Từ cơ hội đến vị thế: Việt Nam cần bứt phá trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Hiện nay, tại Việt Nam có hơn 60 công ty thiết kế vi mạch đang hoạt động (bao gồm cả doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài và các start-up về IC design), với tổng số kỹ sư thiết kế vi mạch (IC design engineers) lên tới khoảng 7.000 người. 

Đây là lợi thế lớn về nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho sự hình thành và phát triển các doanh nghiệp thiết kế chip trong nước. Trong chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam ngày càng giữ vai trò quan trọng ở khâu đóng gói, kiểm thử, song phần lớn vẫn do doanh nghiệp nước ngoài làm chủ.

Cuối năm 2024, VSAP Lab – phòng thí nghiệm – sản xuất thử nghiệm (lab-fab) đầu tiên tại Việt Nam trong lĩnh vực đóng gói bán dẫn tiên tiến – được công bố khởi công. Đầu năm 2025, Viettel tiếp tục công bố khởi công nhà máy sản xuất chip bán dẫn. Những bước đi liên tiếp này cho thấy, Việt Nam đang từng bước hình thành đầy đủ các mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành. 

Trong bối cảnh đó, việc FPT đầu tư nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến đã hoàn thiện mảnh ghép còn thiếu, góp phần khép kín hệ sinh thái bán dẫn của Việt Nam, từ đó hiện thực hóa khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới và đưa Việt Nam xuất hiện rõ nét hơn trên bản đồ bán dẫn toàn cầu.

Nhân sự kiện này, phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn FPT.

 Thưa ông, điều gì khiến FPT lựa chọn thời điểm này để công bố việc thành lập Nhà máy Kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam? Sự kiện này có ý nghĩa như thế nào trong chiến lược làm chủ công nghệ và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn hiện nay?

Ông Trương Gia Bình: Sự kiện này là một trong những hoạt động ý nghĩa chào mừng Đại hội Đảng lần thứ XIV vừa thành công tốt đẹp. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh đất nước ta định hướng rất rõ ràng: phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như ánh sáng soi đường cho tương lai. FPT xác định phải dấn thân vào làm chủ công nghệ.

Nếu như trước đây, FPT đi ra thế giới để ghi tên Việt Nam trên bản đồ số toàn cầu, thì hôm nay, chúng tôi bước tiếp một chặng đường mới: làm chủ các công nghệ lõi, góp phần khẳng định tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ và chủ quyền công nghệ của đất nước.

Trong chiến lược làm chủ công nghệ bán dẫn, FPT lựa chọn khâu kiểm thử và đóng gói bởi chúng tôi tin rằng để một ngành công nghiệp thành công, cần có sự tham gia của nhiều lực lượng, mỗi đơn vị đảm nhận tốt nhất phần việc mà mình có thế mạnh. Ai làm tốt việc gì thì tập trung làm thật tốt việc đó, cùng nhau tạo thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Lịch sử đã chứng minh, dân tộc Việt Nam giành thắng lợi nhờ sức mạnh của toàn dân trong chiến tranh nhân dân để giành độc lập, thống nhất đất nước. Ngày nay, trong giai đoạn kiến thiết và phát triển, chúng ta cũng cần một "cuộc chiến tranh nhân dân mới" trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ, nơi mọi thành phần cùng chung tay xây dựng năng lực quốc gia và bảo vệ chủ quyền một cách lâu dài, bền vững.

FPT và Viettel "bắt tay" mở đường làm chủ chuỗi giá trị bán dẫn

Thưa ông, trong hệ sinh thái bán dẫn, sẽ có những lực lượng đảm nhận các khâu rất khó và đòi hỏi đầu tư cực lớn, như sản xuất chip mà Viettel vừa triển khai — đây là lĩnh vực công nghệ cao, không phải quốc gia nào cũng làm được. Vậy theo ông, vai trò và sự phối hợp giữa các doanh nghiệp trong nước nên được tổ chức như thế nào để cùng nhau hình thành một chuỗi giá trị bán dẫn hoàn chỉnh của Việt Nam?

Ông Trương Gia Bình: Trên thế giới, số quốc gia có thể tự sản xuất chip thực sự không nhiều, có thể nói là "đếm trên đầu ngón tay". Việt Nam chưa thuộc nhóm các quốc gia dẫn đầu, nhưng chúng ta đã có những bước tiến rất đáng kể và quan trọng nhất lúc này là phải khép kín được chuỗi giá trị.

Trong ba công đoạn chính của ngành bán dẫn, ở khâu thiết kế, Việt Nam hiện đã có khoảng gần 60 doanh nghiệp tham gia. Nhiều dòng chip do kỹ sư Việt Nam thiết kế, sản xuất gia công ở nước ngoài, đã bắt đầu được bán cho các tập đoàn lớn trên thế giới. Ngay tại sự kiện này, chúng ta cũng chứng kiến các thỏa thuận hợp cho thấy năng lực này đã hình thành rõ ràng.

Ở khâu sản xuất, Việt Nam đã có những doanh nghiệp tiên phong như Viettel, với các dự án đòi hỏi mức đầu tư rất lớn và công nghệ rất cao.

