Xu hướng thị trường lao động trước làn sóng AI

Theo báo cáo Triển vọng Việc làm 2026 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố ngày 7/7, AI hiện chủ yếu thay đổi cách thức làm việc thay vì thay thế người lao động. Trong khi nhiều công việc được hỗ trợ bởi AI, tổng số việc làm tại các nền kinh tế phát triển vẫn tiếp tục tăng.

OECD cho biết tại 38 quốc gia thành viên, chưa có bằng chứng cho thấy việc ứng dụng AI làm suy giảm việc làm trên diện rộng. Tỉ lệ có việc làm của khối đạt 72,1% trong quý I/2026, mức cao nhất kể từ khi chỉ số này được thống kê, trong khi tỉ lệ thất nghiệp duy trì ở mức 4,9%, gần mức thấp kỷ lục của năm 2023. Tổ chức này dự báo việc làm tại các nước thành viên sẽ tiếp tục tăng 0,3% trong năm 2026 và 0,6% trong năm 2027.

Theo Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann, AI đang phát huy vai trò như một công cụ nâng cao năng suất, giúp người lao động thực hiện công việc hiệu quả hơn thay vì thay thế họ. Điều đáng chú ý là AI đang làm thay đổi những kỹ năng mà doanh nghiệp cần.

Nếu trước đây nhiều công việc mang tính lặp lại là bước khởi đầu của người mới đi làm, thì nay các nhiệm vụ như tổng hợp tài liệu, xử lý dữ liệu, soạn thảo văn bản hay một số nghiệp vụ hành chính đã có thể được AI tạo sinh thực hiện nhanh hơn với chi phí thấp hơn. Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng ngày càng chuyển sang các kỹ năng khó tự động hóa như tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề và khả năng phối hợp với các hệ thống AI.

Báo cáo cũng chỉ ra nhóm chịu tác động rõ nhất hiện nay là lao động trẻ và người mới gia nhập thị trường việc làm. Các nghiên cứu tại Australia, Canada, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) cho thấy AI chưa làm gia tăng đáng kể tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên, nhưng đang thu hẹp các vị trí tuyển dụng dành cho người mới vào nghề. Điều này khiến quá trình tích lũy kinh nghiệm và phát triển nghề nghiệp trở nên khó khăn hơn, nhất là trong các lĩnh vực như tài chính, bảo hiểm và dịch vụ chuyên môn - những ngành ứng dụng AI mạnh mẽ.

Theo OECD, thách thức lớn nhất hiện nay không còn là câu hỏi liệu AI có thay thế con người hay không, mà là lực lượng lao động có đủ khả năng thích ứng với những thay đổi về kỹ năng và mô hình tuyển dụng hay không. Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển nhanh, đầu tư cho giáo dục, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng sẽ là yếu tố quyết định để người lao động, đặc biệt là thế hệ trẻ, tận dụng được cơ hội do AI mang lại thay vì bị bỏ lại phía sau.

An Bình