Các bộ họp tháo gỡ vướng mắc về thông quan thực phẩm

Tại cuộc họp, ở góc độ cơ quan chủ trì, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, trong quá trình triển khai thực hiện các quy định mới vừa qua (Nghị định 46/2026/NĐ-CP của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm), Bộ có nhận được phản ánh từ một số đơn vị liên quan đến thực phẩm nhập khẩu, chủ yếu là nông sản, thủy sản, thực phẩm tươi sống và một số bánh kẹo khó thông quan.

Ngay sau khi nhận được phản ánh, Bộ Y tế đã cùng các bộ, ngành liên quan họp rà soát các nội dung cần triển khai và yêu cầu các đơn vị tập trung nội dung tháo gỡ cho người dân và doanh nghiệp.

"Khi triển khai quy định mới, sẽ không tránh khỏi lúng túng, khó khăn ban đầu. Vì vậy, chúng ta cần tập trung, khẩn trương tháo gỡ, khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

 Đơn vị không nhận mẫu kiểm nghiệm

Đại diện tỉnh Tây Ninh, bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết, hiện nay các mặt hàng nông sản tươi sống đã được tháo gỡ và cơ bản ổn định. Tuy nhiên, có vấn đề phát sinh, đó là sau khi các doanh nghiệp làm thủ tục để đưa hàng hóa về kho bảo quản và chờ kết quả kiểm nghiệm của cơ quan kiểm nghiệm nhà nước được chỉ định thì hiện nay, nhiều đơn vị kiểm nghiệm không tiếp nhận mẫu, mặc dù theo quy định các đơn vị này có hiệu lực hoạt động đến 31/3/2026.

Chính vì vậy, doanh nghiệp không đủ hồ sơ để nộp vào Hải quan làm thủ tục thông quan. Bà Khanh kiến nghị các bộ, ngành chỉ đạo giải quyết khẩn trương việc này để tháo gỡ cho các doanh nghiệp. Hiện nay, có doanh nghiệp có mức phí lưu kho một ngày lên tới khoảng 6.000 USD.

Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, mặt hàng đang gặp phải phát sinh này là thực phẩm dầu ôliu.

Về phía cơ quan quản lý, TS Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, Cục có nhận được thông tin rằng Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Quatest 3) – nơi có chỉ định nhận mẫu kiểm nghiệm thực phẩm khu vực Tây Ninh không nhận mẫu kiểm nghiệm. Tuy nhiên, đơn vị này không nhận mẫu là do không đủ điều kiện kiểm nghiệm nên không được phép nhận mẫu. Các doanh nghiệp có thể chuyển sang Viện Y tế công cộng TPHCM.

Đại diện Bộ Công Thương cũng cho biết, hiện nay, Viện Y tế công cộng TPHCM là đơn vị do Bộ Công Thương chỉ định, hoàn toàn có thể tiếp nhận được mẫu và đề nghị Tây Ninh hướng dẫn doanh nghiệp liên hệ để đăng ký.

Liên quan vấn đề này, ở góc độ là cơ quan chủ trì, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, theo quy định tại Nghị định 46 này, các bộ: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường để phải cung cấp và công khai danh mục các đơn vị được chỉ định quản lý kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm trên website của đơn vị mình. Việc này phải triển khai khẩn trương, để các địa phương chủ động vào các trang website cập nhật danh mục và hướng dẫn doanh nghiệp triển khai hoặc các địa phương có quyền chỉ định đơn vị để lấy mẫu xét nghiệm, không phụ thuộc vào một cơ quan, một đơn vị nào.

 Gỡ vướng liên quan thực phẩm nhập khẩu

Bà Nguyễn Thị Thanh Bình, Phó Đội trưởng Đội Hải quan cửa khẩu Quốc tế Lào Cai cho biết, triển khai quy định mới từ ngày 26/1, tại Cửa khẩu Quốc tế đường bộ số 2 Kim Thành đang tồn đọng khoảng 25 xe của các lô hàng bánh kẹo liên quan đến kiểm tra an toàn thực phẩm thuộc trách nhiệm của Bộ Công Thương.

Hiện nay, theo phản ánh của doanh nghiệp về việc tiếp nhận nội dung đăng ký và trả kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng này chưa có văn bản chỉ đạo hướng dẫn. Vì vậy, doanh nghiệp chưa có hồ sơ nộp cho cơ quan Hải quan để thông quan lô hàng.

Vướng mắc cơ bản khi triển khai quy định mới có liên quan đến hàng nhập khẩu là công bố hợp quy và kiểm tra nhà nước. Các lô hàng bánh kẹo này là hàng nhập khẩu - là 1 trong 4 nhóm hàng hóa phải có bản công bố hợp quy.

