Ba ý nghĩa chiến lược nổi bật trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Thứ nhất, lãnh đạo hai nước sẽ cùng xác định những định hướng hợp tác dài hạn, những ưu tiên hợp tác trên các lĩnh vực, đáp ứng nhu cầu phát triển của cả hai bên trong giai đoạn mới.

Thứ hai, chuyển từ hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư đơn thuần sang tăng cường liên kết giữa hai nền kinh tế, chú trọng hơn đến tinh thần đồng hành, đồng kiến tạo, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường của nền kinh tế mỗi nước. 

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc, việc liên kết kinh tế sâu rộng với các đối tác, trong đó có Nhật Bản sẽ tạo điều kiện để Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ ba, tạo động lực cho những đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình phát triển. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai của quan hệ hai nước. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn, kinh nghiệm quản trị và công nghiệp chế tạo; trong khi Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, thị trường năng động, tiềm năng phát triển lớn và quyết tâm đẩy mạnh đổi mới sáng tạo. 

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh, việc kết hợp hiệu quả những lợi thế này sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác cho cả hai bên trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng và đào tạo nhân lực chất lượng cao, qua đó tiếp nhận, làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ, những định hướng này cũng được thể hiện rõ trong chương trình dự kiến của chuyến thăm. Bên cạnh các cuộc hội kiến với Nhà vua và Hoàng hậu, Thủ tướng, Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến tiếp lãnh đạo các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp lớn của Nhật Bản; dự và phát biểu tại Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học - công nghệ Việt Nam - Nhật Bản; thăm doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao của Nhật Bản. Đây là những hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm tăng cường kết nối, thúc đẩy các cơ hội hợp tác cụ thể, nhất là trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của mỗi nước.

Những yếu tố quan trọng hội tụ trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản

Đánh giá về những thành tựu trong quan hệ song phương, Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ cho rằng, nhìn lại chặng đường hơn 50 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao và 3 năm kể từ khi nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện, có thể thấy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có những bước phát triển rất đáng ghi nhận, ngày càng toàn diện, thực chất và hiệu quả. 

Theo Thứ trưởng, nhìn tổng thể, có thể thấy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang có nền tảng rất vững chắc, với sự hội tụ của ba yếu tố quan trọng: Tin cậy chính trị ngày càng cao, lợi ích kinh tế ngày càng đan xen và sự gắn kết giữa nhân dân hai nước ngày càng sâu sắc. Đây là cơ sở thuận lợi để hai bên tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện phát triển lên tầm cao mới.

Trước hết, tin cậy chính trị giữa hai nước ngày càng được củng cố và tăng cường. Hai bên thường xuyên duy trì các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao và các cấp, đồng thời phát triển quan hệ hợp tác ngày càng sâu rộng, từ cấp lãnh đạo đến người dân, thông qua nhiều kênh khác nhau như Đảng, Chính phủ, Quốc hội. Điều đáng chú ý là cả hai nước đều dành sự coi trọng và ưu tiên cao cho nhau trong chính sách đối ngoại của mình. Các cơ chế đối thoại được duy trì hiệu quả; những nhận thức chung, cam kết và thỏa thuận giữa lãnh đạo cấp cao cũng như giữa các ban, bộ, ngành hai nước được triển khai nghiêm túc, góp phần tạo nền tảng chính trị vững chắc cho quan hệ song phương.

Trên nền tảng tin cậy chính trị đó, đan xen lợi ích kinh tế ngày càng chặt chẽ với nhiều điểm sáng nổi bật. Nhật Bản luôn là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu và là nước cung cấp viện trợ ODA lớn nhất cho Việt Nam. 

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ cho biết, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), quan tâm và mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Nhiều tập đoàn bán lẻ lớn của Nhật Bản, tiêu biểu như AEON, coi Việt Nam là thị trường trọng điểm, đồng thời góp phần đưa các sản phẩm của Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Nhật Bản vốn có những yêu cầu rất cao về chất lượng. 

Hợp tác trong lĩnh vực an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh, nhất là các dự án trong khuôn khổ Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), cũng đang được hai bên tích cực thúc đẩy.

Một bước phát triển rất đáng chú ý khác là khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành trụ cột hợp tác mới giữa hai nước. Hai bên đã và đang triển khai nhiều nội dung hợp tác thiết thực, từ nghiên cứu chung, đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn đến hợp tác công nghệ vũ trụ, đồng thời hướng tới mở rộng sang những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo và công nghệ lượng tử. 

Cùng với đó, các dự án hợp tác về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, phòng, chống thiên tai cũng đang được triển khai hiệu quả. Đây là những lĩnh vực có nhiều triển vọng, không chỉ giúp làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác giữa hai nước mà còn trực tiếp phục vụ các mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ, một điểm sáng rất quan trọng nữa là quan hệ giữa nhân dân và các địa phương hai nước ngày càng gần gũi, mật thiết. Hiện nay, Việt Nam và Nhật Bản đã có hơn 100 cặp quan hệ hợp tác địa phương. Riêng trong năm 2026, hơn 10 lễ hội quy mô lớn đã được tổ chức tại hai nước, góp phần tăng cường hiểu biết, giao lưu văn hóa và tình cảm hữu nghị giữa nhân dân hai bên. 

Đặc biệt, cộng đồng gần 700.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản đã và đang trở thành một cầu nối rất quan trọng, góp phần gắn kết hai đất nước, hai dân tộc. 

Có thể nói, sự gắn bó ngày càng sâu sắc giữa người dân hai nước chính là một trong những nền tảng bền vững và giàu sức sống của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản.

Cùng với hợp tác song phương, Việt Nam và Nhật Bản cũng ngày càng phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế. Hai bên thường xuyên trao đổi, chia sẻ quan điểm về những vấn đề cùng quan tâm, tăng cường phối hợp trong các vấn đề khu vực và quốc tế, qua đó đóng góp tích cực vào việc duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Trên nền tảng những thành tựu đã đạt được, Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ kỳ vọng rằng Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục phát huy tinh thần tin cậy, chân thành, cùng có lợi, đưa quan hệ hai nước phát triển theo hướng sâu sắc hơn về tin cậy chính trị, chặt chẽ hơn về hợp tác kinh tế, đột phá hơn về khoa học - công nghệ và gắn bó hơn giữa nhân dân hai nước.

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ cho rằng, đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của tinh thần "đồng hành, đồng kiến tạo" mà hai nước cần tiếp tục vun đắp, vì lợi ích của nhân dân hai nước, vì hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng của khu vực và thế giới.

An Bình