Triển khai Nghị quyết 57: Chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tạo sản phẩm công nghệ

Nếu giai đoạn đầu triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW tập trung vào hoàn thiện chủ trương, cơ chế, chính sách và chuẩn bị các điều kiện nền tảng, thì đến nay việc thực hiện đã chuyển sang giai đoạn tổ chức các chương trình, nhiệm vụ và tạo ra những sản phẩm, kết quả cụ thể.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng được xác định là động lực quan trọng của tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững.

Tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược

Theo Bộ KH&CN, một trong những kết quả nổi bật là hệ thống thể chế, cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho triển khai Nghị quyết.

Đặc biệt, trong lĩnh vực công nghệ chiến lược, Việt Nam lần đầu tiên xác lập Danh mục gồm 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo phương thức mới.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đã chuyển từ phát triển công nghệ theo từng lĩnh vực sang tập trung nguồn lực để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, ngành và địa phương.

Theo đó, mỗi nhiệm vụ được xác định rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi cần làm chủ, doanh nghiệp tham gia, địa chỉ ứng dụng và phương án thương mại hóa ngay từ đầu.

Cách làm này được kỳ vọng tạo chuyển biến từ đầu tư cho nghiên cứu sang đầu tư tạo ra sản phẩm công nghệ chiến lược, từng bước làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Bộ KH&CN cũng đang đổi mới phương thức tổ chức các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng tinh gọn, liên thông từ nghiên cứu cơ bản đến thương mại hóa; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bài toán phát triển làm định hướng và sản phẩm, hiệu quả thực tiễn làm thước đo kết quả đầu tư.

Cùng với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia tiếp tục phát triển; thị trường khoa học và công nghệ từng bước được hình thành. Các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo tiếp tục được củng cố.

Hạ tầng số, dữ liệu số và các nền tảng số quốc gia được đầu tư, hoàn thiện, tạo nền tảng cho Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và thúc đẩy các công nghệ số mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn.

Điểm nghẽn nằm ở khâu tổ chức thực hiện

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai Nghị quyết 57 vẫn còn những khó khăn, thách thức.

Theo Văn phòng Bộ KH&CN, điểm nghẽn hiện nay không còn chủ yếu nằm ở việc thiếu chủ trương, cơ chế, chính sách mà ở khâu tổ chức thực hiện và chuyển hóa chính sách thành sản phẩm, kết quả cụ thể.

Việc huy động nguồn lực xã hội, nhất là nguồn lực từ doanh nghiệp cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp chưa chặt chẽ, trong khi nhiều kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa.

Đối với công nghệ chiến lược, do đây là phương thức triển khai hoàn toàn mới, một số cơ chế về tài chính, đặt hàng, tài trợ, ký hợp đồng và quản lý chương trình đang tiếp tục được hoàn thiện.

Một số bộ, cơ quan còn gặp khó khăn trong xác định sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi, hiệu quả đầu tư và phương án thương mại hóa. Năng lực thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận đối với một số công nghệ chiến lược cũng cần tiếp tục được nâng cao.

Từ nay đến cuối năm 2026, Bộ KH&CN xác định trọng tâm là chuyển mạnh sang giai đoạn tạo ra các sản phẩm, công nghệ và kết quả cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trước hết, Bộ hoàn thiện Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đặc biệt về công nghệ chiến lược; hoàn thiện các cơ chế tài trợ, đặt hàng, ký hợp đồng và quản lý Chương trình.

Việc triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cũng sẽ được đẩy nhanh, hướng tới sớm hình thành những sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên mang thương hiệu Việt Nam.

Bộ đồng thời tiếp tục đổi mới, tái cấu trúc hệ thống các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng tinh gọn, liên thông, tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược, sản phẩm trọng điểm quốc gia và các bài toán lớn của đất nước.

Cơ chế đồng đầu tư, đồng tài trợ sẽ được thúc đẩy, cùng với việc tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình từ nghiên cứu đến thương mại hóa.

Cùng với đó, Bộ ưu tiên phát triển hạ tầng nghiên cứu, hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, hạ tầng số, dữ liệu số và thị trường khoa học và công nghệ. Các địa phương sẽ được hướng dẫn xây dựng bài toán công nghệ chiến lược, làm cơ sở hình thành nhiệm vụ phát triển công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Mục tiêu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế mà quan trọng hơn là tạo ra những kết quả có thể đo lường được, từng bước làm chủ công nghệ lõi, hình thành sản phẩm công nghệ chiến lược mang thương hiệu Việt Nam, phát triển các doanh nghiệp công nghệ dẫn dắt.

Thu Giang