Ưu tiên nguồn lực cho vùng khó khăn, tập trung lĩnh vực thiết yếu trong Chương trình mục tiêu quốc gia

Sáng 23/4, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về kết quả triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện đến hết năm 2026.

Dự cuộc họp có Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo (DT&TG) Nguyễn Đình Khang; Thứ trưởng Bộ DT&TG Y Vinh Tơr; Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Đặng Ngọc Điệp; Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh; đại diện các bộ, ngành.

Rà soát, đánh giá hiện trạng để tập trung cho Chương trình mục tiêu quốc gia

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của các bộ, ngành trong việc tập trung triển khai thực hiện Chương trình MTQG. Tuy nhiên, qua báo cáo và theo dõi thực tế, tiến độ triển khai Chương trình MTQG hiện vẫn còn chậm; nhiều văn bản còn chưa hoàn thành, việc giải ngân gặp không ít khó khăn. Sự phối hợp giữa các bộ, ngành dù đã có cố gắng nhưng chưa thực sự quyết liệt và đồng bộ.

Vì vậy, cuộc họp nhằm thống nhất phương thức triển khai trong thời gian tới, với mục tiêu thúc đẩy thực hiện Chương trình đạt hiệu quả cao hơn. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đây là chương trình có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo Bộ NN&MT, để cụ thể hóa Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội về Phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Bộ NN&MT và các bộ, ngành đã tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành tương đối đầy đủ các cơ chế, chính sách và văn bản điều hành triển khai Chương trình giai đoạn 2026-2030.

Từ đầu năm 2026 đến nay, các địa phương đang tập trung các nhiệm vụ: Ban hành các văn bản cụ thể hóa quy định, hướng dẫn của Trung ương; tập trung hoàn tất thủ tục chuyển nguồn, điều chỉnh nội dung, nhiệm vụ chi vốn ngân sách nhà nước của Chương trình MTQG năm 2025 chuyển sang thực hiện trong năm 2026.

Các địa phương cũng rà soát, đánh giá hiện trạng trên địa bàn; tập trung xây dựng kế hoạch phấn đấu hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ chung của Chương trình đến 2030.

Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục được triển khai hiệu quả, từng bước khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm địa phương.

Đối với việc thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương, theo Bộ NN&MT, hiện nay 100% các bộ, cơ quan có ý kiến đều thống nhất phương án trình Thủ tướng Chính phủ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Chương trình.

Tiến độ giải ngân nguồn vốn còn thấp, khối lượng công việc chuyển tiếp lớn

Đối với tiến độ xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và dự toán, kế hoạch vốn ngân sách Trung ương thực hiện Chương trình năm 2026, Bộ NN&MT đang chủ trì, phối hợp với Bộ DT&TG, các bộ, cơ quan xây dựng phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch, dự toán vốn ngân sách Trung ương thực hiện Chương trình năm 2026.

Theo kết quả tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng trên 20.569 tỷ đồng vốn đầu tư công; khoảng 7.000 tỷ đồng để thực hiện nhiệm vụ: Quản lý, chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức triển khai các nội dung của Chương trình cấp quốc gia, quy mô liên vùng, liên tỉnh, nhiệm vụ đặc thù, nhiệm vụ trọng yếu về quốc phòng, an ninh quốc gia và các nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao...

Bên cạnh kết quả đạt được, việc triển khai Chương trình vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc chủ yếu như: Một số văn bản hướng dẫn của bộ, cơ quan Trung ương còn ban hành chậm, ảnh hưởng đến tiến độ cụ thể hóa nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện ở địa phương. Tiến độ giải ngân nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 còn thấp, trong khi khối lượng công việc chuyển tiếp lớn.

Chương trình giai đoạn 2026-2035 là Chương trình tích hợp 3 chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025, có phạm vi rộng, nội dung lớn, liên quan nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều cơ quan tham gia; trong khi năm 2026 vừa là năm đầu thực hiện giai đoạn mới, vừa là năm chuyển tiếp về nguồn vốn, cơ chế quản lý và tổ chức bộ máy, nên yêu cầu điều phối, lồng ghép nguồn lực và tổ chức thực hiện cao hơn.

Nguyên nhân chủ yếu là do khối lượng hồ sơ, nhiệm vụ chuyển tiếp lớn; một số cơ quan phối hợp chưa kịp thời; năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, còn chưa đồng đều; một số khó khăn của giai đoạn trước tiếp tục tác động sang giai đoạn 2026-2030, làm cho yêu cầu thực hiện Chương trình trong giai đoạn mới cao hơn, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện hơn…

Tại cuộc họp, Bộ NN&MT đã đưa ra các đề xuất để tập trung nguồn lực hỗ trợ tối đa cho các địa phương hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình MTQG.

