Tạo nền tảng pháp lý mới nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Đổi mới mô hình tổ chức, thúc đẩy chuyển đổi số trong thi hành án dân sự

Dấu mốc quan trọng trong công tác hoàn thiện thể chế là việc Cục Quản lý Thi hành án dân sự tham mưu Bộ Tư pháp trình Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Luật gồm 5 chương, 116 điều, thể chế hóa các chủ trương về cải cách tư pháp, khắc phục những hạn chế trong thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự.

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là thể chế hóa mô hình cơ quan thi hành án dân sự một cấp tại địa phương với 34 cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh và 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Việc thiết lập chức danh Chấp hành viên trưởng tại các Phòng Thi hành án dân sự khu vực góp phần tinh gọn đầu mối quản lý, tập trung nguồn lực cho cơ sở, bảo đảm công tác chỉ đạo chuyên môn thông suốt.

Cùng với đổi mới tổ chức bộ máy, Luật đặt nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động thi hành án dân sự. Lần đầu tiên, giá trị pháp lý của hồ sơ, dữ liệu điện tử được ghi nhận; người dân và cơ quan thi hành án dân sự có thể thực hiện nhiều thủ tục trên môi trường số.

Các quy định về hồ sơ điện tử, thông báo tự động, xác minh điều kiện thi hành án qua dữ liệu quốc gia và thanh toán trực tuyến góp phần giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch trong tổ chức thi hành án.

Luật cũng sửa đổi nhiều quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Trong đó, bổ sung quy định thông báo thi hành án trên môi trường số; cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành đối với khoản bồi thường đã thu được trong giai đoạn tố tụng mà không cần chờ đơn yêu cầu; sửa đổi quy định về thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo hướng nhanh chóng, kịp thời.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung các quy định nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án như xác định rõ hành vi bị nghiêm cấm và chế tài xử lý đối với hành vi trốn tránh, chống đối thi hành án; mở rộng cơ chế phối hợp liên ngành; luật hóa vai trò của chính quyền địa phương, nhất là cấp xã; bổ sung giải pháp xử lý án tồn đọng, đổi mới cơ chế bảo quản vật chứng, mở rộng thẩm quyền của Thừa hành viên và xử lý các khoản tiền tạm thu tồn đọng.

Đồng bộ cơ chế thực thi, đưa Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống

Để bảo đảm Luật Thi hành án dân sự năm 2025 được triển khai thống nhất ngay khi có hiệu lực, ngày 13/5/2026, Chính phủ đã ban hành 3 nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật.

Cụ thể, Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật; Nghị định số 151/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự, thừa hành viên theo hướng cắt giảm mạnh thủ tục hành chính; Nghị định số 150/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức cán bộ và điều kiện bảo đảm hoạt động của hệ thống Thi hành án dân sự. Các thông tư hướng dẫn chuyên môn cũng được cơ bản hoàn thành.

Cùng với đó, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 64/2026/NĐ-CP ngày 28/2/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phục hồi, phá sản về thi hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản. Nghị định góp phần hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án được thực thi hiệu quả, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước.

Việc ban hành đồng bộ các nghị định, thông tư hướng dẫn cùng Nghị định số 64/2026/NĐ-CP đã từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực thi hành án dân sự và thi hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản; bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật, phù hợp với yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy và đổi mới phương thức quản lý.

Hiện Cục Quản lý Thi hành án dân sự tiếp tục phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao xây dựng Thông tư liên tịch nhằm thống nhất việc áp dụng pháp luật trong hoạt động phối hợp giữa các cơ quan; đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng các thông tư hướng dẫn về phí thi hành án dân sự và kế toán nghiệp vụ.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi, các quy định mới của Luật đã tạo bước chuyển thực chất, tháo gỡ những nút thắt về tổ chức, pháp lý và thủ tục; qua đó rút ngắn thời gian thi hành án, giảm chi phí xã hội, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Ngay sau khi Luật được Quốc hội thông qua, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành, rà soát hệ thống pháp luật, tham mưu ban hành các văn bản hướng dẫn; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến quy định mới, hoàn thiện nền tảng số, cơ sở dữ liệu và các hệ thống phục vụ xác minh điều kiện thi hành án, thông báo, thanh toán điện tử...

Với những đổi mới về tổ chức bộ máy, thủ tục, chuyển đổi số cùng hệ thống văn bản hướng dẫn được ban hành đồng bộ, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản trong công tác thi hành án dân sự, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch và hiệu quả.

Diệu Anh