Công nghệ mới cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp: Bước tiến cho 'Gạo Việt xanh'

Trình diễn công nghệ canh tác lúa phát thải thấp

Sáng 12/3, tại cánh đồng Hợp tác xã Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh, tỉnh Tây Ninh), Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh và Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) tổ chức sự kiện “Trình diễn công nghệ và trao đổi kinh nghiệm chuỗi giá trị 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp”.

Chương trình nằm trong khuôn khổ Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.

Sự kiện có sự tham dự của ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh; ông Bùi Bá Bổng, Chủ tịch VIETRISA; đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh ĐBSCL tham gia Đề án gồm: Tây Ninh, An Giang, Vĩnh Long, Cà Mau, Cần Thơ và Đồng Tháp.

Ngoài ra, sự kiện còn có sự tham gia của các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), IRRI, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng đông đảo nông dân trên địa bàn tỉnh Tây Ninh.

Công nghệ giúp giảm giống, giảm phân và giảm phát thải

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia khoa học cao cấp, IRRI, cho biết việc tổ chức các hoạt động trình diễn công nghệ trực tiếp trên đồng ruộng có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm chứng hiệu quả của các giải pháp kỹ thuật trong sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Theo ông, việc áp dụng các công nghệ mới không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần giảm chi phí đầu vào và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Tại cánh đồng của Hợp tác xã Gò Gòn, các đại biểu và nông dân đã trực tiếp theo dõi nhiều công nghệ canh tác được áp dụng theo quy trình của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Các công nghệ được trình diễn cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và giảm phát thải khí nhà kính, trong đó nổi bật gồm:

Cơ giới hóa sạ hàng biên kết hợp vùi phân giúp giảm trên 50% lượng giống và giảm phân đạm trên 30%.

Quản lý nước theo nguyên lý tưới ướt-khô xen kẽ giúp tiết kiệm nước tưới và hạn chế phát thải khí metan từ ruộng lúa.

Quản lý dinh dưỡng và bảo vệ thực vật theo nguyên lý “4 đúng”, kết hợp các thực hành canh tác bền vững, nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng phân bón, giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật và hạn chế tác động đến môi trường.

Không đốt rơm rạ sau thu hoạch, thay vào đó tăng cường thu gom hoặc xới vùi rơm rạ nhằm cải thiện sức khỏe đất, tối ưu quản lý dinh dưỡng và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất lúa.

Đặc biệt, mô hình còn áp dụng thử nghiệm hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) nhằm theo dõi lượng phát thải trong quá trình sản xuất.

Doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, mô hình còn có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp cung cấp công nghệ và vật tư nông nghiệp.

Trong đó có máy sạ hàng kết hợp vùi phân của Công ty TNHH MTV Tư Sang (tỉnh Đồng Tháp), cùng các doanh nghiệp phân bón như Công ty Cổ phần phân bón MTK, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền.

Kỹ sư Nguyễn Hồng Thiện, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tư Sang cho biết, việc chuyển giao máy móc công nghệ mới cho nông dân tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Chính phủ cho thấy hiệu quả rõ rệt. Ngay tại thửa ruộng của HTX Gò Gòn (tỉnh Tây Ninh) đạt năng suất 10,9 tấn/hecta, đây là năng suất cao nhất từ trước đến nay của HTX Gò Gòn. Điều này mang lại hiệu quả thiết thực cho người nông dân khi tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp và cần được tiếp tục nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Các doanh nghiệp đã hỗ trợ các loại phân bón phù hợp cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, bao gồm phân bón vùi ngay khi gieo sạ và phân bón cho giai đoạn đón đòng, giúp tối ưu hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và phù hợp với quy trình cơ giới hóa.

Sự phối hợp giữa doanh nghiệp-nhà khoa học-nông dân được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị lúa gạo.

Ông Phạm Quốc Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần phân bón MTK chia sẻ: Là công ty phân bón nhưng chúng tôi luôn khuyến khích và hỗ trợ nông dân tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh thực hành bón phân đúng có thể giảm bón phân đến 30% với công nghệ sử dụng dinh dưỡng hiệu quả của phân bón MTK, qua đó sẽ giảm chi phí sản xuất đầu vào, tăng lợi nhuận đầu ra, đúng với tiêu chí của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng, phát thải thấp của Chính phủ.

Tại sự kiện, nông dân và đại biểu còn trực tiếp tham quan cánh đồng lúa trĩu bông với năng suất cao, cùng nhiều trình diễn công nghệ như: Thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp nhằm nâng cao hiệu quả và giảm thất thoát sau thu hoạch; cơ giới hóa thu gom rơm rạ phục vụ kinh tế tuần hoàn; xới vùi rơm rạ kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học giúp cải thiện độ phì của đất và giảm phát thải khí nhà kính. Các công nghệ này được IRRI phối hợp với Công ty TNHH MTV Tư Sang nghiên cứu và triển khai tại mô hình.