Thứ trưởng Bộ DT&TG Y Vinh Tơr nêu ý kiến, với tinh thần chủ động ngay từ đầu, Bộ DT&TG đề xuất đặt ra lộ trình giải quyết dứt điểm hai vấn đề bức thiết nhất trong năm 2026 và chậm nhất là quý II/2027 để tạo ra một phong trào và chuyển biến: Giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu nước sạch trên địa bàn vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên cả nước; bảo đảm 100% người dân sống ở các vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được sử dụng điện sinh hoạt.

Xây dựng "Sổ tay hướng dẫn thực hiện Chương trình MTQG"

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng biểu dương thời gian qua, các bộ, ngành đã có sự phối hợp chặt chẽ trong triển khai 3 chương trình MTQG, nay được hợp nhất thành một chương trình chung. Đây là bước đổi mới quan trọng, dù còn những lúng túng ban đầu nhưng đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng thẳng thắn chỉ rõ một số hạn chế như: Việc ban hành văn bản hướng dẫn còn chậm ở một số bộ, ngành; tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn chưa đáp ứng yêu cầu…

Nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn sâu sắc của các chương trình, Phó Thủ tướng khẳng định, việc triển khai hiệu quả Chương trình MTQG sẽ góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, miền núi, cải thiện đời sống người dân, đặc biệt là hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, các bộ, ngành cần xác định rõ trách nhiệm, làm hết chức năng của mình để địa phương triển khai thuận lợi, người dân thực sự được hưởng lợi.

Để triển khai hiệu quả trong thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo, cơ quan thường trực và bộ phận giúp việc từ Trung ương đến địa phương. Ở Trung ương, đề nghị Bộ NN&MT phối hợp với Bộ Nội vụ và Bộ DT&TG sớm trình phương án thành lập Ban Chỉ đạo ngay trong tháng 4/2026.

Đối với văn bản hướng dẫn, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành phải khẩn trương ban hành các văn bản thuộc thẩm quyền để địa phương kịp thực hiện.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng giao Bộ NN&MT chủ trì phối hợp xây dựng "Cuốn sổ tay hướng dẫn thực hiện Chương trình MTQG". Phó Thủ tướng nhấn mạnh, cần xây dựng cuốn sổ tay cô đọng, dễ hiểu, ghi rõ trình tự thủ tục từng bước để địa phương triển khai.

Tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu khi phân bổ vốn đầu tư

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành tập trung giải ngân dứt điểm nguồn vốn giai đoạn 2021-2025 chuyển sang năm 2026; kịp thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, không để xảy ra tình trạng vốn tồn đọng hoặc bị thu hồi, ảnh hưởng đến các địa phương khó khăn.

Về định hướng đầu tư, Phó Thủ tướng yêu cầu khi phân bổ vốn giai đoạn 2026-2030, phải ưu tiên tối đa cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu như: Nước sạch, đất sản xuất, y tế, giáo dục, nhà ở cho người dân. Tránh đầu tư dàn trải, lựa chọn các hạng mục dễ làm nhưng không đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân.

Đối với UBND các tỉnh, thành phố, Phó Thủ tướng đề nghị chủ động triển khai các cơ chế, chính sách đã ban hành; trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc cần kịp thời tổng hợp, báo cáo Chính phủ để xem xét, xử lý. Các địa phương cần ban hành danh mục ưu tiên nguồn lực, tập trung cao nhất cho vùng khó khăn, khu vực biên giới, hải đảo; ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, bảo đảm đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, lãng phí.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các địa phương tạo đột phá trong phát triển nông thôn, miền núi, nhất là thúc đẩy chuyển đổi số, gắn với phát triển du lịch, qua đó nâng cao đời sống người dân. Các địa phương cần khẩn trương hoàn thiện kế hoạch thực hiện của Chương trình MTQG; tập trung giải ngân vốn, đồng thời rà soát các nội dung không còn nhu cầu để kịp thời đề xuất điều chỉnh; tăng cường công tác rà soát, đánh giá để bảo đảm triển khai hiệu quả, đúng mục tiêu.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng giao Ngân hàng Nhà nước làm đầu mối xây dựng chính sách tín dụng ưu đãi cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo điều kiện cho người dân phát triển sản xuất.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương, quyết liệt triển khai nhiệm vụ, bảo đảm Chương trình MTQG thực sự đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả rõ rệt, bền vững.

Gia Huy