Vệ tinh VNREDSat-1 bền bỉ hoạt động sang năm thứ 14

VNREDSat-1 (tên đầy đủ Vietnam Natural Resources, Environment and Disaster-monitoring Satellite-1) là vệ tinh quang học quan sát trái đất đầu tiên của Việt Nam, có kích thước 600 mm x 570 mm x 500 mm, trọng lượng khoảng 120 kg do Tập đoàn Airbus phát triển đã được phóng thành công lên quỹ đạo vào ngày 07/5/2013. Đây là kết quả của dự án ODA do Chính phủ Pháp hỗ trợ Việt Nam, là một hệ thống vệ tinh quan sát trái đất hoàn thiện bao gồm cả vệ tinh và các trạm điều khiển, thu nhận và xử lý ảnh từ vệ tinh.

Ban đầu vệ tinh VNREDSat-1 được sản xuất với tuổi thọ dự kiến là 5 năm. Tuy nhiên đến nay, hệ thống vẫn tiếp tục vận hành sang năm thứ 14.

Đây là hệ thống vệ tinh viễn thám khép kín đầu tiên của Việt Nam, cho phép chủ động tiếp nhận, xử lý và khai thác dữ liệu ảnh vệ tinh phục vụ nhiều lĩnh vực quan trọng. Không chỉ hỗ trợ công tác giám sát tài nguyên môi trường, cảnh báo thiên tai, nghiên cứu khoa học và đào tạo, VNREDSat-1 còn góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc gia và khẳng định chủ quyền không gian của Việt Nam.

Trong quá trình hoạt động, hệ thống VNREDSat-1 từng gặp một số sự cố kỹ thuật gây gián đoạn việc cung cấp dữ liệu ảnh. Tuy nhiên, với kinh nghiệm và tri thức tích lũy qua nhiều năm, đội ngũ kỹ sư của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã chủ động phối hợp khắc phục các vấn đề kỹ thuật, giúp hệ thống tiếp tục duy trì hoạt động ổn định.

Giai đoạn từ năm 2020 đến nay, hệ thống VNREDSat-1 đã cung cấp gần 30.000 cảnh ảnh phục vụ nhiều mục tiêu quản lý và giám sát tài nguyên môi trường, nghiên cứu khoa học, đào tạo, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Nguồn dữ liệu này giúp Việt Nam tăng khả năng chủ động trong quan sát Trái đất, giảm phụ thuộc vào dữ liệu nước ngoài, đồng thời tạo nền tảng cho việc phát triển các ứng dụng công nghệ số dựa trên dữ liệu không gian.

Với mô hình hoạt động phù hợp với thực tiễn, hệ thống VNREDSat-1 đã góp phần hình thành hạ tầng vũ trụ của Việt Nam, đồng thời là nền tảng kỹ thuật và nhân lực quan trọng cho các dự án vệ tinh viễn thám tầm thấp của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong thời gian tới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghệ chiến lược đang trở thành ưu tiên quốc gia, lĩnh vực hàng không – vũ trụ tiếp tục được xác định giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Công nghệ hàng không, vũ trụ nằm trong nhóm công nghệ chiến lược quốc gia

Mới đây, tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30/4/2026 ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ hàng không, vũ trụ tiếp tục nằm trong 10 công nghệ chiến lược tại Việt Nam.

Đây là công nghệ gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh, chủ quyền không gian, quan sát Trái đất, thiết bị bay không người lái (UAV) và các hệ thống hàng không – vũ trụ có tác động lớn tới năng lực quản trị quốc gia cũng như năng lực công nghệ dài hạn.

Theo định hướng của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây được coi là nhóm công nghệ nền tảng cho tương lai, đồng thời có ý nghĩa đặc biệt đối với mục tiêu tự chủ ở các lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến an ninh – quốc phòng và chủ quyền số.

Các nghiên cứu quốc tế, trong đó có đánh giá của OECD, cho thấy công nghệ quan sát Trái đất hiện đang phát triển theo xu hướng hội tụ mạnh mẽ giữa vệ tinh, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (cloud), bản sao số (digital twin), cảm biến và dữ liệu mở.

Điều này đồng nghĩa lĩnh vực hàng không – vũ trụ không còn phát triển độc lập mà đang trở thành một phần của hệ sinh thái công nghệ chiến lược liên ngành.

Về phía Việt Nam, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã được giao nhiệm vụ phát triển công nghệ vệ tinh, quản lý và vận hành khai thác các vệ tinh quan sát Trái đất; VNREDSat-1 cũng đã được khôi phục hoạt động. Điều này cho thấy Việt Nam đã có nền tổ chức và kỹ thuật ban đầu trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.

Về mặt kỹ thuật, giới chuyên môn cho rằng việc đặt công nghệ ở cấp độ “hàng không – vũ trụ” là phù hợp, bởi lĩnh vực này đồng thời tạo ra cả sản phẩm UAV và các hệ thống vệ tinh hoặc chùm vệ tinh – hai lớp sản phẩm khác nhau nhưng có nhiều nền tảng công nghệ chung như cảm biến, điều khiển, truyền dẫn dữ liệu, vật liệu và tích hợp hệ thống.

Thu Giang