Khâu còn lại để hoàn thiện chuỗi là đóng gói và kiểm thử và đóng gói tiên tiến (advanced packaging) thực sự trở thành một công nghệ lõi. Việt Nam đã có VSAP Lab – phòng thí nghiệm – sản xuất thử nghiệm (lab-fab) đầu tiên tại Việt Nam trong lĩnh vực đóng gói bán dẫn tiên tiến. Dự án được khởi xướng bởi đội ngũ chuyên gia gốc Việt giàu kinh nghiệm tại các tập đoàn bán dẫn hàng đầu ở Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), đứng đầu là bà Nguyễn Thị Bích Yến, chuyên gia cao cấp của Tập đoàn Soitec, với khát vọng đưa công nghệ lõi về Việt Nam. VSAP Lab và FPT sẽ cùng song hành và hỗ trợ lẫn nhau, phát huy nhưng thế mạnh của nhau để tạo ra sản lượng quy mô sản xuất công nghiệp.

Bên cạnh đó, FPT cũng tham gia cả hai khâu đào tạo và thương mại hóa. Tức là không chỉ đào tạo nhân lực cho ngành, mà còn kết nối thị trường: bất kỳ doanh nghiệp nào trong nước có sản phẩm chip hay thiết bị ứng dụng, chúng tôi đều có thể hỗ trợ đưa ra thị trường thông qua mạng lưới đối tác và khách hàng là các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới.

"Chúng ta cần chip thông minh"

Xin ông chia sẻ thêm về những hợp tác nổi bật giữa FPT và Viettel trong thời gian tới? Trong bối cảnh Việt Nam là người đi sau trong ngành bán dẫn và công nghệ cao, theo ông, để có thể bứt phá thì chúng ta cần những hướng đi khác biệt nào? FPT và Viettel sẽ cùng bàn bạc để xác định những lĩnh vực mà Việt Nam có thể tạo dựng vị thế trên bản đồ thế giới, chẳng hạn như kinh tế tầm thấp — một lĩnh vực rất mới, nơi Việt Nam có cơ hội đi sớm và đi nhanh hơn nhiều quốc gia khác?

Ông Trương Gia Bình: Chúng ta không chỉ cần chip, mà là cần chip thông minh, phục vụ trực tiếp cho các bài toán cụ thể. Vì vậy, việc lựa chọn đúng "điểm rơi chiến lược" là rất quan trọng. Một mặt, chúng ta phải sẵn sàng về công nghệ; mặt khác, mục tiêu sản xuất phải gắn với nhu cầu thực tế của xã hội và nền kinh tế.

Một hướng đi nhiều tiềm năng là kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy – LAE), bao gồm các hệ thống bay không người lái, logistics trên không, giám sát – quan trắc, nông nghiệp thông minh… Đây là lĩnh vực còn rất mới trên thế giới, trong khi Việt Nam có cơ hội đi sớm, tạo ra thị trường ứng dụng thực tế cho các sản phẩm điện tử và chip do chính mình phát triển. Tiềm năng thị trường LAE tại Việt Nam được đánh giá có thể đạt tới 10 tỷ USD tổng giá trị thị trường đến năm 2035, nếu tận dụng tốt cơ hội và xây dựng hệ sinh thái drone, dữ liệu số, dịch vụ trên không.

Bên cạnh đó, trong quản lý xã hội và phát triển kinh tế, Việt Nam cần rất nhiều các thiết bị điện tử, thiết bị thông minh, giải pháp giám sát thông minh như camera, các thiết bị phòng cháy chữa cháy, hệ thống nông nghiệp thông minh, y tế thông minh…Với quy mô dân số gần 100 triệu người, và trong bối cảnh Việt Nam đang trở thành một trung tâm sản xuất mới của thế giới, thì nhu cầu về các loại chip cho những thiết bị này là rất lớn và rất thực.

Đó chính là những thị trường đầu tiên, rất rõ ràng, để các doanh nghiệp trong nước phát triển sản phẩm chip phục vụ nhu cầu nội địa, trước khi mở rộng ra quốc tế.

Thị trường chip "Make in Vietnam"

Thưa ông, dù Việt Nam chưa nằm trong nhóm các quốc gia phát triển, nhưng lại đang có cơ hội tham gia vào sản xuất chip ở trình độ ngày càng cao. Theo ông, thị trường cho các sản phẩm chip "Make in Vietnam" trong thời gian tới sẽ tập trung ở đâu và Việt Nam có thể cạnh tranh như thế nào trên thị trường quốc tế?

Ông Trương Gia Bình: Nhiều quốc gia biết làm phần mềm, nhưng để làm tốt, nhanh và chi phí cạnh tranh thì Việt Nam đang đứng ở vị trí rất cao trên thế giới. Với ngành chip, chúng ta cũng phải đi theo tư duy đó.

