Bạo lực học đường - Bài 1: Nhà trường không chỉ dạy chữ, quan trọng hơn là phải dạy người

Bài 1: Nhà trường không chỉ dạy chữ, quan trọng hơn là phải dạy người

Bạo lực học đường vẫn tồn tại là một điều nhức nhối, nó càng gây ra nỗi bất an khi được lan truyền trên mạng xã hội.

Thời gian qua, nhiều vụ bạo lực học đường đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra dẫn đến những hậu quả đau lòng đã được báo chí đưa tin. Đáng lo ngại, không ít vụ việc xảy ra ngoài giờ học nhưng bắt nguồn từ mâu thuẫn trong trường.

Chúng ta vẫn còn nhớ sự việc tại Thanh Hóa, một nam sinh lớp 12 bị nam sinh khoá dưới đâm tử vong sau giờ học khiến dư luận không khỏi bàng hoảng. Cụ thể vào trưa 17/10/2025, sau tiết học thứ 5, học sinh L.Q.H. (SN 2008) hẹn P.T.B.N. (SN 2009) tại cây xăng Xuân Hà – xã Quảng Bình. Hai bên sau đó xảy ra xô xát, đánh nhau. Báo VOV đưa tin trong lúc xô xát, một học sinh lớp 11 đã rút dao mang theo người đâm vào vùng mặt và ngực nam sinh lớp 12. Nạn nhân gục tại chỗ, được đưa đi cấp cứu nhưng không qua khỏi. 

Hay vụ việc nam sinh lớp 9 ở Hà Tĩnh bị đánh và tử vong sau hơn một tháng điều trị. Vào khoảng 11h25, ngày 24/9/2025, sau giờ tan học, giữa các em N.K.M. (học lớp 9B), T.Q.H. (lớp 9D) và V.Q.A. (lớp 9B) cùng học Trường THCS Minh Lạc xảy ra xô xát, đánh nhau với em L.V.P. (SN 2007, trú thôn Quang Trung 1, xã Cẩm Lạc), là học sinh lớp 11 tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Cẩm Xuyên. Hậu quả, em N.K.M. bị nam sinh L.V.P đánh vào đầu gây chấn thương sọ não. Sau mổ cấp cứu, em M. tiếp tục điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh đến ngày 8/10 và sau đó được chuyển ra Bệnh viện Nhi Trung ương điều trị. Đến ngày 30/10, em M. đã tử vong tại Bệnh viện Nhi Trung ương. 

Ngày 30/11/2025, mạng xã hội lan truyền clip ghi lại cảnh hai nữ sinh bị ba bạn học đánh dã man ngay cổng trường ở Quận 12, TPHCM, cũ. Clip cho thấy hai nữ sinh sau khi đi học về ở cổng sau thì bị ba bạn nữ học cùng trường chặn lại, túm tóc, đè xuống đất, dùng tay, chân đánh, đạp vào vùng đầu, bụng. Hai bạn nữ bị đánh chỉ biết ôm đầu chịu trận. Trong lúc hai bạn nữ bị đánh, nhiều học sinh trong trường tan học về chứng kiến nhưng không ai dám can ngăn.

Từ góc nhìn của một nhà quản lý giáo dục, trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, Phó Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội), bà Văn Thùy Dương đánh giá, bạo lực học đường vẫn tồn tại là một điều nhức nhối. Đáng chú ý, hiện tượng này càng gây ra nỗi bất an khi nhiều clip được lan truyền trên mạng xã hội.

"Nguyên nhân theo tôi có một số điểm đáng chú ý, đầu tiên là các em đang trong độ tuổi phát triển, cả về thể chất lẫn tâm sinh lý đều có những biến động mạnh mẽ, nếu thiếu đi sự sâu sát của gia đình và nhà trường thì có thể dẫn đến một số trường hợp đáng tiếc do không được điều chỉnh, giúp đỡ, can thiệp kịp thời", bà Văn Thùy Dương nói.

Theo bà Văn Thùy Dương, việc quản lý sử dụng điện thoại thông minh truy cập mạng xã hội và internet của một bộ phận học sinh đang bị thả nổi, khi một đứa trẻ mới lớn, tò mò truy cập vào các trang web hay tài khoản mạng xã hội cổ súy bạo lực thì hậu quả không thể lường hết được.

Một điểm nữa được bà Văn Thùy Dương lưu ý là ngày nay đang thiếu đi những không gian trải nghiệm lao động như trước đây, khiến cho các em không có cơ hội rèn luyện và trưởng thành, ngoài giờ học chỉ biết cầm điện thoại vào mạng xã hội.

"Có những tổn thương không để lại dấu vết trên cơ thể nhưng có thể để lại vết hằn rất lâu trong tâm lý trẻ"

Bạo lực học đường, theo bà Văn Thùy Dương, không chỉ là một cái tát, một cú đánh hay một vụ xô xát. Có những tổn thương không để lại dấu vết trên cơ thể nhưng có thể để lại vết hằn rất lâu trong tâm lý của trẻ. Đó có thể là việc liên tục chế giễu ngoại hình, xúc phạm, đe dọa, cô lập một bạn khỏi tập thể, tung tin xấu, quay và phát tán hình ảnh của bạn lên mạng xã hội, hoặc cố tình khiến một học sinh cảm thấy mình không được chấp nhận.

"Tôi đặc biệt quan tâm đến dạng bạo lực này bởi nó thường khó nhận biết hơn bạo lực thể chất. Một học sinh bị đánh, chúng ta có thể nhìn thấy vết thương. Nhưng một học sinh bị cô lập, bị chế giễu mỗi ngày hoặc bị hàng chục người công kích trên mạng thì đôi khi người lớn không nhìn thấy ngay những gì đang xảy ra bên trong học sinh đó. Bởi thế ngay từ những năm 2006 trường Lương Thế Vinh đã cho ra hướng dẫn sử dụng Facebook qua bản 'Những điều cấm kỵ khi sử dụng Facebook'", bà Văn Thùy Dương cho biết.

Bà Văn Thùy Dương cho rằng, điều nguy hiểm là chính nạn nhân đôi khi cũng không nói ra. Các em có thể sợ cha mẹ lo lắng, sợ thầy cô, sợ bạn bè xa lánh hoặc đơn giản là nghĩ rằng "chuyện này rồi cũng sẽ qua".

"Vì vậy, với tôi, giáo dục chống bạo lực không thể chỉ dừng ở việc ngăn học sinh đánh nhau. Chúng ta phải dạy các em hiểu rằng một lời nói cũng có thể làm tổn thương người khác; một cú nhấp chuột cũng có thể trở thành một hành vi bạo lực", bà Văn Thùy Dương bày tỏ.

Từ thực tế ở trường THCS và THPT Lương Thế Vinh, bà Văn Thùy Dương cho biết, Nhà trường luôn muốn học sinh hiểu rằng mình có quyền được tôn trọng và đồng thời cũng có trách nhiệm tôn trọng người khác. Khi có một học sinh gặp vấn đề, điều quan trọng không chỉ là tìm ra "ai sai, ai đúng", mà còn phải giúp các em hiểu điều gì đã xảy ra, vì sao nó xảy ra và làm thế nào để sự việc không lặp lại. Bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là làm cho trẻ sợ bị phạt, mà là giúp trẻ hình thành khả năng tự kiểm soát hành vi ngay cả khi không có người lớn bên cạnh.

Dạy trẻ ý thức trách nhiệm với hành vi của mình

Bà Văn Thùy Dương chia sẻ, ngay từ khi trường Lương Thế Vinh thành lập đã được nhà giáo Văn Như Cương xác định mục tiêu của Nhà trường không chỉ là dạy chữ, mà quan trọng hơn là phải dạy người, giúp học sinh trở thành người tử tế. Muốn làm được điều này, Nhà trường có những quy định hết sức cụ thể để giúp các em rèn luyện nền nếp kỷ luật; học sinh trường Lương Thế Vinh luôn hiểu và thấm nhuần ý thức "kỷ luật là tự do".

