tăng trưởng thị trường hay chất lượng tín dụng.

Đằng sau mỗi khoản vay là những nhu cầu cụ thể của gia đình như học phí, chi phí khám chữa bệnh, phương tiện phục vụ công việc, thiết bị gia dụng hoặc các khoản chi thiết yếu khi thu nhập chưa kịp đáp ứng.

Theo TS Đào Minh Tú, tài chính tiêu dùng giúp người dân chủ động hơn trước những nhu cầu chính đáng của cuộc sống, thay vì phải trì hoãn hoặc tìm đến những nguồn vốn thiếu an toàn.

Ở góc độ rộng hơn, tài chính tiêu dùng còn có ý nghĩa đối với sự vận động của nền kinh tế. Khi nguồn vốn phù hợp giúp nhu cầu tiêu dùng được chuyển hóa thành sức mua thực tế, hàng hóa và dịch vụ được lưu thông tốt hơn, doanh nghiệp có thêm đầu ra và hoạt động sản xuất - kinh doanh được hỗ trợ.

Đến cuối tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của toàn hệ thống đạt khoảng 4,62 triệu tỷ đồng, tăng 21,75% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 22,56% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế.

Tài chính tiêu dùng cũng mở rộng khả năng tiếp cận tài chính chính thức đối với những người không có tài sản bảo đảm, hồ sơ tín dụng đầy đủ hoặc điều kiện tiếp cận các khoản vay theo phương thức truyền thống.

Với người lao động có thu nhập trung bình, thu nhập thấp, công nhân tại các khu công nghiệp hay những nhóm khách hàng có nhu cầu vay nhỏ và ngắn hạn, một kênh tín dụng hợp pháp, thuận tiện và phù hợp có thể tạo ra khác biệt lớn.

Trong bức tranh này, các công ty tài chính được Ngân hàng Nhà nước cấp phép có vai trò riêng. Đến cuối tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của khối này đạt gần 185.000 tỷ đồng, tăng 13,37% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt gần 134.000 tỷ đồng, tăng hơn 19%, còn dư nợ tín dụng qua thẻ đạt trên 51.000 tỷ đồng.

"Khi khoảng trống tín dụng chính thức được thu hẹp, dư địa cho "tín dụng đen", cho vay nặng lãi và các ứng dụng cho vay bất hợp pháp cũng sẽ từng bước bị thu hẹp", TS Đào Minh Tú nói.

Tăng cường các khoản vay phù hợp và có trách nhiệm cao

Theo lãnh đạo Hiệp hội ngân hàng, sự gia tăng quy mô tín dụng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng tăng trưởng. Quy mô càng mở rộng thì trách nhiệm thẩm định, quản trị rủi ro, minh bạch thông tin và bảo vệ khách hàng càng phải được coi trọng.

Minh bạch trước hết thể hiện ở những thông tin cụ thể. Người vay cần biết mình thực nhận bao nhiêu, lãi suất và các khoản phí là gì, tổng nghĩa vụ phải trả ra sao, kỳ hạn thanh toán như thế nào, điều gì xảy ra nếu chậm trả và có thể liên hệ với ai khi phát sinh vướng mắc.

Thông tin rõ ràng, dễ hiểu giúp khách hàng có cơ sở cân nhắc và lựa chọn khoản vay phù hợp với khả năng tài chính.

Trách nhiệm được đặt ra đối với cả bên cho vay và người vay. Với tổ chức cho vay, đó là trách nhiệm thẩm định phù hợp, tư vấn trung thực, bảo vệ dữ liệu khách hàng, thực hiện nhắc nợ và thu hồi nợ đúng quy định, đồng thời giải quyết kịp thời các phản ánh phát sinh.

Với người vay, đó là trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, đọc kỹ hợp đồng, cân nhắc khả năng trả nợ, sử dụng vốn hợp lý và thực hiện đúng cam kết.

TS Đào Minh Tú nhấn mạnh mỗi khoản tín dụng phải thực sự tạo ra giá trị, niềm tin để tài chính tiêu dùng Việt Nam phát triển bền vững, đóng góp nhiều hơn cho người dân, nền kinh tế và mục tiêu tài chính toàn diện.

Ông Nguyễn Đình Đức, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON, Chủ nhiệm CLB Tài chính tiêu dùng chia sẻ: Thông qua mạng lưới đối tác, điểm bán và nền tảng số, các công ty tài chính có thể đưa nguồn vốn chính thức đến gần hơn với những nhu cầu nhỏ, phân tán và phát sinh thường xuyên trong đời sống.

Vai trò này không phải để thay thế ngân hàng. Trong một hệ thống tài chính phát triển, ngân hàng, công ty tài chính và các định chế khác có những mô hình và phân khúc phục vụ khách hàng khác nhau.

Ông Nguyễn Đình Đức cho rằng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi chuyển dịch từ tập trung vào tốc độ và số lượng sang tiếp cận có trách nhiệm. Lãnh đạo HD SAISON nêu 3 vấn đề lớn đối với ngành tài chính tiêu dùng trong giai đoạn tới.

Trước hết là chất lượng tăng trưởng, mở rộng tiếp cận phải đi cùng chất lượng tín dụng, thông tin phải minh bạch và quyền lợi của người vay phải được bảo đảm.

Thứ hai là dữ liệu và công nghệ giúp phục vụ nhanh hơn, mở rộng khả năng tiếp cận và hỗ trợ việc ra quyết định. Tuy nhiên, điều này đi cùng yêu cầu cao hơn về chất lượng thẩm định, bảo vệ khách hàng và trách nhiệm đối với những quyết định có sự hỗ trợ của công nghệ.

Thứ ba là chuẩn mực chung của ngành là minh bạch thông tin, đánh giá khả năng trả nợ, bảo vệ dữ liệu và cách ứng xử với khách hàng, thúc đẩy các chuẩn mực chung.

"Một khoản vay tốt, không phải là khoản vay có hạn mức tối đa được duyệt mà là khoản vay phù hợp với thu nhập, giúp người vay giải quyết nhu cầu mà không tạo ra gánh nặng nợ nần quá sức", ông Nguyễn Đình Đức nói.

Huy Thắng