Bài 2: Điện mặt trời mái nhà tăng tốc tại miền Bắc

Sau hơn một năm triển khai Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, mô hình này đang ghi nhận bước phát triển đáng chú ý tại miền Bắc.

Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn Tổng công ty phát triển mới 8.500 khách hàng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất 394,5 MW. Kết quả này đạt 167% kế hoạch về số lượng khách hàng và 116% kế hoạch về công suất được giao trong 6 tháng.

Lũy kế đến ngày 30/6/2026, toàn EVNNPC có 10.099 khách hàng đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất 718,3 MW. Trong đó, 98 khách hàng bán lượng điện dư lên lưới với tổng công suất 12,1 MW.

Riêng trong tháng 6/2026, toàn Tổng công ty phát triển 2.084 khách hàng, đạt 243% kế hoạch tháng; tổng công suất lắp đặt đạt 96,1 MW, tương đương 170% kế hoạch. Nhiều đơn vị có kết quả nổi bật, vượt kế hoạch 6 tháng đầu năm, gồm các Công ty Điện lực: Phú Thọ, Bắc Ninh, Nghệ An, Tuyên Quang, Hưng Yên, Hải Phòng, Thanh Hóa, Lào Cai, Ninh Bình và Thái Nguyên.

Những con số trên cho thấy điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc không còn chỉ là những mô hình đơn lẻ. Từ khu công nghiệp, nhà máy sản xuất đến hộ gia đình, trường học và trung tâm y tế, ngày càng nhiều khách hàng chủ động khai thác diện tích mái sẵn có để tạo nguồn điện tại chỗ.

EVNNPC cho biết Nghị định số 58/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý cho phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Cùng với đó, Chỉ thị 09 và Chỉ thị 10 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà đã xác định rõ hơn trách nhiệm của địa phương trong quản lý nhu cầu phụ tải và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch.

Chi phí thiết bị từng bước giảm, chất lượng công nghệ được nâng cao và nhận thức của người dân, doanh nghiệp về lợi ích của điện mặt trời cũng là những yếu tố thúc đẩy thị trường phát triển.

Từ khu công nghiệp đến trường học, hộ gia đình

Tại Quảng Ninh, điện mặt trời mái nhà đang được triển khai trên nhiều nhóm khách hàng với quy mô khác nhau.

Ở địa bàn Hải Hà, đến cuối tháng 6, có 139 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 1,6 MW. Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, ông Đồng Tiến Dũng, đại diện Điện lực Hải Hà, cho biết đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương khảo sát, tuyên truyền và tư vấn cho người dân, trường học, trung tâm y tế. Đối với khối trường học, ngành điện đã gửi văn bản và trực tiếp làm việc với các cơ sở trên địa bàn để xác định nhu cầu, quy mô đầu tư phù hợp.

Điểm đáng chú ý là việc lắp đặt không được thực hiện theo một công thức chung. Mỗi công trình phải được khảo sát căn cứ vào diện tích mái, biểu đồ phụ tải, thời gian sử dụng điện và khả năng tiếp nhận của hệ thống.

Điện mặt trời có thể đáp ứng tốt nhu cầu vào ban ngày khi điều kiện thời tiết thuận lợi. Tuy nhiên, vào buổi tối, những ngày ít nắng hoặc khi sản lượng điện mặt trời giảm, lưới điện vẫn phải bảo đảm cung cấp phần điện còn thiếu.

Do đó, ông Dũng cho rằng việc xác định đúng nhu cầu của từng khách hàng là điều kiện quan trọng để hệ thống phát huy hiệu quả, đồng thời không ảnh hưởng đến nhiệm vụ bảo đảm cấp điện liên tục.

Với hộ gia đình sử dụng khoảng 800-1.200 kWh điện mỗi tháng, thời gian hoàn vốn được đơn vị này ước tính khoảng 5-5,5 năm. Những hộ có nhu cầu sử dụng điện lớn hơn, đặc biệt sử dụng nhiều điện vào ban ngày, có thể thu hồi vốn nhanh hơn.

Thông thường, hộ gia đình lắp hệ thống có công suất từ 6-12 kWp, đi kèm bộ lưu trữ khoảng 16-20 kWh. Trong khi đó, các hộ kết hợp sản xuất, kinh doanh có thể lựa chọn hệ thống từ 30-45 kWp, thậm chí khoảng 50 kWp. Do điện chủ yếu được sử dụng trực tiếp vào ban ngày nên nhu cầu đầu tư lưu trữ ở nhóm này có thể thấp hơn.

Cùng với Điện lực Hải Hà, ông Trần Quang Hưng, Phó Trưởng Phòng Điện lực Móng Cái cho biết đơn vị đã hoàn thành vượt kế hoạch phát triển khách hàng điện mặt trời mái nhà trong thời gian qua. Song song với đó, đơn vị đang phối hợp triển khai chủ trương của UBND tỉnh Quảng Ninh về lắp điện mặt trời mái nhà tại các trường học, trạm y tế và trụ sở cơ quan công lập. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, toàn bộ các trường học đã đăng ký phải hoàn thành lắp đặt trước ngày 30/8, kịp đưa vào sử dụng trước năm học mới.

Tuy nhiên, ông Hưng cho biết việc mở rộng mô hình vẫn còn gặp một số rào cản liên quan đến thủ tục xây dựng, phòng cháy chữa cháy và bài toán vận hành hệ thống điện

Không chỉ người dân và doanh nghiệp, các đơn vị thuộc EVNNPC cũng trực tiếp triển khai điện mặt trời mái nhà. Tổng công ty đã hoàn thành lắp đặt tại 148 vị trí thuộc các trụ sở đơn vị, với tổng công suất khoảng 5,4 MWp.

Đến hết tháng 6/2026, có 1.190 cán bộ, công nhân viên EVNNPC lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất 14,5 MW. Một số đơn vị có toàn bộ thành viên ban giám đốc tham gia, trong đó có các công ty điện lực Thanh Hóa, Hưng Yên, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Nghệ An, Cao Bằng, Sơn La, Hà Tĩnh và Điện Biên.

Địa phương bắt đầu vào cuộc đồng bộ hơn

Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự tham gia chủ động hơn của chính quyền các tỉnh, thành phố.

Theo EVNNPC, 100% UBND tỉnh, thành phố thuộc địa bàn Tổng công ty quản lý đã ban hành kế hoạch hoặc chỉ thị triển khai điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ gắn với chương trình sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.

Trong đó, 15 tỉnh, thành phố đặt mục tiêu phát triển điện mặt trời mái nhà tại cơ quan công sở và hộ gia đình. Bắc Ninh và Lào Cai đã giao chỉ tiêu công suất cụ thể cho từng nhóm khách hàng. Một số địa phương giao chỉ tiêu đến cấp xã, phường hoặc xác định riêng mục tiêu đối với cơ sở y tế, giáo dục.

Có 15 tỉnh, thành phố nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng, tiêu biểu như Bắc Ninh, Hưng Yên, Lào Cai và Nghệ An. Bốn tỉnh triển khai giải pháp tín dụng xanh, tín dụng ưu đãi; năm tỉnh ban hành quy trình rút gọn, hướng dẫn thủ tục; ba tỉnh áp dụng cơ chế "luồng xanh 60%" nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.

Tại Lai Châu, HĐND tỉnh đã ban hành chính sách hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Tại Nghệ An, Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh áp dụng mức lãi suất vay ưu đãi 1,5%/năm đối với các dự án bảo vệ môi trường, qua đó mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho các dự án năng lượng sạch.

Anh Thơ

>> Bài 3: Doanh nghiệp miền Bắc 'xanh hóa' nhà máy bằng điện mặt trời mái nhà