Bà Văn Thùy Dương đưa ra ví dụ như nhà trường cấm tuyệt đối học sinh sử dụng thuốc lá dưới mọi hình thức; cấm học sinh sử dụng điện thoại di động trong thời gian ở trường để các em có thể tập trung 100% vào việc học; đảm bảo giờ giấc và vệ sinh cá nhân, vệ sinh lớp học và trường học; nói không với bạo lực học đường (đánh nhau hay lên mạng xã hội nói xấu nhau, chia bè kéo cánh cô lập bạn). Trường Lương thế Vinh là trường đầu tiên ra những quy định khi sử dụng mạng xã hội "Những điều cấm khi sử dụng Facebook"... Nhờ có môi trường kỷ luật nghiêm như vậy, nên rất nhiều học sinh của nhà trường đã thay đổi tích cực.

Chia sẻ những kinh nghiệm từ thực tế của trường THCS và THPT Lương Thế Vinh, bà Văn Thùy Dương cho biết, bên cạnh chất lượng dạy và học, nền nếp kỷ luật chính là ưu tiên khi các bậc cha mẹ lựa chọn trường để gửi gắm con em mình. 

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên của trường rất sát sao trong việc quản lý học sinh, nhận biết sớm tình huống có thể xảy ra hoặc nhận biết sớm tâm lý của học sinh để kịp thời điều chỉnh hành vi. Dạy các con ý thức trách nhiệm với các hành vi của mình là điều luôn được thầy cô quan tâm.

Bày tỏ băn khoăn khi thực tế có một số nhà trường có thể vì bảo vệ danh tiếng mà che dấu khiến nhiều đối tượng bạo lực không còn e ngại bị trừng phạt, nạn nhân bị đả kích, mất lòng tin dẫn đến tình trạng bạo lực học đường ngày càng phát triển mạnh, bà Văn Thùy Dương cho rằng, đây là một vấn đề rất đáng suy nghĩ.

Tuy nhiên, theo bà Văn Thủy Dương, không quy tất cả các trường hợp thành việc "nhà trường che giấu để giữ danh tiếng", bởi mỗi vụ việc có hoàn cảnh và mức độ khác nhau. Điều quan trọng hơn là phải thống nhất một nguyên tắc: Uy tín của một nhà trường không thể được xây dựng bằng cách che giấu vấn đề.

Theo bà Dương, một trường học có thể có học sinh mắc lỗi, có thể có mâu thuẫn, thậm chí có thể xảy ra những vụ việc rất đáng tiếc. Điều đó không có nghĩa là nhà trường thất bại. Nhưng nếu phát hiện vấn đề mà cố tình bỏ qua, không bảo vệ nạn nhân, không giúp học sinh gây ra hành vi bạo lực nhận thức và chịu trách nhiệm về hành vi của mình, đó mới là điều đáng lo ngại.

"Tôi cho rằng khi một sự việc xảy ra, việc đầu tiên của nhà trường phải là bảo vệ sự an toàn và quyền lợi chính đáng của học sinh, sau đó phải xác minh sự việc một cách khách quan và có biện pháp xử lý phù hợp. Với học sinh có hành vi bạo lực, chúng ta cần nghiêm khắc. Nhưng nghiêm khắc không có nghĩa là chỉ tìm một hình thức phạt thật nặng. Điều quan trọng là các em phải hiểu rằng hành vi của mình có hậu quả, phải chịu trách nhiệm và phải có cơ hội sửa chữa sai lầm. Còn với nạn nhân, điều các em cần không chỉ là một lời xin lỗi hay một quyết định xử lý. Các em cần cảm thấy rằng người lớn đã nhìn thấy mình, tin mình và bảo vệ mình", bà Văn Thùy Dương nói.

Sự minh bạch trong giáo dục phải đi cùng với trách nhiệm

Bà Văn Thùy Dương tin rằng sự minh bạch trong giáo dục phải đi cùng với trách nhiệm. Minh bạch không có nghĩa là đưa mọi vụ việc của trẻ em lên mạng xã hội hay công khai danh tính các em. Trẻ em cần được bảo vệ quyền riêng tư. Minh bạch trước hết là trung thực với sự việc, có trách nhiệm với nạn nhân, công bằng với người gây ra hành vi sai và nghiêm túc với việc ngăn chặn sự việc tái diễn. Những việc làm này cũng là cách trường Lương Thế Vinh giữ gìn uy tín, chất lượng một cách bền vững nhất.

