Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Bưu chính là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Dự thảo Luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử. Các cơ quan quản lý chỉ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung; doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm và thực hiện hậu kiểm.

Đánh giá hướng đi này đúng tinh thần cải cách, giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số, tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và công cụ giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí, mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức, tạo gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn, kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics. Dự thảo Luật xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động là chấp nhận, chia nhỏ, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định và khả năng truy vết, loại trừ vận tải, kho bãi logistics độc lập. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm then chốt để giải quyết chồng chéo kéo dài nhiều năm; đánh giá cách tiếp cận theo bản chất thay vì tên gọi là tiến bộ. Tuy nhiên, nếu chưa đủ cụ thể, doanh nghiệp sẽ lách hoặc bị quản lý chồng chéo. Do đó, cần bổ sung tiêu chí định lượng rõ ràng hơn, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi nhiều tầng của lĩnh vực bưu chính.

Vấn đề tiếp theo được Chủ tịch Quốc hội yêu cầu là định danh, truy vết bưu gửi, quản lý theo rủi ro - nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình, thu thập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh. Tuy nhiên, cần cân bằng với quyền riêng tư và chi phí tuân thủ; quy định rõ nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch (ví dụ dựa trên giá trị hàng hóa, loại hàng, lịch sử người gửi, điểm đến) để bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng phải tính đến tính bền vững về tài chính, hướng đến vùng sâu, vùng xa. Người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân. Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được; cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập và không làm méo mó thị trường cạnh tranh; ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp dịch vụ công ích, dịch vụ số.

Ghi nhận dự thảo Luật đã nắm bắt xu thế: Bưu chính không còn là "thư tín" nữa mà là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, của dòng chảy hàng hóa; việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu, hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, dự thảo Luật cần làm sâu sắc ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững, đồng thời cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh với bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng lưới.

TTXVN