Cần Thơ chuyển từ kiểm soát quy trình sang đánh giá kết quả nghiên cứu, ứng dụng KHCN

Liên quan đến cơ chế tài chính, tại hội thảo, các đại biểu được giới thiệu những nội dung của Nghị định số 265/2025/NĐ-CP về tài chính và đầu tư trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có quy định về lập dự toán, phân bổ, quản lý và sử dụng ngân sách, khoán chi nhiệm vụ nghiên cứu, xử lý rủi ro và huy động nguồn lực xã hội.

Việc nắm vững, vận dụng các quy định mới được xác định là yêu cầu quan trọng để các đơn vị triển khai nhiệm vụ hiệu quả, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện thủ tục hành chính.

Từ góc độ tổ chức thực hiện, TS. Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) phân tích những yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động.

Sau sắp xếp, TP. Cần Thơ có 103 xã, phường với điều kiện phát triển khác nhau, từ khu vực đô thị đến vùng nông nghiệp và ven biển. Trong khi đó, cấp xã tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải được hướng dẫn nghiệp vụ và có công cụ phù hợp để thực hiện.

Theo đề xuất tại tham luận, cấp tỉnh cần tập trung xây dựng chính sách, triển khai các chương trình, nhiệm vụ quy mô lớn và hướng dẫn chuyên môn; cấp xã chú trọng phát hiện nhu cầu ứng dụng công nghệ từ sản xuất, đời sống và thực hiện những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền.

TS. Chu Thúc Đạt nhấn mạnh yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa hai cấp, tránh gián đoạn trong quá trình chuyển giao, thực hiện nhiệm vụ. Các giải pháp được đề xuất gồm bồi dưỡng cán bộ đầu mối, chuẩn hóa hướng dẫn nghiệp vụ và kết nối nhu cầu công nghệ tại cơ sở với các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp có khả năng giải quyết.

Theo đó, vấn đề không chỉ là phân giao nhiệm vụ mà còn phải làm rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp và các điều kiện bảo đảm thực hiện.

Thúc đẩy thương mại hóa từ nhu cầu thực tiễn

Bên cạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, thương mại hóa kết quả nghiên cứu cũng là nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận, nhất là những khó khăn trong định giá tài sản trí tuệ, chuyển giao công nghệ và liên kết với doanh nghiệp.

PGS.TS Lê Nguyễn Đoan Khôi, giảng viên cao cấp Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ dẫn số liệu thống kê từ năm 2021 đến tháng 6/2025 cho thấy, Đại học Cần Thơ có 53 đơn đăng ký sáng chế và 24 văn bằng bảo hộ sáng chế được cấp, tương ứng 76,8% tổng số đơn và 77,4% số văn bằng của TP. Cần Thơ theo phạm vi thống kê tại thời điểm đó.

Tuy nhiên, theo tham luận, việc đăng ký, bảo hộ tài sản trí tuệ chưa đồng nghĩa với thương mại hóa thành công. Những khó khăn trong định giá tài sản vô hình, xử lý các vấn đề liên quan đến tài sản công và cơ chế phát triển doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu vẫn là những rào cản đáng chú ý.

Cùng quan điểm cần gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường, TS. Hoàng Thịnh Nhân, Phó Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo khởi nghiệp, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, thương mại hóa không nên chỉ được xem là khâu cuối cùng mà cần được tính đến ngay từ khi thiết kế nhiệm vụ nghiên cứu.

Ông đề xuất tăng cường liên kết bốn nhà gồm chính quyền, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp xác định bài toán thực tế, tham gia thử nghiệm; viện nghiên cứu, trường đại học phát triển giải pháp; chính quyền hỗ trợ về cơ chế đặt hàng và kết nối. Vai trò, trách nhiệm cũng như phương án chia sẻ nguồn lực, rủi ro và lợi ích cần được xác định ngay từ đầu.

Một trong những giải pháp được đề xuất là hình thành tổ điều phối liên kết bốn nhà theo chuỗi giá trị, xây dựng danh mục nhu cầu công nghệ, hợp đồng mẫu và bộ chỉ số đánh giá hiệu quả hợp tác.

Đặc biệt, hoạt động thử nghiệm cần gắn với môi trường ứng dụng thực tế, từ sản xuất lúa, nuôi trồng thủy sản đến hoạt động của nhà máy, thay vì chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy yêu cầu đặt ra đối với TP. Cần Thơ là tăng cường kết nối giữa quản lý nhà nước, nguồn lực nghiên cứu và nhu cầu của thị trường. Hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được đánh giá không chỉ qua số lượng nhiệm vụ được nghiệm thu mà còn bằng khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng, tạo ra những giải pháp thiết thực phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Lê Sơn