Tiếp cận công nghệ mới, nâng hiệu quả tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Điểm dừng chân trọng tâm của đoàn là Đại học Georgia, nơi đang sở hữu mô hình nghiên cứu liên ngành hàng đầu về tìm kiếm và thu hồi hài cốt người. Nhóm nghiên cứu tại đây đã xây dựng một hệ sinh thái khoa học tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lịch sử, nhân học, khảo cổ học, trí tuệ nhân tạo, cảm biến hóa học, ADN môi trường, viễn thám và địa vật lý.

Các chuyên gia khẳng định rằng, trong các môi trường địa hình phức tạp, không một công nghệ đơn lẻ nào có thể giải quyết được toàn bộ vấn đề, mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa dữ liệu lịch sử, quan sát thực địa và năng lực tính toán hiện đại.

Tại các buổi làm việc chuyên sâu, nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến đã được trình bày chi tiết. Tiêu biểu là hệ thống radar xuyên đất. Đặc biệt, để thích ứng với đặc thù thổ nhưỡng đất sét ẩm có độ suy hao tín hiệu cao tại Việt Nam, các nhà khoa học đã tích hợp thêm cảm biến từ tính và thuật toán xử lý ảnh, giúp nhận diện chính xác sự xáo trộn địa tầng của các hố chôn tập thể.

Dự án ứng dụng công nghệ để tìm kiếm hài cốt người để hỗ trợ cho Việt Nam đã được Hội đồng lãnh đạo nhà trường đặc biệt quan tâm và thành lập một nhóm các nhà khoa học đầu ngành của các lĩnh vực có liên quan. Trong 1,5 năm qua các nhóm nhà khoa học này đã có một số chuyến sang Việt Nam và xây dựng một loạt các hệ thống giải pháp tổng thể có tính liên ngành cao và đây là một trong những phương pháp mang tính đột phá, khai thác được nhiều hơn các nguồn lực và tri thức liên ngành để phục vụ mục đích cuối cùng là tìm kiếm, xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trong tổng thể các giải pháp này thì Việt Nam đang rất quan tâm tới hai phương pháp, đó là phương pháp ADN môi trường và phương pháp xác định mộ lẫn bằng phương pháp Plasma quang phổ. Cùng với đó là giải pháp radar từ trường và radar xuyên đất.

Song song với ra-đa xuyên đất, hệ thống phân tích ADN môi trường di động mang lại khả năng xác định vết tích sinh học của hài cốt ngay tại hiện trường, giúp các đội quy tập tránh việc khai quật diện rộng không cần thiết.

Cùng với đó là các giải pháp công nghệ như: giải pháp phòng thí nghiệm trong vòng lặp để giám sát môi trường liên tục; công nghệ bóc tách bằng laser kết hợp khối phổ và quang phổ phát xạ plasma, giúp phân tích thành phần hóa học xương để tách biệt chính xác từng bộ hài cốt trong các mộ chôn tập thể; các ứng dụng về viễn thám, thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, robot tự hành, địa khảo cổ học dưới nước và mô hình hóa dòng chảy nước ngầm.

Đại học Georgia cam kết sẽ chuyển giao công nghệ, mở các khóa huấn luyện ngắn hạn cho lực lượng quy tập Việt Nam và chia sẻ tư liệu bản đồ. Sự hợp tác quốc tế sâu rộng này hứa hẹn sẽ rút ngắn thời gian rà soát, mang lại niềm hy vọng và sự trở về của liệt sĩ cho hàng nghìn gia đình tại Việt Nam.

Trước đó, đoàn công tác đã thực hiện chuyến khảo sát và trao đổi kinh nghiệm thực tiễn tại Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ.

Đây là cơ sở pháp y quân sự hàng đầu của Hoa Kỳ, đặt trụ sở tại bang Delaware. Tại các phân khu chức năng, đoàn công tác đã trực tiếp quan sát cách thức vận hành bộ máy, hệ thống quản lý dữ liệu sinh học và phương pháp bảo quản mẫu vật hài cốt.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu khẳng định việc ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt trong thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa. Những thông tin và bài học thu nhận từ chuyến khảo sát thực tế này là cơ sở quan trọng để Ban Chỉ đạo 515 nghiên cứu, tham mưu và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình giám định pháp y quân sự tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc chủ động tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về quản lý dữ liệu và công nghệ xét nghiệm tiên tiến kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho các trung tâm xét nghiệm ADN trong nước.

Chuyến làm việc của đoàn công tác Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ tham khảo, học hỏi những hướng đi mới trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại mà còn góp phần cho nâng cao, chuẩn hóa quy trình giám định hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam trong thời gian tới.

Trước đó, Đoàn công tác đã có buổi làm việc với nhóm nghiên cứu thuộc Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh-VWAI nhằm đẩy nhanh tiến độ hợp tác với phía Hoa Kỳ trong tiếp nhận dữ liệu và vận động các nguồn lực phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Cùng ngày, Đoàn đã có cuộc làm việc với Hạ nghị sĩ Quốc hội Hoa Kỳ-bà Chrissy Houlahan, thành viên Ủy ban Quân vụ Hạ viện Hoa Kỳ và ông Micheal George DeSombre, Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương.

Kim Liên