Chia sẻ kinh nghiệm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa

Trong phiên trao đổi kinh nghiệm, đại diện các địa phương tham gia Đề án 1 triệu ha lúa như Tây Ninh, An Giang, Cà Mau, Cần Thơ và Đồng Tháp đã chia sẻ những kết quả bước đầu khi triển khai các mô hình thí điểm sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Theo các đại biểu, việc áp dụng quy trình canh tác mới không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo điều kiện tổ chức sản xuất chuyên nghiệp hơn, phù hợp với yêu cầu của thị trường.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) đã trình bày kết quả đánh giá mức độ tuân thủ quy trình canh tác trong các mô hình thí điểm.

Đồng thời, ông cũng giới thiệu định hướng phát triển nhãn hiệu “Gạo Việt xanh-Phát thải thấp”, nhằm xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam gắn với các tiêu chí chất lượng, bền vững và giảm phát thải carbon.

Tăng cường liên kết để nhân rộng mô hình

Theo ông Trương Hữu Trí, Giám đốc Hợp tác xã Gò Gòn, nhiều hợp tác xã trong khu vực bày tỏ mong muốn tham gia mô hình trong thời gian tới.

Ông Trí mong muốn cùng các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp tiếp tục nhân rộng mô hình để nông dân địa phương sản xuất hiệu quả và bền vững hơn.

Hiện đã có 4 hợp tác xã đăng ký tham gia nhân rộng mô hình, gồm: HTX Nông nghiệp Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh); HTX Hưng Tân (xã Vĩnh Thạnh); HTX Cây Trôm (xã Vĩnh Hưng); HTX Hoàng Phương (xã Tân Hưng).

Các hợp tác xã cam kết triển khai khoảng 150 ha/HTX trong vụ Hè Thu 2026 và mở rộng lên 300 ha/HTX từ vụ Đông Xuân 2026–2027.

Tuy nhiên, việc mở rộng mô hình vẫn còn một số rào cản như chi phí đầu tư máy móc cơ giới hóa, khả năng tiếp cận nguồn vốn và nhu cầu liên kết kỹ thuật giữa các bên trong chuỗi sản xuất.

Để tháo gỡ khó khăn này, tại chương trình đã diễn ra lễ ký kết hợp tác hỗ trợ cơ giới hóa và tài chính nhằm thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp.

Cụ thể, Công ty TNHH Máy Nông nghiệp Tư Sang và Công ty TNHH Con Cò Vàng đã trao tặng và hỗ trợ thiết bị cơ giới hóa cho các hợp tác xã tham gia mô hình.

Bên cạnh đó, Agribank Chi nhánh Tây Ninh cũng ký kết thỏa thuận hợp tác với các hợp tác xã nhằm hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng phục vụ đầu tư sản xuất.

Hướng tới nền sản xuất lúa xanh và bền vững

Phát biểu tại sự kiện, ông Li Guo, chuyên gia kinh tế nông nghiệp cao cấp (WB) đánh giá cao những kết quả bước đầu của các mô hình trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Theo ông Li Guo, việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật như cơ giới hóa, quản lý nước hiệu quả và quản lý rơm rạ bền vững có tiềm năng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất đồng thời giảm phát thải khí nhà kính trong ngành lúa gạo”.

Ông Li Guo cho biết WB cam kết đồng hành lâu dài với Chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp thông qua nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau.

Trong đó bao gồm các dự án trước đây như VnSAT, các mô hình thí điểm do IRRI triển khai, hỗ trợ kỹ thuật cho hệ thống MRV và nghiên cứu nhu cầu thị trường quốc tế đối với gạo phát thải thấp của Việt Nam.

Theo ông, trong bối cảnh yêu cầu chuyển đổi sang mô hình sản xuất lúa gạo chất lượng cao và phát thải thấp ngày càng cấp thiết, Chính phủ Việt Nam cần sớm xem xét và phê duyệt dự án vay vốn từ Ngân hàng Tái thiết và Phát triển quốc tế (IBRD) của WB

Việc đẩy nhanh quá trình phê duyệt sẽ giúp huy động nguồn lực tài chính quốc tế kịp thời, qua đó mở rộng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại ĐBSCL.

Sự kiện tại Tây Ninh là một trong những hoạt động quan trọng thúc đẩy triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Thông qua trình diễn công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm và tăng cường liên kết chuỗi giá trị, chương trình đã góp phần tạo nền tảng để nhân rộng các mô hình sản xuất lúa theo hướng nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Lê Sơn