Thương mại Việt Nam – Canada khởi sắc, dư địa hợp tác vẫn rộng mở

Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam – Canada đã có bước phát triển đáng kể kể từ khi Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực.

Canada, cùng với Mexico và Peru, là những đối tác CPTPP mà Việt Nam lần đầu tiên có quan hệ FTA. Sau khi CPTPP có hiệu lực, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada tăng trưởng mạnh, thương mại song phương nhiều năm duy trì mức tăng hai con số và Việt Nam liên tục xuất siêu sang thị trường này.

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam – Canada đạt 8,6 tỷ USD, tăng 18,8% so với năm 2024.

Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada lần đầu tiên vượt ngưỡng 7,5 tỷ USD, tăng 18,2%; nhập khẩu từ Canada cũng lần đầu tiên vượt 1 tỷ USD, tăng 23,7%.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Trong 7 tháng đầu năm, trao đổi thương mại hai chiều đạt 5,9 tỷ USD, tăng 24,1% so với cùng kỳ năm trước. Việt Nam xuất khẩu sang Canada 5,1 tỷ USD, tăng 20,4%; trong khi xuất khẩu của Canada sang Việt Nam đạt 876,7 triệu USD, tăng tới 50,6%. Việt Nam hiện là đối tác nhập khẩu lớn thứ 6 của Canada trên thế giới và đứng thứ nhất trong ASEAN, chiếm 43,6% tổng kim ngạch nhập khẩu của Canada từ khu vực.

Cơ cấu thương mại giữa hai nước cho thấy tính bổ sung tương đối rõ. Việt Nam xuất khẩu sang Canada chủ yếu máy móc, thiết bị, hàng điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, đồ chơi, thủy sản, sản phẩm nhựa và một số mặt hàng nông sản như rau củ, hạt, cà phê, tiêu, gạo. Ở chiều ngược lại, Canada cung cấp cho Việt Nam nhiều mặt hàng nguyên liệu phục vụ sản xuất như quặng và khoáng sản, lúa mì, thức ăn chăn nuôi, phân bón và thủy sản.

Gần đây, tính kết nối từ chuỗi cung ứng sang kết nối sản xuất cũng có sự cải thiện rõ rệt với sự gia tăng trao đổi các sản phẩm đầu vào hoặc sản phẩm trung gian của sản xuất công nghiệp thay vì nhóm hàng nông nghiệp và tiêu dùng thành phẩm thuần tuý.

Dư địa từ CPTPP vẫn còn lớn

Trong bối cảnh Canada đang điều chỉnh chiến lược, lợi ích và các lĩnh vực ưu tiên hợp tác của hai nước ngày càng tương đồng. Theo Thương vụ Việt Nam tại Canada, với vị trí trung tâm ASEAN cùng lợi thế về mạng lưới hiệp định thương mại tự do, thị trường và hạ tầng vận tải xuyên Á, Việt Nam có thể trở thành cửa ngõ cho doanh nghiệp và hàng hóa Canada vào khu vực.

Ở chiều ngược lại, Canada ngày càng trở nên quan trọng đối với Việt Nam về thị trường, công nghệ và năng lượng. Với những lợi thế về công nghệ, tài chính, mạng lưới bạn hàng và logistics ở châu Mỹ, Canada có thể là cánh cửa cho các doanh nghiệp Việt Nam nâng quy mô và đi ra thế giới.

Tuy nhiên, theo phân tích của TS. Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Canada, dư địa từ CPTPP vẫn chưa được khai thác hết.

Dù xuất khẩu của Việt Nam sang Canada tăng mạnh nhưng mức độ tận dụng ưu đãi CPTPP cải thiện khá chậm. Theo tính toán của Thương vụ Việt Nam tại Canada, tỉ lệ sử dụng ưu đãi CPTPP tăng từ 13,8% năm 2019 lên 18,2% năm 2022 và 18,4% năm 2025. Điều này cho thấy vẫn còn dư địa đáng kể để doanh nghiệp khai thác tốt hơn những lợi thế mà Hiệp định mang lại.

