Tháo gỡ điểm nghẽn trong quy định về hàng giả trong Luật Thương mại

Bộ Công Thương cho biết, việc quy định khái niệm "hàng giả" ở cấp Luật giúp củng cố cơ sở pháp lý, hiệu lực của khái niệm "hàng giả" từ đó áp dụng thống nhất, không chỉ giới hạn trong xử lý các hành vi vi phạm mà còn tạo cơ sở thúc đẩy biện pháp quản lý, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo trong phát hiện "hàng giả", từ đó nâng cao hiệu quả của công cuộc đấu tranh, phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, doanh nghiệp, bảo vệ an ninh, an toàn sức khỏe cho Nhân dân, góp phần phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Bộ Công Thương đề xuất bổ sung thêm 1 khoản tại Điều 3 của Luật Thương mại về giải thích từ ngữ liên quan đến hàng giả, cụ thể:

""Hàng giả" bao gồm:

a) Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi hoặc giá trị sử dụng, công dụng dự định của hàng hóa; hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký;

b) Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa đạt tỷ lệ dưới mức do Chính phủ quy định so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;

d) Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng;

đ) Hàng hóa có nhãn hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hóa; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hóa hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;

e) Tem, nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa giả bao gồm: đề can, nhãn hàng hóa (bao gồm cả nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm, hàng hóa), bao bì hàng hóa, các loại tem chất lượng, dấu chất lượng, tem truy xuất nguồn gốc, phiếu bảo hành, niêm màng co hàng hóa hoặc vật phẩm khác của tổ chức, cá nhân kinh doanh có chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo tên thương mại, tên thương phẩm, mã số mã vạch, mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố của hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác.

g) Hàng hóa khác mà Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quy định là hàng giả".

Giải pháp thực hiện chính sách

Bộ Công Thương đề ra 2 giải pháp thực hiện chính sách. Cụ thể:

Giải pháp 1: Quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" trong Luật Thương mại.

Giải pháp 2: Giữ nguyên việc quy định trường hợp được xác định là "hàng giả" ở Nghị định số 98/2020/NĐ-CP.

Bộ Công Thương kiến nghị lựa chọn "Giải pháp 1: Quy định khái niệm "hàng giả" trong Luật Thương mại" nhằm củng cố cơ sở pháp lý, hiệu lực của khái niệm "hàng giả" từ đó áp dụng thống nhất, không chỉ giới hạn trong xử lý các hành vi vi phạm mà còn tạo cơ sở thúc đẩy biện pháp quản lý, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo trong phát hiện "hàng giả", từ đó nâng cao hiệu quả của công cuộc đấu tranh, phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, doanh nghiệp, bảo vệ an ninh, an toàn sức khỏe cho Nhân dân, góp phần phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Tác động đối với hệ thống pháp luật

Theo Bộ Công Thương, việc quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" trong Luật Thương mại nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân quy định tại khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm" và khoản 2 Điều 38 Hiến pháp năm 2013: "Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng." Theo đó, việc quy định khái niệm "hàng giả" trong Luật Thương mại tạo cơ sở pháp lý mạnh mẽ trong việc đấu tranh, phòng, chống các hành vi sản xuất, buôn bán những hàng hóa được xác định là "hàng giả", qua đó bảo vệ sức khỏe của cộng đồng.

Đồng thời, việc quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" trong Luật Thương mại cũng tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo đảm công bằng, đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế bền vững theo quy định tại khoản 3 Điều 51 Hiến pháp năm 2013: "Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các ngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước." và Điều 52 Hiến pháp năm 2013: "Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, điều tiết nền kinh tế trên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường".

Tuy nhiên, việc quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" trong Luật Thương mại cũng có liên quan trực tiếp quyền tự do kinh doanh được quy định tại Điều 33 Hiến pháp năm 2013: "Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm" do quy định khái niệm "hàng giả" sẽ những giới hạn nhất định đối với tổ chức, cá nhân khi thực hiện kinh doanh của mình.

