Xây dựng chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, thích ứng với bối cảnh mới

Đây cũng là nội dung xuyên suốt được các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới: Cơ sở khoa học và định hướng chính sách” diễn ra chiều 25/5 tại Hà Nội.

Hội thảo do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức.

Lấy con người làm trung tâm của mọi chiến lược phát triển

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Nếu như trong những năm đầu đổi mới, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có mức phát triển con người thấp, thì đến năm 2019 đã vươn lên nhóm quốc gia có mức phát triển con người cao. 

Theo Báo cáo phát triển con người toàn cầu năm 2021, chỉ số HDI của Việt Nam đạt 0,704, xếp thứ 117/189 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, phát triển con người ở Việt Nam hiện nay vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội còn lớn; chênh lệch trong tiếp cận cơ hội, dịch vụ xã hội và khoảng cách số có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

“Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với bối cảnh mới”, ông Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh.

Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều đổi mới quan trọng về tư duy lý luận và định hướng chiến lược đối với sự nghiệp phát triển con người Việt Nam.

Đại hội XIV xác định rõ con người giữ vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia với quan điểm: “Phát triển xã hội bền vững là phát triển cho con người, vì con người, vì hạnh phúc con người”. Đồng thời, chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về tăng trưởng kinh tế và số lượng sang chú trọng cả số lượng lẫn chất lượng, lấy chất lượng phát triển làm thước đo chủ yếu.

Đại hội cũng nhấn mạnh vai trò nền tảng của hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị con người trong phát triển đất nước; yêu cầu phát triển con người phải chủ động thích ứng, tận dụng cơ hội từ chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đồng thời bảo đảm tính bao trùm, bền vững và công bằng xã hội trong quá trình phát triển.

Theo ông Nguyễn Xuân Thắng, cần nhận diện đầy đủ những biến đổi sâu sắc của thời đại như AI, dữ liệu lớn, chuyển đổi số, già hóa dân số hay biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến con người và xã hội Việt Nam; từ đó tiếp tục hoàn thiện lý luận về phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với thời đại số.

Ông cũng cho rằng cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trọng dụng nhân tài và bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội phát triển. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trọng tâm là xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn phát triển mới của đất nước và xu thế thời đại.

Theo đó, cần nghiên cứu khả năng ban hành một nghị quyết chuyên đề của Trung ương về phát triển toàn diện, bền vững con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, tạo bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển con người, từ cách tiếp cận quản lý hành chính, áp đặt sang kiến tạo môi trường và các điều kiện thể chế, văn hóa, xã hội để con người tự phát triển.

Đáng chú ý, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và không gian mạng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc phát triển của thế giới, ông Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chấp nhận, bắt chước, thụ động sang tư duy chủ động sáng tạo, ứng dụng AI, kiến tạo và quản trị không gian phát triển con người cả trên môi trường số và môi trường quốc tế.

Một nội dung quan trọng khác được nhấn mạnh là xây dựng hệ chỉ số phát triển con người Việt Nam theo hướng toàn diện, hiện đại, hội nhập và mang bản sắc riêng, phản ánh đầy đủ hơn chất lượng phát triển con người trong kỷ nguyên mới.

Nêu ý kiến tại hội thảo, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh mới, chúng ta cần nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội theo hướng hiện đại, bao trùm; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với việc làm bền vững, phân phối thu nhập hợp lý và nâng cao khả năng chống chịu của người dân trước các cú sốc trong bối cảnh mới.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, phát triển con người không chỉ là mục tiêu của phát triển mà còn là điều kiện tiên quyết để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên số, con người Việt Nam cần được trang bị không chỉ tri thức, kỹ năng nghề nghiệp mà còn cả năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo, bản lĩnh văn hóa và khát vọng cống hiến để đủ sức hội nhập và cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.

Thu Giang