Bà Trần Thu Quỳnh chỉ ra rằng, một trong những vấn đề hiện nay là khoảng cách giữa "kết nối thương mại" và "kết nối sản xuất". Doanh nghiệp hai nước phần lớn vẫn coi nhau là thị trường đầu ra hoặc nguồn cung đầu vào, thay vì trở thành những mắt xích trong cùng một chuỗi giá trị.

Vì vậy, thời gian tới quan hệ hợp tác có thể được mở rộng theo hướng không chỉ dừng ở mua bán hàng hóa. Doanh nghiệp Việt Nam có thể chuyển từ tư duy "bán hàng vào Canada" sang chủ động đề xuất các mô hình hợp tác dài hạn như liên doanh, đầu tư hai chiều, kết nối sản xuất dựa trên khai thác cộng gộp xuất xứ, hợp tác thương mại hoá R&D, tăng cường kết nối logistics, năng lượng và thương mại dịch vụ.

Đầu tư chưa tương xứng với thương mại

Trong khi thương mại song phương tăng trưởng nhanh thì đầu tư giữa Việt Nam và Canada vẫn còn khoảng cách đáng kể so với tiềm năng.

Theo số liệu của Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, Canada hiện đứng thứ 14 trong danh sách các nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, với 306 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 4,9 tỷ USD.

Đáng chú ý, sau hơn một thập kỷ, tổng quy mô vốn đầu tư của Canada vào Việt Nam hầu như chưa có thay đổi lớn. Năm 2013, Canada đã có 131 dự án với tổng vốn khoảng 4,7 tỷ USD. Năm 2015, vốn đầu tư từng đạt gần 5,3 tỷ USD với 147 dự án.

Đầu tư của Canada vào Việt Nam cũng còn hạn chế trong lĩnh vực chế biến, chế tạo và chưa hướng mạnh tới khai thác CPTPP để hình thành chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất giữa hai nước. Quy mô phần lớn dự án còn nhỏ. Ngoại trừ dự án Hồ Tràm có quy mô 4,26 tỷ USD được triển khai từ nhiều năm trước, ít có dự án có quy mô hơn 200 triệu USD.

Mở thêm không gian hợp tác mới

Những thay đổi trong nhu cầu thị trường và định hướng phát triển của Canada đang mở thêm dư địa hợp tác cho doanh nghiệp hai nước.

Theo TS. Trần Thu Quỳnh, nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung của Canada có thể mở thêm cơ hội cho hàng tiêu dùng, dệt may, da giày và nội thất Việt Nam. Quá trình tái công nghiệp hóa tạo nhu cầu về linh kiện cơ khí, nhựa kỹ thuật, máy móc và thiết bị điện tử. Trong khi đó, công nghệ xanh, khoáng sản chế biến sâu, pin lưu trữ, pin xe điện và công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng cũng là những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác.

Năng lượng cũng là lĩnh vực có tính bổ trợ cao. Canada có lợi thế về dầu thô, LNG, LPG, uranium, cùng công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý hệ thống năng lượng; trong khi Việt Nam có nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, tiềm năng năng lượng tái tạo, nguồn nguyên liệu sinh học, hạ tầng cảng biển và năng lực chế biến, cơ khí chế tạo. Những lợi thế này mở ra khả năng hợp tác trong thương mại năng lượng cũng như đầu tư vào điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, nhiên liệu hàng không bền vững và chế biến khoáng sản thiết yếu.

TS. Trần Thu Quỳnh cho rằng, CPTPP vẫn còn nhiều dư địa để hai nước khai thác hiệu quả hơn, không chỉ trong thương mại mà cả mạng lưới thu mua, logistics và dòng vốn đầu tư; qua đó, những tiềm năng hiện nay có thể được chuyển hóa thành các liên kết kinh tế sâu hơn giữa doanh nghiệp hai nước.

Anh Thơ