Hiện nay, thuật ngữ "hàng giả" đã được nhắc đến trong các quy định tại Luật Thương mại năm 2005 (khoản 4 Điều 123; điểm c khoản 1 Điều 134; điểm e khoản 1 Điều 320). Tuy nhiên, Luật Thương mại hiện nay không có quy định về khái niệm "hàng giả".

Khái niệm "hàng giả" hiện đang được quy định tại khoản 7 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26 tháng 8 năm 2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo đó, Nghị định số 98/2020/NĐ-CP xác định "hàng giả" bao gồm:

+ Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký;

+ Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;

+ Thuốc giả theo quy định tại khoản 33 Điều 2 của Luật Dược năm 2016 và dược liệu giả theo quy định tại khoản 34 Điều 2 của Luật Dược năm 2016;

+ Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng;

+ Hàng hóa có nhãn hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hóa; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hóa hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;

+ Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả.

Trước đó, việc quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" cũng đã được quy định tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật ở cấp Nghị định như Nghị định của Hội đồng Bộ trưởng số 140-HĐBT ngày 25-4-1991 quy định về kiểm tra, xử lý việc sản xuất, buôn bán hàng giả; Nghị định số 06/2008/NĐ-CP ngày 16 tháng 01 năm 2008 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại; Nghị định số 08/2013/NĐ-CP ngày 10 tháng 01 năm 2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả; Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2015/NĐ-CP và Nghị định số 141/2018/NĐ-CP. Do đó, việc quy định các trường hợp được xác định là "hàng giả" không phải là một quy định mới mà chỉ có khả năng tác động đến việc phải bãi bỏ quy định tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP.

Tuy nhiên, việc chỉ quy định khái niệm cũng như các trường hợp được xác định là "hàng giả" tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP đang tạo ra giới hạn về hiệu lực khi việc xác định "hàng giả" chỉ áp dụng trong xử lý vi phạm hành chính (cách hiểu từ ngữ "hàng giả" trong khuôn khổ của Nghị định số 98/2020/NĐ-CP) mà chưa bảo đảm cơ sở để áp dụng chung cho pháp luật quản lý nhà nước và pháp luật hình sự trong khi thực tế hiện nay Luật Thương mại có quy định thuật ngữ "hàng giả" và trong Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm2 017 và năm 2025 (Điều 192, Điều 193, Điều 194 và Điều 195) dẫn tới sự cần thiết cần nghiên cứu, bổ sung quy định các trường hợp xác định là "hàng giả" tại Luật Thương mại để làm cơ sở áp dụng chung, có giá trị pháp lý cao và thống nhất.

Tác động về kinh tế - xã hội

Đối với nhà nước: Việc quy định khái niệm "hàng giả" ở cấp Luật giúp củng cố cơ sở pháp lý, hiệu lực của khái niệm "hàng giả" từ đó áp dụng thống nhất, không chỉ giới hạn trong xử lý các hành vi vi phạm mà còn tạo cơ sở thúc đẩy biện pháp quản lý, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo trong phát hiện "hàng giả", từ đó nâng cao hiệu quả của công cuộc đấu tranh, phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, doanh nghiệp, bảo vệ an ninh, an toàn sức khỏe cho Nhân dân, góp phần phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững. Tuy nhiên, việc quy định ở cấp Luật sẽ đề cao tính ổn định, khó sửa đổi, bổ sung để theo kịp với những diễn biến khó lường của thị trường hàng hóa trong nước.

Đối với doanh nghiệp: Việc quy định khái niệm "hàng giả" trong Luật Thương mại có ý nghĩa quan trọng và trực tiếp trong việc bảo đảm ổn định thị trường, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là những doanh nghiệp chân chính, có hàng hóa bị làm giả, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, đảm bảo uy tín, chất lượng và sự phát triển của các doanh nghiệp trong nền kinh tế.

Đối với tổ chức, cá nhân: Việc quy định khái niệm "hàng giả" trong Luật Thương mại tạo cơ sở cho công cuộc đấu tranh, phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả, qua đó góp phần bảo đảm quyền được bảo vệ về sức khỏe, tính mạng, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, những người tiêu dùng.

Hồ sơ chính sách dự án Luật sửa dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được lấy ý kiến trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Công Thương./.