Đẩy mạnh số hóa trong giám sát tàu cá, bảo đảm dữ liệu 'đúng, đủ, sạch, sống'

Đề xuất lắp 2 thiết bị giám sát hành trình (VMS) trên tàu cá để chống mất tín hiệu

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, kể từ sau phiên họp thứ 28 đến nay, Bộ đã hoàn thiện báo cáo về chống khai thác IUU gửi Ủy ban châu Âu (EC) phản ánh được những cam kết chính trị và nỗ lực mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị; bảo đảm số liệu chính xác, thống nhất, có kiểm chứng, không hình thức, không chạy theo thành tích và đã tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và Đại sứ – Trưởng phái đoàn Việt Nam tại châu Âu.

Đối với dự thảo Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, toàn diện, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp chống khai thác IUU, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà để rà soát, cập nhật đầy đủ số liệu.

Việc rà soát, cập nhật tập trung vào tàu cá vi phạm, tàu cập cảng, rời cảng, kiểm soát nguyên liệu thủy sản khai thác, truy xuất được hoạt động của tàu cá theo chuỗi, bảo đảm đầy đủ nội dung được đưa vào Chỉ thị, đáp ứng yêu cầu kiên quyết ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm khai thác IUU.

Đồng thời, tổ chức lại sản xuất, tăng cường hỗ trợ chuyển đổi sinh kế để người dân yên tâm bám nghề hợp pháp, ổn định cuộc sống ngư dân và phát triển ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.

Đối với Quy định về lắp thiết bị giám sát hành trình tàu cá VMS, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết Bộ đề xuất lắp đặt tối đa 2 thiết bị VMS trên 1 tàu cá với mục đích: Tránh mất tín hiệu VMS khi đi tàu cá hoạt động đánh bắt thuỷ sản trên biển; giảm thiệt hại cho ngư dân trong quá trình sản xuất trên biển; giúp cơ quan chức năng dễ phát hiện vi phạm của tàu cá trên biển; đồng thời sửa đổi quy định nhằm quản lý chặt chẽ việc lắp đặt, tháo gỡ, thay thế thiết bị VMS; trách nhiệm của chủ tàu, cơ quan quản lý địa phương và đơn vị cung cấp thiết bị; thiết lập phần mềm quản lý khi thiết bị chính bị mất tín hiệu, thiết bị thứ hai sẽ tự động hoạt động.

Về quản lý tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản đề nghị các địa phương rà soát, báo cáo chi tiết tình trạng hoạt động và yêu cầu các tàu dịch vụ hậu cần đánh bắt nguồn lợi thủy sản thực hiện nghiệm túc việc báo cáo ra, vào cảng, ghi, nộp nhật ký thu mua chuyển tải theo quy định, không được thu mua sản phẩm thủy sản từ tàu khai thác vi phạm hành vi khai thác IUU.

Trong tuần, cả nước không ghi nhận tàu cá nào bị nước ngoài bắt giữ. Số tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài chưa xử lý là 24 tàu. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề nghị Bộ Ngoại giao phối hợp các địa phương cung cấp thông tin để xử lý dứt điểm.

Về rà soát hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính, các địa phương làm tốt công tác xử lý vi phạm, tỉ lệ xử phạt cao như: Quảng Ninh (53,95%), Ninh Bình (62,17%), Lâm Đồng (83,65%). Các địa phương có tỉ lệ xử phạt thấp, khép hồ sơ nhiều như: Vĩnh Long (99,74%), Đồng Tháp (96,16%), Cà Mau (96,33%), Khánh Hoà (95,64%), Hưng Yên (95,50%), Quảng Trị (94,21%), Đắk Lắk (92,06%).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan hoàn thiện hệ thống dữ liệu như: Thực hiện cấp phép, đăng ký trên Hệ Thống quản lý dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase); Nhật ký khai thác thuỷ sản (elogbook); Hệ thống truy xuất nguồn gốc thuỷ sản (eCDT); Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS); Hệ thống xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuỷ sản.

Hiện Bộ đã cấp tài khoản sử dụng cho các địa phương, các lực lượng chức năng để kiểm tra, đối chiếu; kịp thời phát hiện sai lệch, yêu cầu cập nhật, bổ sung, hiệu chỉnh và chuẩn hóa dữ liệu theo đúng quy định.

Tính đến ngày 31/12/2025 đã có 11/22 địa phương ban hành chính sách chuyển đổi nghề trong khai thác thuỷ sản gồm: Ninh Bình, Hưng Yên, Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Gia Lai, TPHCM, Cần Thơ, Cà Mau, An Giang và Tây Ninh. Các địa phương chưa ban hành chính sách chuyển đổi nghề như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hoá, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Vĩnh Long.

Hệ thống Nhật ký khai thác thủy sản điện tử đã sẵn sàng

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Tập đoàn Bưu chính – Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) cho biết hệ thống phần mềm chuyển đổi sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử, Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VnFishbase) đã sẵn sàng.

Cơ sở dữ liệu nghề cá đã được sử dụng làm dữ liệu gốc cho các ứng dụng xuất – nhập bến, xuất – nhập cảng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, để bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống", cần rà soát, đồng bộ dữ liệu giữa Trung ương và địa phương; đồng thời địa phương chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ của số liệu tàu cá.

Việc chuyển đổi sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử có thể thực hiện nhanh nếu có hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và sự phối hợp của địa phương, doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành ngay thông tư hướng dẫn chuyển đổi sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử trong tháng 1/2026; trước mắt cho phép tàu cá thực hiện song song nhật ký giấy và nhật ký điện tử, sau 45 ngày bắt buộc sử dụng nhật ký điện tử, nếu không sẽ coi là hành vi không khai báo khai thác thủy sản.

