Thúc đẩy công nghệ xanh, phát triển bao bì sinh học bảo vệ môi trường trong nông nghiệp

Tuy nhiên, để các giải pháp này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả kinh tế, an toàn thực phẩm và tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, Thủ đô đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. Thành phố xác định phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và từng bước giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Đây không chỉ là định hướng dài hạn mà đang trở thành yêu cầu cụ thể đối với từng ngành, từng lĩnh vực và từng doanh nghiệp.

Đối với ngành nông nghiệp, yêu cầu này càng có ý nghĩa quan trọng. Hà Nội không chỉ hướng tới nền nông nghiệp có năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao mà còn từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp. Để thực hiện mục tiêu đó, cần thay đổi phương thức sản xuất theo hướng sử dụng hiệu quả hơn đất đai, nước, năng lượng và vật tư đầu vào; giảm tổn thất sau thu hoạch, tận dụng phụ phẩm, giảm chất thải và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong quá trình này, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm chi phí, chất thải và phát thải trong quá trình sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản.

Thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, xác định mục tiêu đi đầu về chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, đồng thời phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái và tăng cường hiệu quả sử dụng tài nguyên. Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn Thành phố và Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND ngày 26/11/2025 về thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn Thành phố là những bước đi cụ thể trong quá trình chuyển đổi sang các mô hình phát triển phát thải thấp.

Ứng dụng công nghệ, phát triển bao bì sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp

Đề cập đến ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản và bao gói nông sản sau thu hoạch, TS. Phạm Thị Liên, Hội Nữ trí thức Hà Nội, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thực nghiệm Nông nghiệp Công nghệ cao, Viện Di truyền Nông nghiệp, cho rằng đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với sản xuất nông nghiệp hiện nay.

Theo bà, chất lượng nông sản không chỉ được quyết định tại thời điểm thu hoạch mà tiếp tục biến đổi trong suốt quá trình sơ chế, làm mát, bao gói, vận chuyển, lưu kho và phân phối. Vì vậy, quản lý sau thu hoạch cần được xem là một bộ phận của chuỗi giá trị, thay vì chỉ là công đoạn phụ sau sản xuất. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), tổn thất lương thực từ sau thu hoạch đến trước bán lẻ vẫn là vấn đề đáng kể trên phạm vi toàn cầu.

Tổn thất sau thu hoạch không chỉ là sự hao hụt về khối lượng mà còn bao gồm suy giảm chất lượng cảm quan, giá trị dinh dưỡng, khả năng tiêu thụ và giá trị kinh tế. Đối với rau quả tươi, nhiệt độ, tình trạng mất nước, quá trình hô hấp, ethylene và vi sinh vật là những yếu tố then chốt quyết định tốc độ suy giảm chất lượng.

Do đó, việc ứng dụng công nghệ trong bảo quản, bao gói cần hướng đến kiểm soát tốt các điều kiện bảo quản, kéo dài thời gian sử dụng và duy trì chất lượng nông sản. Cùng với đó, cần giảm sự phụ thuộc vào nhựa dùng một lần, phát triển vật liệu bao gói thân thiện hơn với môi trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Theo TS. Trần Thị Hòa, nguyên phụ trách phòng dự án Liên Hợp Quốc, Viện Di truyền Nông nghiệp, bao bì giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ nông sản, thực phẩm trước tác động cơ học, độ ẩm, oxy, vi sinh vật và các yếu tố bất lợi trong quá trình lưu thông. 

Tuy nhiên, phần lớn bao bì nhựa truyền thống có nguồn gốc hóa thạch, tồn lưu lâu trong môi trường và khó thu hồi khi đã dính thực phẩm. Áp lực giảm nhựa dùng một lần đang thúc đẩy nhu cầu phát triển các vật liệu mới vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa có khả năng tái tạo, phân hủy hoặc quay trở lại chu trình sinh học.

Công nghệ sinh học mở ra khả năng tạo ra vật liệu bao bì từ các nguồn nguyên liệu tái tạo. Các vật liệu có nguồn gốc sinh học không chỉ có tiềm năng thay thế một phần bao bì nhựa truyền thống mà còn tạo điều kiện phát triển màng phủ, bao bì hoạt tính và các giải pháp bảo quản có giá trị gia tăng. Đây là hướng tiếp cận góp phần nâng cao chất lượng bảo quản nông sản, đồng thời thúc đẩy sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu tái tạo.

Đáng chú ý, Việt Nam có nguồn phụ phẩm lớn từ lúa gạo, mía đường, ngô, sắn, cà phê, dừa, chuối và chế biến thủy sản. Nhiều nguồn phụ phẩm chứa cellulose, hemicellulose, lignin, tinh bột, pectin hoặc chitin có thể được thu hồi để sản xuất giấy, khay ép định hình, màng, vật liệu composite và vật liệu gia cường.

Việc tận dụng những nguồn nguyên liệu này không chỉ góp phần giảm lượng chất thải phát sinh mà còn tạo đầu vào cho ngành sản xuất vật liệu, nâng cao giá trị phụ phẩm và hình thành các chuỗi liên kết mới giữa nông nghiệp với công nghiệp chế biến. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải của quá trình sản xuất này có thể trở thành nguyên liệu cho quá trình sản xuất khác.

Thiện Tâm

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội