Tiếp thu, hoàn thiện dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) theo tinh thần nghiêm minh nhưng phải nhân đạo, nhân văn

Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an trình bày cho biết, về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, một số ý kiến đại biểu đề nghị cần cân nhắc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Về vấn đề này, cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình như sau: Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng hình phạt tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy mua bán trên thực tế, dẫn đến người phạm tội có thể nhận thức rằng, việc gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt áp dụng, gây nguy hiểm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Thực tiễn cho thấy, mặc dù tỉ lệ áp dụng hình phạt tử hình tương đối cao, tuy nhiên, diễn biến của tội phạm mua bán trái phép chất ma túy thời gian qua vẫn rất phức tạp. Do đó, hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không, mà còn phụ thuộc vào hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, theo Điều 6 Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị, đối với quốc gia chưa xóa bỏ hình phạt tử hình, hình phạt này chỉ áp dụng đối với người phạm tội nghiêm trọng nhất gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng. Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng với Bộ luật Hình sự. Do vậy cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo của Bộ luật.

Liên quan đến quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học công nghệ mới, trường hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm, cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình: Việc bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học công nghệ mới nhằm thể chế hóa chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.

Việc xác định khái niệm, nội hàm các quy định này thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, mặt khác, các khái niệm này có thể thường xuyên thay đổi cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ. Việc bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm xây dựng cơ sở thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Đề án về cơ chế bảo vệ cán bộ chiến sĩ và quy định của pháp luật quốc tế về Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Do đó cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo của Bộ luật.

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Một số ý kiến đề nghị cần rà soát, cân nhắc khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh. Tiếp thu ý kiến của Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã rà soát các tội danh mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đảm bảo xử lý những trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức và nguồn lực của pháp nhân để thực hiện tội phạm, qua đó bảo vệ môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng, lành mạnh và chính các doanh nghiệp hoạt động chân chính.

Về các quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Một số ý kiến cho rằng, phạm vi về các điều kiện còn rộng, định tính, có thể dẫn đến không thống nhất khi triển khai thực hiện. Về vấn đề này, cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình cho biết: Các quy định tại dự thảo Bộ luật Hình sự được xây dựng trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo của Đảng, cấp có thẩm quyền như Nghị quyết 57, Nghị quyết 68, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị. Nội dung này cũng đã được thể chế tại Nghị quyết số 29, Nghị quyết 37 của Quốc hội. Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo của bộ luật.

Về các quy định bổ sung tội danh mới, hành vi phạm tội mới. Nhiều ý kiến đề nghị cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự cần thiết, tránh hình sự hóa quá rộng, tránh sự chồng chéo, trùng dẫm trong các tội danh trong Bộ luật Hình sự và chồng chéo với các pháp luật khác. Tiếp thu ý kiến của Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát từng tội danh, hành vi mới, bảo đảm căn cứ rõ ràng về tính nguy hiểm cho xã hội. Việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chỉ hình sự hóa những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội, đồng thời bảo đảm căn cứ pháp lý rõ ràng, cấu thành tội phạm chặt chẽ và phân định được ranh giới giữa tội phạm với vi phạm hành chính. Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, dự thảo đã chỉnh lý theo hướng sắp xếp cấu trúc lại thành các tội phạm xâm phạm an ninh mạng.

Tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý

Trình bày tóm tắt Báo cáo ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và thấy rằng, dự án đã thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Các nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã tiếp thu nhiều ý kiến của UBTVQH, UBPLTP, các vị ĐBQH, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện các dự thảo. Chính phủ đã tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật.

Thường trực UBPLTP đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo dự án tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng ban hành trong thời gian gần đây; rà soát kỹ quy định trong dự thảo, đối chiếu với các quy định liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời có phương án để sửa đổi, bổ sung các luật có liên quan như Luật Thi hành án hình sự, Luật Đặc xá để phù hợp với các quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bên cạnh đó, đề nghị Chính phủ khẩn trương chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tổng hợp ý kiến Nhân dân, báo cáo Quốc hội về nội dung tổng hợp cũng như nội dung tiếp thu ý kiến Nhân dân về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, cơ quan soạn thảo là Bộ Công an đã tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan có liên quan và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trong việc tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và có Báo cáo tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo Bộ Luật Hình sự (sửa đổi).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với những nội dung chính, những nội dung lớn trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao đổi mới tư duy và cách thức xây dựng Bộ luật này, đồng thời cũng đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh theo tinh thần nghiêm minh nhưng phải nhân đạo, nhân văn. Hồ sơ dự án được chuẩn bị đầy đủ, kỹ lưỡng, cùng với việc tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và tiếp thu ý kiến của Nhân dân, đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 sẽ diễn ra vào tháng 10 tới./.

Nguyễn Hoàng