Từ Ba Trại nhìn ra chuỗi giá trị chè Hà Nội: Khi nương chè gắn liền thị trường

Tại Ba Trại, từng nương chè không còn tồn tại đơn lẻ, mà được kết nối chặt chẽ từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xây dựng thương hiệu – một hướng đi có dấu ấn rõ nét của vai trò định hướng, hỗ trợ từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.

Ba Trại sở hữu những điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi để phát triển cây chè chất lượng cao. Khí hậu mát mẻ, độ ẩm phù hợp, đất đồi tơi xốp, giàu mùn và khoáng chất đã tạo nên hương vị đặc trưng cho chè nơi đây. Với diện tích khoảng 500–600ha, tập trung tại các thôn Hòa Bình, Đồng Mô, Hợp Nhất…, Ba Trại hiện là vùng trồng chè truyền thống lớn nhất của Hà Nội.

Các giống chè chủ lực như: Shan tuyết, LDP1, PH8 cho năng suất ổn định từ 80–100 tạ/ha/năm, đồng thời đáp ứng yêu cầu về chất lượng, hương vị để phát triển các dòng chè giá trị cao. Tuy nhiên, điều tạo nên bước ngoặt cho vùng chè Ba Trại không chỉ nằm ở lợi thế tự nhiên, mà ở sự thay đổi căn bản về tư duy sản xuất – từ manh mún, nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị.

Quá trình chuyển đổi này gắn chặt với định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Hà Nội, trong đó Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đóng vai trò là cơ quan tham mưu, xây dựng quy hoạch vùng chè tập trung, hướng dẫn kỹ thuật, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ.

Từ sản xuất manh mún đến tổ chức theo chuỗi

Trước đây, cũng như nhiều vùng chè khác, sản xuất chè tại Ba Trại chủ yếu dựa vào các hộ nông dân nhỏ lẻ. Mỗi hộ một quy trình, chất lượng không đồng đều, đầu ra phụ thuộc nhiều vào thương lái, khiến giá trị cây chè chưa được khai thác đúng tiềm năng.

Những năm gần đây, với sự hỗ trợ của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội thông qua các chương trình phát triển liên kết chuỗi, tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ chứng nhận VietGAP, hữu cơ, Ba Trại đã từng bước xây dựng vùng chè tập trung, áp dụng đồng bộ quy trình sản xuất an toàn. Việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung không chỉ giúp kiểm soát chất lượng, mà còn tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa và liên kết với các cơ sở chế biến.

Trong chuỗi giá trị đó, người nông dân không còn "tự bơi", mà trở thành một mắt xích trong hệ thống sản xuất chung, được hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát quy trình và sản xuất gắn với nhu cầu thị trường.

Giữ vai trò then chốt trong chuỗi giá trị chè Ba Trại là Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Ba Trại. Không chỉ dừng lại ở khâu thu mua, hợp tác xã là "đầu mối tổ chức" sản xuất, kết nối các hộ trồng chè với doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối.

Hiện hợp tác xã liên kết với hơn 200 hộ dân, tổ chức bao tiêu sản phẩm, tập huấn kỹ thuật, giám sát quy trình canh tác an toàn. Những hoạt động này được triển khai trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế tập thể của thành phố, với sự hỗ trợ trực tiếp từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội trong đào tạo, xây dựng mô hình liên kết chuỗi và phát triển sản phẩm OCOP.

Việc chè Ba Trại đạt OCOP 4 sao không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của mô hình sản xuất theo chuỗi – nơi giá trị sản phẩm được nâng lên nhờ tổ chức sản xuất bài bản, minh bạch và bền vững.

Hiệu quả rõ nét nhất của sản xuất theo chuỗi thể hiện ở thu nhập của người trồng chè. Nhiều hộ dân tại Ba Trại đã mạnh dạn chuyển sang canh tác VietGAP, hữu cơ, chấp nhận đầu tư công sức và chi phí ban đầu để đổi lấy giá trị lâu dài.

Thực tế cho thấy, chè sản xuất theo quy trình an toàn có giá bán cao gấp nhiều lần so với phương thức truyền thống. Từ mức 70.000–80.000 đồng/kg, nhiều dòng chè VietGAP, chè sạch tại Ba Trại đạt giá từ 150.000–400.000 đồng/kg. Quan trọng hơn, đầu ra ổn định thông qua hợp tác xã và các kênh phân phối hiện đại giúp người trồng chè yên tâm gắn bó với nghề.

Ba Trại không phải là điểm sáng đơn lẻ, Hà Nội đang từng bước định hình chiến lược phát triển chè theo hướng liên kết chuỗi giá trị, lấy chất lượng và thị trường làm trung tâm. Toàn Thành phố hiện có hơn 1.800ha chè, trong đó khoảng 356ha đã ứng dụng công nghệ cao; các vùng chè trọng điểm như Ba Trại (Suối Hai), Bắc Sơn (Trung Giã) được xác định là hạt nhân của quá trình đổi mới.

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thay vì mở rộng diện tích, ngành chè tập trung nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích thông qua VietGAP, hữu cơ, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Nhờ đó, một số sản phẩm chè Hà Nội đã từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu như Nga, Trung Quốc, Trung Đông.

Hoàn thiện chuỗi: Từ chế biến, truy xuất nguồn gốc đến du lịch nông nghiệp

Để chuỗi giá trị chè vận hành hiệu quả, khâu chế biến và truy xuất nguồn gốc được xác định là yếu tố then chốt. Tại Ba Trại, các cơ sở sơ chế, chế biến đang được đầu tư nâng cấp máy móc, công nghệ, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp chế biến nông sản của thành phố.

Song song với đó, việc hoàn thiện bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc giúp sản phẩm chè minh bạch thông tin, tạo niềm tin cho người tiêu dùng – điều kiện bắt buộc để tham gia sâu vào hệ thống siêu thị, thương mại điện tử và xuất khẩu.

Một hướng đi giàu tiềm năng khác đang được khuyến khích là kết hợp sản xuất chè với du lịch nông nghiệp, sinh thái. Những đồi chè xanh mướt, không gian trong lành, gắn với trải nghiệm hái chè, sao chè, thưởng trà mở ra cơ hội mở rộng chuỗi giá trị sang lĩnh vực dịch vụ.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, chuỗi giá trị chè Ba Trại và Hà Nội vẫn đối mặt không ít thách thức: quy mô sản xuất còn phân tán, tỷ lệ VietGAP, hữu cơ chưa cao, chế biến sâu và quảng bá thương hiệu chưa tương xứng tiềm năng.

Trong thời gian tới, Hà Nội đặt mục tiêu nâng tỷ lệ vùng chè an toàn lên 20–30% tổng diện tích, tập trung hỗ trợ các vùng trọng điểm như Ba Trại mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ. Trọng tâm là tăng cường liên kết nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp, hình thành chuỗi giá trị khép kín, ổn định đầu ra.

Với nền tảng vững chắc từ Ba Trại cùng sự đồng hành của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, sản phẩm chè Hà Nội có đủ cơ sở để bước sang giai đoạn phát triển mới: Hiện đại hơn, giá trị cao hơn và hội nhập sâu hơn với thị trường trong nước và quốc tế.

Thiện Tâm

Bài viết có sự phối hợp của Sở NN&MT Hà Nội