Thế giới trước một đợt El Nino mạnh: Rủi ro khí hậu và kinh tế cùng gia tăng

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino sẽ tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới và gần như chắc chắn kéo dài ít nhất đến tháng 2/2027. Một số dự báo được dẫn trong tài liệu cho rằng ảnh hưởng của hiện tượng này có thể tiếp tục tới khoảng tháng 5/2027.

Mức độ của đợt El Nino hiện nay cũng đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Theo các dự báo được dẫn, Cơ quan Khí tượng Anh cho rằng đây có thể là một trong những đợt El Nino mạnh nhất trong nhiều thập niên, trong khi NOAA đánh giá có 69% khả năng đây là đợt mạnh nhất kể từ năm 1950. Nhiệt độ nước biển tại khu vực Thái Bình Dương được dự báo có thể tăng tới 3 độ C trong những kịch bản cực đoan.

El Nino hình thành khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương tăng bất thường, kéo theo những thay đổi lớn trong hoàn lưu khí quyển, độ ẩm và hướng gió. Những thay đổi này không tác động đồng đều lên tất cả các khu vực, nhưng có thể làm đảo lộn những quy luật thời tiết vốn tương đối ổn định.

Một trong những biểu hiện rõ nhất hiện nay là sự thay đổi hoạt động bão nhiệt đới. Tại Bắc Đại Tây Dương, mùa bão năm 2026 đặc biệt yên ắng. Tính đến ngày 23/9, khu vực này mới ghi nhận 6 cơn bão nhiệt đới và chưa có cơn nào mạnh lên thành bão, trong khi chỉ số năng lượng xoáy thuận tích lũy ở mức thấp kỷ lục đối với thời điểm này trong năm. El Nino làm gia tăng đứt gió theo chiều thẳng đứng tại Đại Tây Dương, khiến các hệ thống bão khó hình thành và phát triển mạnh.

Trong khi đó, tại trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương, điều kiện lại thuận lợi hơn cho sự hình thành và phát triển của bão nhiệt đới. Nước biển ấm hơn cung cấp thêm nhiệt và hơi ẩm, còn đứt gió yếu hơn giúp các hệ thống bão duy trì lâu hơn và có khả năng mạnh lên.

Ở phía Tây Thái Bình Dương, El Nino có thể làm thay đổi cả khu vực hình thành và đường đi của bão. Các hệ thống bão có xu hướng xuất hiện xa hơn về phía Đông và dịch chuyển nhiều hơn về phía Bắc, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đối với Guam, quần đảo Bắc Mariana, Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên.

Tại Ấn Độ Dương, một El Nino mạnh thường làm suy yếu gió mùa, qua đó gia tăng nguy cơ hạn hán tại tiểu lục địa Ấn Độ. Ở một số khu vực khác, trong đó có Tây Nam Ấn Độ Dương, hoạt động xoáy thuận nhiệt đới có xu hướng giảm khi El Nino đạt cường độ mạnh.

Nắng nóng, sức khỏe và nguồn nước chịu sức ép

Không chỉ làm thay đổi hoạt động bão, El Nino còn được dự báo đẩy nhiệt độ tại nhiều khu vực lên cao hơn trong những tháng tới. Các nhà khoa học được dẫn trong tài liệu ước tính nhiệt độ gia tăng do El Nino có thể khiến khoảng 451.000 người tử vong sớm do nắng nóng trong giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027. Đông Nam Á, Nam Á, châu Phi và châu Mỹ nằm trong những khu vực chịu rủi ro đáng kể.

Nigeria, Indonesia, Sudan, Ấn Độ và Brazil được dự báo thuộc nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nhất. Xét theo khu vực, Sahel ở châu Phi và Đông Nam Á được đánh giá là những nơi đặc biệt dễ tổn thương.

Nguy cơ lần này càng lớn khi El Nino xuất hiện trên nền nhiệt toàn cầu vốn đã cao. Giáo sư Friederike Otto thuộc Đại học Hoàng gia London cho rằng điều này làm tăng khả năng xuất hiện những đợt nắng nóng chưa từng có, kéo theo tác động lớn hơn đối với sức khỏe, nguồn nước và an ninh lương thực.

