Thông quan tập trung: Bước chuyển mới trong hiện đại hóa hải quan

Thực hiện các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như áp dụng khoa học công nghệ trong các hoạt động của cơ quan Hải quan, ngành Hải quan chủ trương xây dựng mô hình Hải quan thông minh theo hướng ứng dụng tối đa công nghệ, hướng tới số hóa hồ sơ, số hóa quy trình và thực hiện hải quan phi giấy tờ. Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ quan Hải quan hướng tới mô hình tập trung, chuyên nghiệp, chuyên sâu.

Trong khi đó, khối lượng công việc của ngành Hải quan liên tục gia tăng, bình quân tăng từ 10–15% mỗi năm, nhưng biên chế lại thực hiện theo chủ trương tinh giản, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn theo chỉ đạo của Trung ương.

Trước yêu cầu thực tiễn đó, việc triển khai mô hình thông quan tập trung được xác định là giải pháp cần thiết nhằm đáp ứng nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Trên cơ sở này, ngành Hải quan đã xây dựng Đề án thực hiện mô hình thông quan tập trung và dự kiến triển khai thí điểm từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Kiểm tra hồ sơ tập trung tại một đầu mối

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn cho biết, mô hình thông quan tập trung được xây dựng với mục tiêu đẩy mạnh chuyên môn hóa, chuyên sâu hóa các quy trình nghiệp vụ hải quan, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ nhằm giảm thời gian xử lý và tiết kiệm chi phí cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đó, mô hình này có nhiều điểm khác biệt so với phương thức thực hiện hiện nay. Thay vì kiểm tra hồ sơ phân tán tại các đơn vị hải quan cửa khẩu, toàn bộ công tác kiểm tra hồ sơ sẽ được tập trung thực hiện tại một đầu mối là Đội Thông quan. Các đơn vị hải quan cửa khẩu sẽ chỉ tập trung thực hiện nhiệm vụ kiểm tra thực tế hàng hóa, kiểm tra giám sát hải quan và thủ tục giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan.

Với mô hình mới này, người khai hải quan không còn phải làm việc với nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu như trước. Khi hàng hóa cập cảng biển, doanh nghiệp chỉ cần khai báo và thực hiện thủ tục hải quan tại Đội Thông quan. Qua đó giảm thời gian xử lý, tiết kiệm chi phí đi lại cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm việc thực hiện thủ tục hải quan được thống nhất giữa các đơn vị hải quan cửa khẩu cảng.

Hướng tới thủ tục phi giấy tờ, giảm tiếp xúc trực tiếp, nâng cao hiệu quả quản lý

Tuy nhiên, ông Âu Anh Tuấn lưu ý doanh nghiệp khi thực hiện thông quan tập trung sẽ phải lựa chọn mã của Đội Thông quan để khai, thay cho mã đơn vị hải quan cửa khẩu trước đây. Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải lưu ý mã tài khoản thu nộp ngân sách cũng có thay đổi so với trước đây doanh nghiệp nộp ở hải quan cửa khẩu.

Nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, cơ quan Hải quan đã công khai đầy đủ các nội dung thay đổi tại các địa điểm làm thủ tục hải quan cũng như trên website của Chi cục Hải quan khu vực III và ngành Hải quan để doanh nghiệp chủ động cập nhật, thực hiện đúng quy định.

Song song với đó, Chi cục Hải quan khu vực III đã tổ chức các chương trình tập huấn, hướng dẫn cộng đồng doanh nghiệp về những điểm mới của mô hình thông quan tập trung nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng và triển khai hiệu quả.

Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn hoặc cần hỗ trợ, doanh nghiệp có thể liên hệ với Đội Thông quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực III để được hướng dẫn. Toàn bộ việc trao đổi thông tin giữa người khai hải quan và cơ quan Hải quan sẽ thực hiện thông qua hệ thống, kể cả hoạt động tham vấn giá, sẽ cố gắng thực hiện một cách gián tiếp và không cần phải có sự gặp gỡ và tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và người khai hải quan, qua đó hạn chế tiêu cực, phiền hà, sách nhiễu.

Tiếp tục mở rộng sau khi thí điểm thành công

Cục Hải quan đánh giá, việc triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III được xem là bước đi tiếp theo trong lộ trình hiện đại hóa hải quan, hướng tới xây dựng nền hải quan số, quản lý tập trung, chuyên sâu và minh bạch hơn. Không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, mô hình này còn góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, giảm tiếp xúc trực tiếp, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia cũng như thông lệ quốc tế trong lĩnh vực hải quan.

Ông Âu Anh Tuấn cho biết, sau khi triển khai mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, Cục Hải quan sẽ tiến hành đánh giá, tổng kết nhằm rút kinh nghiệm và làm cơ sở xây dựng phương án mở rộng mô hình trong thời gian tới.

Sau khi giai đoạn thí điểm đạt kết quả tích cực, ngành Hải quan sẽ tiếp tục triển khai mở rộng trước hết đối với các đơn vị hải quan ngoài cửa khẩu thuộc Chi cục Hải quan khu vực III. Khi mô hình được vận hành hiệu quả đối với toàn bộ các loại hình tại cửa khẩu cũng như ngoài cửa khẩu tại đơn vị này, ngành Hải quan sẽ nghiên cứu, xây dựng lộ trình và kế hoạch triển khai đồng bộ tại các chi cục hải quan khu vực khác trên phạm vi cả nước.