Chuyển đổi số ‘bén rễ’ ở vùng cao

"Trước đây tôi chỉ dùng điện thoại để nghe gọi, không biết cách thực hiện các thủ tục trên điện thoại thông minh. Được các đoàn viên thanh niên đến tận nhà hướng dẫn, tôi đã biết sử dụng VNeID, tra cứu các thông tin... Cách hướng dẫn rất dễ hiểu, kiên trì nên người lớn tuổi như chúng tôi cũng có thể tiếp cận được công nghệ. Phong trào 'Bình dân học vụ số' thực sự mang lại nhiều tiện ích thiết thực cho người dân miền núi vùng cao", ông Đàm Văn Sáng chia sẻ.

Câu chuyện của người đàn ông vùng cao là lát cắt sinh động về sự đổi thay đang diễn ra ở xã Kỳ Thượng, tỉnh Quảng Ninh, nơi hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.

"Bình dân học vụ số" đến từng nóc nhà

Kỳ Thượng là xã miền núi có địa hình rộng, dân cư phân tán, nhân khẩu thuộc 14 dân tộc cùng sinh sống. Diện tích rừng và đất rừng chiếm trên 89% diện tích tự nhiên. Chính điều kiện địa lý đặc thù khiến việc tiếp cận công nghệ từng là khoảng cách không nhỏ.

Ngay sau khi triển khai chủ trương của Trung ương và tỉnh về phong trào "Bình dân học vụ số", Kỳ Thượng xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong chương trình chuyển đổi số của địa phương.

Với phương châm lấy người dân làm trung tâm, cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, trong đó lực lượng đoàn viên thanh niên giữ vai trò nòng cốt.

Điểm khác biệt của Kỳ Thượng không nằm ở số lượng lớp học, mà ở cách tổ chức. Ngoài các lớp tập huấn tập trung, những "giảng viên" trẻ còn mang điện thoại, mang kiến thức đến từng nhà văn hóa thôn, từng hộ dân để "cầm tay chỉ việc".

Họ hướng dẫn người dân tạo tài khoản định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng, bảo vệ thông tin cá nhân…

6 tháng đầu năm 2026, xã đã tổ chức 13 lớp "Bình dân học vụ số" với gần 800 lượt người tham gia. Đối tượng được ưu tiên là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và những người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.

Từ dữ liệu vùng trồng đến bản đồ du lịch số

Nếu chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, chuyển đổi số sẽ khó tạo ra động lực phát triển bền vững.

Ở Kỳ Thượng, công nghệ được đưa thẳng vào sản xuất. Địa phương hiện có nhiều diện tích trồng cây dược liệu, trong đó ba kích tím là một trong những cây trồng chủ lực.

Đoàn Thanh niên đã hỗ trợ số hóa dữ liệu vùng trồng tại 17 thôn và giúp 120 hộ dân cập nhật thông tin phục vụ quản lý, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm. Đối với người nông dân vùng cao, đây là sự thay đổi về tư duy nhiều hơn là thay đổi về kỹ thuật.

Anh Trần Văn Linh, hộ trồng ba kích tím ở thôn Khe Nháng, nói: "Nhờ được đoàn viên thanh niên hỗ trợ số hóa thông tin vùng trồng cây dược liệu, gia đình tôi hiểu hơn về việc quản lý dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm. Chúng tôi cũng được hướng dẫn sử dụng các ứng dụng số để tìm kiếm thông tin thị trường. Đây là những kiến thức rất hữu ích, giúp người dân từng bước thay đổi cách làm, tiếp cận phương thức sản xuất hiện đại hơn".

Trong khi đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đưa chuyển đổi số trở thành một trong những nội dung trọng tâm của phong trào. Mô hình "Chi hội Phụ nữ số" tại thôn Hồng Tiến với 20 thành viên được thành lập; 80 cán bộ, hội viên nòng cốt được tập huấn bán hàng trực tuyến và chuyển đổi số; 130 hội viên tham gia các lớp "Bình dân học vụ số".

Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Kỳ Thượng Phạm Thị The chia sẻ, thời gian tới Hội sẽ tiếp tục đẩy mạnh các phong trào hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, nhân rộng các mô hình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; đồng thời chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phụ nữ và trẻ em.

Chuyển đổi số cũng đang mở thêm một hướng phát triển cho Kỳ Thượng. Địa phương sở hữu nhiều lợi thế với rừng nguyên sinh, cảnh quan còn hoang sơ cùng bản sắc văn hóa của đồng bào Sán Chỉ, Tày, Dao.

Thay vì quảng bá theo cách truyền thống, xã đang đẩy mạnh giới thiệu hình ảnh trên các nền tảng số, xây dựng kho dữ liệu về điểm đến, từng bước số hóa thông tin du lịch và ứng dụng mã QR tại các sản phẩm OCOP, điểm tham quan.

Nhờ đó, chỉ 6 tháng đầu năm 2026, Kỳ Thượng đã đón khoảng 11.500 lượt khách, đạt trên 50% kế hoạch năm; doanh thu du lịch ước khoảng 4,3 tỷ đồng. Du khách đến trải nghiệm các Khu du lịch cộng đồng, khám phá rừng nguyên sinh, tìm hiểu văn hóa các dân tộc và thưởng thức ẩm thực địa phương...

Hành trình phía trước

Theo Bí thư Đoàn xã Kỳ Thượng Lã Thành Đạt, địa phương sẽ tiếp tục mở rộng các lớp "Bình dân học vụ số" đến người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế; phát huy hiệu quả Tổ công nghệ số cộng đồng, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, đồng thời phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông nâng cấp hạ tầng Internet để người dân tiếp cận các dịch vụ số thuận lợi hơn.

Kỳ Thượng đặt mục tiêu đến hết năm 2026, trên 80% người dân được trang bị kỹ năng số cơ bản. Đó không chỉ là một chỉ tiêu. Ở vùng đất từng gặp nhiều rào cản về hạ tầng và công nghệ, chuyển đổi số đang bắt đầu từ sự thay đổi của mỗi người dân.

Từ những lớp học giữa bản làng, sự đồng hành của đoàn viên thanh niên đến niềm vui của người nông dân khi lần đầu tự thanh toán trực tuyến hay quảng bá nông sản trên điện thoại, công nghệ từng bước trở thành một phần của cuộc sống nơi đây.

Sơn Hào