Xã, phường xã hội chủ nghĩa: Thước đo từ thực tiễn

Cụ thể hóa mục tiêu phát triển từ cơ sở

Từ những gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Lào Cai và một số địa phương trên cả nước đang tích cực nghiên cứu, xây dựng đề án thí điểm mô hình.

Cụ thể, tại Lào Cai, ngày 12/10/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Đề án số 17-ĐA/TU, lựa chọn phường Lào Cai và xã Trấn Yên làm thí điểm. Hai địa bàn đại diện cho điều kiện đô thị cửa khẩu và nông thôn, tạo cơ sở đánh giá khả năng triển khai mô hình trong thực tế.

Để tìm hiểu quá trình triển khai, Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với ông Lê Tiến Mạnh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Trấn Yên, tỉnh Lào Cai.

Ông Mạnh cho biết: "Xã được lựa chọn thí điểm trên cơ sở những điều kiện và tiềm năng phát triển được tích lũy qua quá trình xây dựng nông thôn mới. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển của địa phương được mở rộng, cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm hơn, tạo điều kiện tổ chức lại sản xuất, kết nối các khu vực dân cư và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực sẵn có".

Một lợi thế nữa đáng chú ý của địa phương là nông nghiệp hàng hóa, kinh tế hợp tác và các sản phẩm đặc trưng. Quế và dâu tằm được xác định là những sản phẩm có tiềm năng phát triển theo chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Ngoài ra, thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm gắn với cảnh quan, văn hóa địa phương cũng mở ra những hướng phát triển mới.

Đặc biệt, truyền thống đoàn kết và tinh thần cộng đồng là yếu tố quan trọng.

Lãnh đạo xã nhấn mạnh: "Được lựa chọn thí điểm vừa là cơ hội, vừa đặt ra trách nhiệm lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Trấn Yên. Xã xác định phải triển khai Đề án một cách nghiêm túc, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp điều kiện thực tiễn; lấy hiệu quả phát triển và sự chuyển biến trong đời sống Nhân dân làm cơ sở đánh giá kết quả thực hiện".

60 tiêu chí và phép thử về chất lượng quản trị

Hiện nay, Đề án số 17-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai về thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa được xây dựng theo hệ thống 60 tiêu chí, bao quát các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Ông Lê Tiến Mạnh thông tin: "Chúng tôi xác định đánh giá việc thực hiện phải dựa trên những kết quả cụ thể, có thể đo lường và kiểm chứng, tập trung vào 4 nhóm nội dung chủ yếu, gồm: phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập; phát triển con người và bảo đảm an sinh xã hội; hoàn thiện kết cấu hạ tầng, cải thiện môi trường sống; xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân".

Lộ trình thực hiện cũng được xác định rất rõ. Đến hết năm 2027, phấn đấu hoàn thành khoảng 40% tổng số tiêu chí; năm 2028 đạt khoảng 60-70%; năm 2029 đạt khoảng 85-90%; đến năm 2030 hoàn thành các mục tiêu theo lộ trình. Riêng tiêu chí về khả năng tự cân đối ngân sách của xã Trấn Yên được thực hiện theo lộ trình đến năm 2035.

Điểm đáng chú ý là hệ thống đánh giá đặt ra yêu cầu kiểm chứng bằng kết quả thực tế. Tăng trưởng giá trị sản xuất, thu nhập bình quân, giảm nghèo, việc làm, chất lượng giáo dục, y tế, bảo hiểm y tế, môi trường sống và mức độ hài lòng của người dân đều là những căn cứ quan trọng.

Ở góc độ quản trị, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và khả năng tiếp nhận, xử lý kiến nghị của người dân cũng phải được đánh giá. Những mô hình như thôn thông minh, cộng đồng tự quản, y tế số, giáo dục số và an sinh xã hội ứng dụng công nghệ được triển khai theo điều kiện và nguồn lực của địa phương.

"Xã tiếp tục thực hiện tốt phương châm 'Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng'; công khai, minh bạch các chủ trương, chương trình, dự án liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân. Đồng thời, tăng cường đối thoại, tiếp thu ý kiến, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, chi bộ, ban công tác Mặt trận và cộng đồng dân cư trong tuyên truyền, vận động, giám sát việc thực hiện Đề án", ông Mạnh chia sẻ.

Không chạy theo thành tích, phải "gỡ" từng điểm nghẽn từ thực tiễn

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Trấn Yên, bên cạnh những điều kiện thuận lợi, xã đã xác định một số vấn đề cần tập trung giải quyết trong quá trình thực hiện thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Trước hết là bài toán nguồn lực. Các mục tiêu về hạ tầng, phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng dịch vụ công, an sinh xã hội và chuyển đổi số đều đòi hỏi kinh phí và nhân lực. Trong khi đó, khả năng ngân sách có giới hạn, việc huy động nguồn lực xã hội cần có cơ chế phù hợp và sự đồng thuận của các chủ thể tham gia.

Bên cạnh đó, trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đội ngũ cán bộ, công chức cần tiếp tục nâng cao năng lực tham mưu, quản lý, điều hành, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ.

Về cơ chế phối hợp và phương pháp đánh giá cũng cần được "tháo gỡ". Với 60 tiêu chí trên nhiều lĩnh vực, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương với các sở, ngành của tỉnh. Một số nội dung cần tiếp tục được hướng dẫn, cụ thể hóa về phương pháp đánh giá, cơ chế thực hiện và điều kiện bảo đảm, để vừa phát huy tính chủ động của địa phương, vừa tuân thủ các quy định hiện hành.

Ông Lê Tiến Mạnh cho biết, xã Trấn Yên xác định sẽ rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên các nhiệm vụ, lồng ghép hiệu quả các chương trình, dự án, nâng cao năng lực cán bộ và đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số.

Hiện nay, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 144-KH/TU ngày 30/10/2026 để tổ chức triển khai thống nhất, trong đó chú trọng việc rà soát cơ chế, chính sách, phân bổ nguồn lực, hướng dẫn chuyên môn và theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện.

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì, có lộ trình và khả năng tự điều chỉnh trên cơ sở thực tiễn.

Ông Mạnh khẳng định: "Chúng tôi xác định, quá trình thí điểm phải được thực hiện với tinh thần chủ động, thận trọng, khoa học, không nóng vội, không chạy theo hình thức, thành tích; vừa làm, vừa đánh giá, rút kinh nghiệm và hoàn thiện; cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu, hoàn thiện mô hình trong thời gian tới".

Sơn Hào