Tại Trung Quốc, một tác động khác đang được cảnh báo là nguy cơ ô nhiễm không khí tăng trong mùa Thu và mùa Đông. El Nino có thể làm suy yếu gió mùa và giảm số đợt không khí lạnh tại miền Bắc, khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán và làm tăng khả năng xuất hiện các đợt ô nhiễm kéo dài trên diện rộng.

Các chuyên gia khí tượng Anh cũng cảnh báo lượng nhiệt lớn được giải phóng từ đại dương trong những đợt El Nino mạnh có thể đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu lên cao hơn. Theo một dự báo được dẫn trong tài liệu, năm 2027 có khả năng vượt năm 2024 để trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận.

Nông nghiệp và an ninh lương thực đối mặt rủi ro lớn

Một trong những tác động kinh tế trực tiếp nhất của El Nino là đối với nông nghiệp. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo hiện tượng này có thể đẩy thêm khoảng 49-50 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Trung Mỹ, miền Nam châu Phi, Đông Phi, Nam Á và Đông Nam Á là những khu vực được xác định có nguy cơ đáng kể.

Tại Đông Nam Á, mùa mưa thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10. Nếu lượng mưa thiếu hụt, nông dân có thể phải trì hoãn gieo trồng, thu hẹp diện tích hoặc chuyển đổi cây trồng. Nông nghiệp vì thế được đánh giá là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp đầu tiên.

Rủi ro tại Đông Nam Á cũng có thể lan ra thị trường thế giới do khu vực này giữ vai trò lớn trong nguồn cung gạo và dầu cọ. Indonesia và Malaysia hiện cung cấp khoảng 85% sản lượng dầu cọ toàn cầu. Thiếu mưa kéo dài không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng mà còn có thể buộc nông dân giảm bón phân, từ đó tác động đến sản lượng trong các vụ sau.

Theo Goldman Sachs, El Nino có nguy cơ đẩy giá lương thực toàn cầu tăng gần 16%. Ảnh hưởng không xuất hiện đồng thời mà có thể lan truyền với độ trễ do chu kỳ mùa vụ của từng loại cây trồng khác nhau. Mực nước tại các kênh đào và sông ngòi giảm cũng có thể làm tăng thêm chi phí logistics nông sản.

Điều đáng chú ý là tác động của El Nino lên giá lương thực có thể kéo dài ngay cả khi hiện tượng khí hậu này suy yếu. Goldman Sachs cho rằng phải tới nửa cuối năm 2028, tác động đến giá lương thực toàn cầu mới có thể bộc lộ đầy đủ. Trong khi đó, UBS cảnh báo những gián đoạn nguồn cung dù chỉ ở mức vừa phải cũng có khả năng gây biến động giá lớn trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đồng thời chịu sức ép từ phân bón và năng lượng.

Các tổ chức tài chính cũng cảnh báo khó xác định đầy đủ thiệt hại kinh tế do nắng nóng và hạn hán cực đoan, nhưng quy mô tổn thất có thể cao hơn đáng kể so với những đợt El Nino trước, vốn đã gây thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ USD.

Trước những rủi ro này, nhiều quốc gia đã tăng cường các biện pháp thích ứng. Trung Quốc nâng cấp hệ thống giám sát và cảnh báo sớm; Hàn Quốc cải tổ hệ thống cảnh báo sóng nhiệt; Nhật Bản tăng cường chuẩn bị cho nguy cơ nắng nóng và ngập lụt. Tại Đông Nam Á, các biện pháp đang được chú trọng gồm điều chỉnh lịch gieo trồng, quản lý nguồn nước và tăng khả năng chống chịu của sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý El Nino chỉ tạo ra xu hướng khí hậu chung, không có nghĩa mọi khu vực đều trải qua cùng một kiểu thời tiết cực đoan. Mức độ tác động thực tế còn phụ thuộc vào nhiệt độ đại dương, hoàn lưu khí quyển và nhiều yếu tố khí hậu khác.

Điểm đáng lo ngại của đợt El Nino lần này không chỉ nằm ở cường độ của bản thân hiện tượng, mà còn ở việc nó xuất hiện trên một nền khí hậu đã nóng hơn. Vì vậy, những biến động về nhiệt độ, lượng mưa, nông nghiệp và nguồn nước trong những tháng tới có thể tạo ra các tác động dây chuyền đối với sức khỏe, an ninh lương thực và kinh tế toàn cầu, kéo dài vượt ra ngoài thời gian tồn tại của chính El Nino.

An Bình