Thứ nhất, thị trường thiết bị điện tử cá nhân. Theo dữ liệu thị trường, hiện có gần 20 tỷ thiết bị điện tử kết nối toàn cầu — tương đương trung bình khoảng 5 thiết bị có chip kết nối cho mỗi người trên Trái đất (ước tính tới năm 2030). FPT đang có thế mạnh thiết kế các dòng chip nguồn (Power IC), chip quản lý nguồn (PMIC) – loại chip giữ vai trò quan trọng trong các thiết bị điện tử, đặc biệt cho Internet of Things (IoT), thiết bị thông minh và thiết bị di động. PMIC giúp quản lý và phân phối năng lượng, tối ưu hiệu suất, tiết kiệm điện năng, đảm bảo thiết bị vận hành ổn định và bền bỉ.

Thứ hai, thị trường chip AI. FPT tập trung phát triển các giải pháp SoC tích hợp AI tại biên (SoC AI on edge), được tối ưu cho từng bài toán ứng dụng cụ thể trên thiết bị đầu cuối, phục vụ các lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, y tế thông minh, các thiết bị không người lái (UAV), drone…

Chúng tôi áp dụng "AI Bonsai" – triết lý nghiên cứu và thiết kế chip AI của FPT: tinh gọn, tối ưu công năng, tùy biến theo từng kịch bản sử dụng, hướng tới các ứng dụng đặc biệt cho từng ngành. Mỗi con chip được "uốn tỉa" riêng như một cây bonsai.

Việt Nam đã tham gia thì phải đi bằng con đường của mình, không chỉ dừng ở việc "làm được", mà phải hướng tới xây dựng vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới.

Thế giới sẽ tiếp tục cần những thế hệ chip mới

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều biến động và cạnh tranh bán dẫn ngày càng gay gắt, theo ông đâu là những thách thức lớn nhất với Việt Nam, đặc biệt về chuyển giao công nghệ, nhân tài, liên kết hệ sinh thái và yêu cầu về tốc độ để không bỏ lỡ các làn sóng công nghệ mới?

Ông Trương Gia Bình: Thứ nhất là bối cảnh địa chính trị toàn cầu rất phức tạp và nhiều biến động khó lường. Có những quốc gia là đồng minh lâu năm nhưng vẫn có thể bất ngờ áp thuế rất cao.

Vì vậy, điều quan trọng nhất là phải trông cậy vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước để Việt Nam duy trì được quan hệ hợp tác với nhiều đối tác, tiếp tục tiếp cận và tiếp thu công nghệ từ các nước tiên tiến. Một rủi ro lớn là lo ngại về việc rò rỉ công nghệ, khiến các đối tác e dè trong chuyển giao. Do đó, chiến lược không chọn phe, hợp tác cân bằng và bền vững là cực kỳ quan trọng.

Thứ hai là bài toán nhân tài. Việt Nam có người giỏi, nhưng làm sao để họ trở về và cùng làm việc lâu dài cho đất nước thì chúng ta mới có thể đi nhanh, bởi cơ hội không chờ đợi. Việc thu hút nhân tài toàn cầu, tạo môi trường làm việc và nghiên cứu để họ cảm thấy hạnh phúc khi cống hiến cho đất nước là một thách thức rất lớn.

Thứ ba là năng lực liên kết trong hệ sinh thái. Chúng ta nói nhiều về hệ sinh thái, nhưng trên thực tế, ngay cả ở những ngành truyền thống như dệt may, vẫn thiếu sự kết nối đầy đủ giữa vật liệu, thiết kế và sản xuất. Trong công nghiệp bán dẫn, nếu mỗi đơn vị làm riêng lẻ thì sẽ rất khó hình thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, thách thức lớn là gắn kết được các lực lượng trong nước thành một hệ sinh thái thực sự.

Và cuối cùng là mô hình hợp tác công – tư đồng kiến quốc, cùng xây dựng đất nước, nơi Nhà nước và doanh nghiệp đồng hành trong những dự án dài hạn, có tính chiến lược quốc gia.

Một thách thức rất lớn nữa là yêu cầu về tốc độ. Nếu chúng ta chậm chỉ một nhịp thôi, cơ hội có thể sẽ trôi qua. Vì vậy, ngoài những khó khăn về công nghệ vốn luôn tồn tại, thì áp lực về thời gian và nhịp độ triển khai là vô cùng lớn.

Trong khi đó, ở châu Á đã có những cường quốc bán dẫn như Đài Loan và Hàn Quốc, với năng lực sản xuất rất mạnh. Họ đã khẳng định vị thế của mình, đặc biệt trong các dòng chip phục vụ AI. Sắp tới, thế giới sẽ bước sang những làn sóng mới như robot hình người, các hệ thống tự hành và sẽ tiếp tục cần những thế hệ chip mới cho các lĩnh vực này.

Thị trường là rất rộng và vẫn đang mở ra nhiều cơ hội mới. Vì vậy, Việt Nam không thể đi theo con đường cạnh tranh trực diện ở những phân khúc mà các nước đi trước đã làm rất sâu, mà cần chọn đúng lĩnh vực để tham gia, đi theo con đường riêng và đi thật nhanh, để sớm tạo dựng vị thế của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Và điều đó đòi hỏi sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống và toàn xã hội, chứ không chỉ riêng nỗ lực của từng doanh nghiệp.

Xin cảm ơn ông!

Hiền Minh (thực hiện)