Xử lý dứt điểm đơn tồn đọng, mở rộng không gian phát triển cho sở hữu trí tuệ

Năm 2025, trong bối cảnh chính quyền địa phương được triển khai theo mô hình hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính, yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế được đặt ra đồng thời với cường độ rất cao, Cục Sở hữu trí tuệ đã triển khai một khối lượng công việc rất lớn với áp lực cao, song vẫn đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Chia sẻ tại tọa đàm "Công tác thông tin, truyền thông về hoạt động sở hữu trí tuệ năm 2025", Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho biết, một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là việc xử lý dứt điểm tình trạng đơn tồn đọng kéo dài trong nhiều năm.

Ông Lưu Hoàng Long khẳng định, Cục đã phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp trong quá trình xử lý đơn, với quyết tâm chính trị rất cao từ Đảng ủy, Lãnh đạo Cục và lãnh đạo các đơn vị. Đến thời điểm hiện nay, có thể khẳng định rằng nhiệm vụ xử lý đơn tồn đọng đã thành công, chấm dứt tình trạng tồn đọng kéo dài trong nhiều năm.

Công tác xử lý đơn và xác lập quyền sở hữu công nghiệp tiếp tục là điểm sáng. Năm 2025, số đơn tiếp nhận tăng, đặc biệt khối lượng đơn được xử lý tăng tới 76% so với năm trước; số văn bằng bảo hộ được cấp tăng trên 55%, góp phần từng bước giảm tồn đọng và nâng cao hiệu lực của hệ thống xác lập quyền. 

Các lĩnh vực sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu đều ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, phản ánh nhu cầu bảo hộ tài sản trí tuệ ngày càng lớn của xã hội và sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động đổi mới sáng tạo trong nước.

Mở rộng vai trò của sở hữu trí tuệ với ba trụ cột lớn

Theo Cục trưởng Lưu Hoàng Long, sở hữu trí tuệ có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội. Trước đây, hoạt động của Cục chủ yếu tập trung vào việc xác lập quyền cho các chủ thể. Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, Cục đã mở rộng không gian hoạt động theo hướng toàn diện hơn, với ba trụ cột chính.

Thứ nhất là thúc đẩy thương mại hóa và khai thác thương mại tài sản trí tuệ. Thứ hai là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong môi trường số và trên không gian mạng. Thứ ba là đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Ba trụ cột này đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ của toàn ngành.

Cùng với công tác chuyên môn, công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế được triển khai với cường độ rất cao. Trong năm 2025, Cục Sở hữu trí tuệ đã chủ trì xây dựng và tham mưu Bộ KH&CN trình Chính phủ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025. Đồng thời, Chỉ thị về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ cũng đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày 30/01/2026.

Một trong những trọng tâm lớn của Luật sửa đổi là cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt là rút ngắn thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp nhằm phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Tổng thể, thời gian xử lý đã được giảm khoảng 30%. Theo đó, thời gian thẩm định sáng chế giảm xuống còn 12 tháng (phù hợp với các quy định về quyền ưu tiên theo điều ước quốc tế); thời gian thẩm định nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống còn 5 tháng.

Đáng chú ý, Cục đã thiết lập “luồng xanh” đối với đơn sáng chế và nhãn hiệu của người Việt Nam phục vụ công nghệ, sản phẩm chiến lược, với thời gian xử lý chỉ còn 03 tháng – đây là điểm rất mới của Luật Sở hữu trí tuệ. 

Luật cũng mở ra không gian mới cho hoạt động thương mại hóa tài sản trí tuệ, trong đó có việc bổ sung quy định về kiểu dáng công nghiệp riêng phần, tạo điều kiện cho các xu hướng mới, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm máy tính.

Cục trưởng Lưu Hoàng Long cũng cho biết, trong lĩnh vực xử lý đơn và thực hiện Nghị quyết số 57, năm 2025, Cục Sở hữu trí tuệ đã tiếp nhận trên 165.000 đơn, tăng 8,3% so với năm 2024; đồng thời xử lý trên 251.000 đơn, tăng 75%, qua đó chấm dứt tình trạng đơn tồn quá hạn. Riêng với sáng chế, Cục tiếp nhận 2.288 đơn của người Việt Nam, tăng 36% so với năm trước; cấp 1.108 bằng sáng chế, tăng tới 134,2%.

Về tỉ lệ thương mại hóa sáng chế, theo thống kê và ước tính ban đầu, khoảng 8,56% sáng chế đã được khai thác thương mại, đáp ứng mục tiêu của Nghị quyết 57 và được đánh giá là tương đối cao so với mặt bằng chung của thế giới.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Cục Sở hữu trí tuệ đã phân cấp 19 thủ tục hành chính cho địa phương, cấp tài khoản cho 100% địa phương để xử lý thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Đến nay, đã xử lý trên 5.000 hồ sơ của các địa phương.

Hiện nay, 100% thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đã được cung cấp trên môi trường số, với tỉ lệ hồ sơ trực tuyến đạt khoảng 80%; kết quả giải quyết thủ tục được ký số, phát hành điện tử. Toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ được thực hiện trên môi trường số, không chỉ dừng ở khâu tiếp nhận và trả kết quả. Như vậy, sở hữu trí tuệ là một trong những lĩnh vực chuyển đổi số thực chất và hiệu quả nhất hiện nay.

Bước sang năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ xác định tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ thẩm định viên có trình độ chuyên môn cao; đồng thời nghiên cứu cơ chế thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng. Cục sẽ tập trung hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, tối ưu hóa quy trình thẩm định, tăng cường kiểm soát chất lượng, không để phát sinh tồn đọng mới.

Chuyển đổi số tiếp tục là trụ cột xuyên suốt, với mục tiêu không chỉ trong nội bộ Cục mà lan tỏa ra toàn ngành, bao gồm các tổ chức đại diện, người nộp đơn và các địa phương. Cùng với đó, Cục tiếp tục đẩy mạnh triển khai Chiến lược Sở hữu trí tuệ đến năm 2030, hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp trong phát triển, định giá, thương mại hóa tài sản trí tuệ, tăng cường thực thi quyền và mở rộng hợp tác quốc tế, qua đó đưa sở hữu trí tuệ thực sự trở thành công cụ thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Thu Giang