Để ngăn chặn và đẩy lùi nạn bạo lực học đường, theo Bà Văn Thùy Dương, đầu tiên cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục học sinh. Không có phương pháp giáo dục nào hiệu quả hơn phương pháp làm gương của người lớn. Nếu như cha mẹ hay thầy cô còn đi muộn, vẫn "nghiện điện thoại" hơn là trò chuyện, giao tiếp với con cái hay học trò của mình, nếu người lớn vẫn văng tục chửi bậy, vẫn "thượng cẳng tay, hạ cẳng chân" với người khác thì mọi biện pháp giáo dục đối với những đứa trẻ phải chứng kiến cảnh này hằng ngày, là vô hiệu.

Đồng thời các bậc cha mẹ cũng phải đồng hành với nhà trường trong việc kiểm soát việc sử dụng điện thoại di động truy cập internet và mạng xã hội của con em mình, thường xuyên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm và Nhà trường về việc học tập và rèn luyện của con em mình để có sự điều chỉnh, uốn nắn kịp thời.

Duy trì các chế tài, biện pháp xử phạt học sinh vi phạm theo các mức độ khác nhau

Đặc biệt, bà Văn Thùy Dương nhấn mạnh đến việc duy trì các chế tài, biện pháp xử phạt học sinh vi phạm theo các mức độ khác nhau cần được thực hiện nghiêm và có sự đồng thuận, ủng hộ từ gia đình cũng như xã hội, phải bảo vệ được môi trường học đường trong sạch, sự tôn nghiêm của nhà giáo mới mong bảo vệ được học sinh khỏi bạo lực học đường.

Bà Văn Thùy Dương cho rằng một đứa trẻ được hình thành bởi cả một hệ sinh thái giáo dục: Gia đình là nơi đầu tiên dạy trẻ cách yêu thương và ứng xử. Nhà trường là nơi giúp trẻ hình thành kỷ luật, trách nhiệm và cách sống cùng cộng đồng. Pháp luật và cơ quan quản lý tạo ra những giới hạn và cơ chế bảo vệ cần thiết. Nhà trường và gia đình phải là hai nơi chủ động nhất.

Cha mẹ cần quan tâm đến con không chỉ bằng câu hỏi "hôm nay con được mấy điểm?", mà còn phải hỏi "hôm nay con có vui không?", "con có chuyện gì với bạn không?", "có ai làm con tổn thương không?" và cả "hôm nay con có làm ai buồn không?"

Nhà trường cũng không thể chỉ giáo dục bằng nội quy. Chúng ta phải dạy trẻ năng lực sống cùng người khác: Biết kiểm soát cảm xúc, biết tranh luận mà không xúc phạm, biết giải quyết bất đồng và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.

Còn pháp luật và cơ quan quản lý có vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra một hành lang bảo vệ trẻ em đủ rõ ràng, đủ nghiêm và phù hợp với thực tế, đặc biệt trong bối cảnh trẻ em đang dành rất nhiều thời gian trên môi trường mạng.

Theo bà Văn Thùy Dương, đừng đợi đến khi một đứa trẻ trở thành nạn nhân hoặc người gây ra bạo lực rồi mới bắt đầu giáo dục. Giáo dục phải bắt đầu từ những điều rất nhỏ: Cách một đứa trẻ nói với bạn, cách các em phản ứng khi bị từ chối, cách các em giải quyết một bất đồng, cách các em sử dụng điện thoại và mạng xã hội.

"Chúng ta không thể xây dựng một thế hệ trẻ tử tế bằng cách chỉ yêu cầu các em phải tử tế. Người lớn phải tạo ra một môi trường mà ở đó sự tử tế được nhìn thấy, được tôn trọng và được thực hành mỗi ngày", bà Dương nhấn mạnh.

Trường Lương Thế Vinh vẫn luôn coi kỷ luật, trách nhiệm và lòng nhân ái là những giá trị phải được hình thành song hành. Bởi một đứa trẻ học giỏi nhưng không biết tôn trọng người khác thì chưa thể nói rằng chúng ta đã giáo dục thành công.

Bà Văn Thủy Dương cho rằng, mục tiêu cuối cùng của nhà trường không phải chỉ là giúp học sinh có một bảng điểm đẹp, mà là giúp các em trở thành những con người có năng lực, có trách nhiệm và biết sống tử tế với cộng đồng.

Minh Anh – Diệp Anh