Theo quy định mới, điều khoản chuyển tiếp sang đăng ký hợp quy và thời gian thực hiện hồ sơ là 10 ngày vì vậy, các doanh nghiệp không thể kịp thực hiện trước Tết. Do đó, Lào Cai rất mong muốn tháo gỡ khó khăn này thông qua việc lùi thời gian có hiệu lực thi hành quy định mới này trong vòng 20-30 ngày để các cơ sở kinh doanh hàng hóa có thể làm kịp bản công bố hợp quy, khi đó hàng hóa mới thông quan được..

Về nội dung này, ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, liên quan hồ sơ công bố đăng ký kiểm tra nhà nước để có cơ sở đối chiếu trường hợp kiểm tra thông thường, chúng ta đang thực hiện chuyển đổi. Trước đây là kiểm tra trên hồ sơ, còn bây giờ kiểm tra có lấy mẫu một số chỉ tiêu và chỉ tiêu do các doanh nghiệp/cơ quan kiểm tra nhà nước lựa chọn.

Điều 24 tại Nghị định 46 năm 2026 có quy định các trường hợp hồ sơ đối với kiểm tra chặt, kiểm tra giảm và kiểm tra thông thường. Theo đó, tiêu chí chất lượng được triển khai theo 3 trường hợp gồm: trường hợp đăng ký công bố hợp quy, trường hợp đăng ký tiêu chuẩn áp dụng và trường hợp đăng ký sản phẩm.

Trường hợp không có ba bộ hồ sơ trên thì tại Điểm b Khoản 2, Điểm b Khoản 1 Điều 24 của Nghị định 46 quy định, căn cứ vào bản tiêu chuẩn sản phẩm do các cơ sở chủ hàng cung cấp để lựa chọn tiêu chí lấy mẫu. Nghị định này rất mở, tức là ngoài bộ hồ sơ này thì còn tiêu chí sản phẩm, tiêu chuẩn sản phẩm để lựa chọn làm mẫu.

Tại Điều 54 Khoản 1, Điều khoản chuyển tiếp của Nghị định 46 cũng quy định, đối với các sản phẩm đã tự công bố trước thời điểm Nghị định này có hiệu lực thi hành thì tổ chức, cá nhân được tiếp tục sản xuất kinh doanh nhập khẩu sản phẩm đó cho đến khi hoàn thành việc đăng ký bản hợp quy.

Trong thời gian này, các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm hoàn thiện bản hợp quy theo Nghị định này trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày có hiệu lực thi hành. Tức là tất cả những sản phẩm đã công bố trước thời điểm này có hiệu lực thì còn 12 tháng nữa để các doanh nghiệp làm.

Đối với mặt hàng bánh kẹo, ông Thịnh cho biết, hiện tại chưa có bản quy chuẩn kỹ thuật nên không phải đăng ký công bố hợp quy. Trường hợp có hồ sơ tự công bố trước đây thì sử dụng hồ sơ tự công bố. Trường hợp chưa có hồ sơ tự công bố thì có thể làm đăng ký công bố tiêu chuẩn áp dụng theo Nghị định mới này.

"Chính vì vậy, sẽ không áp dụng công bố đăng ký hợp quy, chỉ đăng ký công bố hợp quy khi có quy chuẩn kỹ thuật về chỉ tiêu chất lượng an toàn", ông Chu Quốc Thịnh nhấn mạnh.

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ, Nghị định 46 đã thể hiện tinh thần quản lý chặt chẽ về an toàn thực phẩm trong mọi công đoạn, trong đó có mặt hàng nhập khẩu, nhằm bảo đảm nguồn cung ứng cho xuất khẩu đáp ứng các yêu cầu của thị trường.

Tuy nhiên, khi bắt đầu áp dụng sẽ không tránh khỏi lúng túng của các cơ quan có liên quan, của doanh nghiệp cũng như địa phương. Điều quan trọng nhất là nắm bắt thông tin kịp thời và có giải pháp để hướng dẫn, tháo gỡ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết, việc thực hiện quy định mới về chế độ kiểm tra thông thường có sự thay đổi so với Nghị định 15 năm 2018. Quy định này cần phải có hướng dẫn tổ chức triển khai thực hiện trên cả nước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế trong quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn này để hướng dẫn chung cho tất cả các sản phẩm theo quy định mới so với Nghị định 15 năm 2018..

Ông Chu Quốc Thịnh cho biết, dự kiến trong ngày mai (3/2), Bộ sẽ ban hành hướng dẫn này, sau khi tiếp thu ý kiến từ Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Hiền Minh