Bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư phải gắn với nhu cầu thực tế của các trường đại học

Tránh bổ nhiệm tràn lan, bảo đảm cơ hội cho đội ngũ trẻ

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định việc bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, trong đó có nội dung về số lượng, cơ cấu bổ nhiệm tại các cơ sở giáo dục đại học.

Tại Hội nghị góp ý dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư mới đây, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng nhấn mạnh, việc xác định chỉ tiêu bổ nhiệm cần bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế, tránh tình trạng bổ nhiệm tràn lan nhưng không áp dụng những quy định cứng nhắc cho tất cả ngành, lĩnh vực.

Theo đó, chỉ tiêu cần căn cứ vào vị trí việc làm, quy mô và trình độ đào tạo, đặc biệt là nhu cầu đào tạo sau đại học, hướng dẫn nghiên cứu sinh, năng lực nghiên cứu và định hướng phát triển đội ngũ của từng cơ sở.

Thứ trưởng cũng lưu ý cần xây dựng quy định chuyển tiếp hợp lý, tránh để các vị trí bị "lấp đầy", hạn chế cơ hội phát triển của đội ngũ giảng viên trẻ. Đồng thời, việc mở rộng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học phải gắn liền với trách nhiệm giải trình, trong đó đề cao và làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) bày tỏ quan điểm, việc gắn chức danh giáo sư, phó giáo sư với vị trí việc làm là cần thiết, phù hợp với bối cảnh triển khai vị trí việc làm trong giáo dục đại học. Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, trước đây, việc bổ nhiệm giữa các ngành có sự mất cân đối, có ngành nhiều, thậm chí thừa giáo sư, phó giáo sư, trong khi ngành khác lại thiếu. Vì vậy, ông đồng tình với cách xác định chỉ tiêu theo ngành hoặc nhóm ngành, có tính đến các yếu tố phù hợp với từng lĩnh vực. Đặc biệt, vị trí giáo sư phải thể hiện vai trò dẫn dắt, định hướng phát triển chuyên môn và góp phần mở ra những hướng nghiên cứu liên ngành.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết, khi dự thảo bắt đầu được đưa ra thảo luận, nhiều tiến sĩ trẻ tại trường đã bày tỏ băn khoăn rằng nếu các vị trí được bổ nhiệm hết, họ sẽ không còn cơ hội phát triển. Ông cho rằng quy định chuyển tiếp trong những năm đầu thực hiện Thông tư là cần thiết để phòng ngừa nguy cơ bổ nhiệm ồ ạt. Đây cũng là căn cứ giúp hiệu trưởng điều tiết nhân lực, tránh tình trạng không còn dư địa thu hút và phát triển đội ngũ kế cận. 

Bổ nhiệm bảo đảm đặc thù ngành học, đánh giá đúng đóng góp khoa học 

Từ thực tiễn đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, GS Hoàng Anh Tuấn cho rằng, dù dự thảo đã cho phép tính chỉ tiêu theo nhóm ngành, một số lĩnh vực đặc thù vẫn có thể gặp khó khăn khi triển khai. Chẳng hạn, ở những ngành như Dân tộc học, Khảo cổ học, số lượng chuyên gia, đặc biệt là giáo sư, không nhiều, nên việc tìm đủ thành viên hội đồng, nhất là khi yêu cầu có 7 thành viên hoặc tối thiểu 5 thành viên, không dễ thực hiện.

Theo ông, bên cạnh việc mở rộng phạm vi ngành, sự tham gia của chuyên gia nước ngoài cũng là một hướng phù hợp. Hiện nay, gần như các lĩnh vực chuyên môn tại trường đều có chuyên gia quốc tế, trong đó có những người sử dụng tốt tiếng Việt. Đây là điều kiện thuận lợi khi cần huy động chuyên gia tham gia đánh giá, bổ nhiệm ở những ngành có đội ngũ trong nước còn hạn chế.

Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cũng đề cập đến yêu cầu có quy định phù hợp với các lĩnh vực như sức khỏe, y dược, quốc phòng, an ninh, lý luận chính trị, ngoại ngữ, khoa học nhân văn, nghệ thuật và các viện nghiên cứu. Theo Thứ trưởng, Thông tư không thể quy định quá chi tiết cho từng lĩnh vực mà cần đưa ra những yêu cầu mang tính khung để các cơ sở giáo dục đại học cụ thể hóa. Riêng quy định về hội đồng và chuyên gia phản biện, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát Điều 18, tạo điều kiện mời chuyên gia ngoài cơ sở, chuyên gia nước ngoài và tổ chức hội đồng liên kết, đồng thời bảo đảm tính khách quan, độc lập và tránh xung đột lợi ích.

Đối với các tiêu chí bổ nhiệm, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cho biết, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các sản phẩm có thể xem xét là tương đương, như sáng chế, giải pháp hữu ích, sách chuyên khảo, phác đồ điều trị, sách giáo khoa, sản phẩm sáng tạo nghệ thuật và báo cáo chính sách do cơ quan có thẩm quyền giao thực hiện. Việc xem xét phải bảo đảm đánh giá được chất lượng và đóng góp thực chất của các sản phẩm này.

Thứ trưởng nhấn mạnh, tiêu chí bổ nhiệm cần hài hòa giữa định lượng và định tính. Thông tư phải có những ngưỡng tối thiểu đủ rõ để bảo đảm sự thống nhất, nhưng không thể lượng hóa đến mức thay thế hoàn toàn việc đánh giá học thuật. Chất lượng công bố, uy tín khoa học, năng lực dẫn dắt và đóng góp thực chất của ứng viên phải được hội đồng chuyên gia đánh giá trên cơ sở minh chứng. Các quy định cần vừa chặt chẽ, khả thi, vừa tôn trọng đặc thù từng lĩnh vực, bảo đảm quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học. 

Thu Trang