Trung tướng Lê Quang Đạo, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam cho biết, trong thời gian qua, các bộ, ngành Trung ương và đặc biệt là các địa phương đã triển khai rất quyết liệt các nhiệm vụ được giao, đúng với tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Đối với một số vụ việc tàu cá còn tồn tại, Bộ Quốc phòng đã trao đổi với Bộ Công an và có hướng dẫn rất cụ thể, lãnh đạo các địa phương cần tổ chức thực hiện nghiêm túc.

Trong tuần qua, Bộ Quốc phòng không ghi nhận thông báo từ lực lượng chức năng nước ngoài về tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài; các tàu tuần tra không phát hiện tàu cá "3 không". Tuy nhiên, lực lượng của Bộ Quốc phòng đã phát hiện, bắt giữ 2 tàu cá của tỉnh Lâm Đồng mang biển Bình Thuận vi phạm vùng biển giáp ranh Malaysia và Thái Lan, với các lỗi khai thác sai vùng và vượt ranh giới; hiện đang bàn giao địa phương xử lý.

Qua công tác tuần tra, kiểm soát, Bộ Quốc phòng đề nghị các địa phương tiếp tục đổi mới biện pháp tuyên truyền, quản lý tàu cá, nhất là tàu dưới 15 m không được cấp phép, không gắn VMS nhưng vẫn cố tình vượt ranh giới.

Hệ thống ứng dụng công nghệ số phục vụ quản lý, kiểm soát tàu cá và ngư dân do Bộ Quốc phòng (lực lượng Biên phòng, Cảnh sát biển) chủ trì triển khai, đã kết nối – chia sẻ dữ liệu 79.324 hồ sơ tàu cá với Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tuần qua, lực lượng biên phòng làm thủ tục cho 19.255 lượt tàu cá xuất, nhập bến, tăng 1.632 lượt so với tuần trước; đa số tàu bảo đảm giấy tờ, một số ít thiếu dữ liệu đã được hướng dẫn bổ sung.

Trung tướng Lê Quang Đạo khẳng định hệ thống đã tích hợp quản lý số hóa tàu cá, giám sát VMS, truy xuất nguồn gốc và xử phạt trên nền tảng công nghệ số; đủ cơ sở để báo cáo, làm việc với EC.

Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang châu Âu phải tự rà soát, nếu sai phạm sẽ xử lý nghiêm

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng ghi nhận sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành liên quan và 22 tỉnh, thành phố ven biển trong thời gian qua. Đến nay, Việt Nam đã hoàn thiện và gửi tới EC bộ hồ sơ báo cáo chi tiết về chống khai thác IUU.

Các cơ quan cần tiếp tục rà soát, cập nhật thường xuyên số liệu, bảo đảm phản ánh rõ tiến độ và kết quả mới đạt được, tránh lặp lại số liệu cũ. Trường hợp chưa rõ, phải trực tiếp trao đổi để nắm chính xác kết quả mới, chỉ cập nhật phần tiến độ và kết quả đạt được, tránh gây hiểu nhầm ngay trong nội bộ. Việc báo cáo phải thể hiện được những chuyển biến cụ thể, nhất là các khoảng thời gian không xảy ra tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, nội dung được EC đặc biệt quan tâm.

Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần cập nhật đầy đủ các kết quả tự kiểm tra, phòng ngừa vi phạm, trong đó có việc phát hiện, ngăn chặn kịp thời các tàu có nguy cơ vi phạm. Các kết quả rà soát, xử lý hành chính, xử lý tàu vi phạm ở nước ngoài phải được thể hiện rõ.

Đối với công tác quản lý tàu cá bị thu hồi, hủy đăng ký, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm rõ: Số tàu đã bị hủy đăng ký hiện đang ở đâu, tàu còn tồn tại hay đã giải bản, chứ không chỉ dừng ở việc hủy giấy đăng ký. Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý trong quản lý, không để tình trạng "quản cũng được, không quản cũng được", không rõ ai chịu trách nhiệm khi xảy ra vi phạm hoặc báo cáo sai lệch.

Về cơ sở dữ liệu và hệ thống kiểm soát tàu cá điện tử, Phó Thủ tướng đánh giá cao việc các lực lượng như Bộ Quốc phòng, Biên phòng, Cảnh sát và các cơ quan kỹ thuật đã khai thác hiệu quả hệ thống liên thông. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng khẳng định trách nhiệm hướng dẫn, vận hành hệ thống thuộc về Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Bộ này cần khẩn trương ban hành hướng dẫn pháp lý, kỹ thuật, bảo đảm người dân, thuyền trưởng, thuyền viên và các cơ quan quản lý đều có thể sử dụng được. Việc hướng dẫn phải đơn giản, dễ tiếp cận, kể cả qua điện thoại, ứng dụng, bảng chỉ dẫn.

Quy định rõ lộ trình chuyển sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử; kiểm soát thiết bị giám sát hành trình theo nguyên tắc chặt chẽ nhưng không gây phiền hà cho ngư dân; đồng thời điều chỉnh các quy định bất hợp lý, như yêu cầu tàu phải quay về bờ khi mất tín hiệu do nguyên nhân khách quan.

Về xử lý vi phạm, Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương, nhất là An Giang và Cà Mau, thực hiện đúng thẩm quyền, khẩn trương hoàn tất hồ sơ xử phạt; đồng thời cam kết chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tính chính xác, hợp pháp của số liệu đã rà soát. Thanh tra Chính phủ tập trung kiểm tra xác suất một số địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp đầy đủ kết quả kiểm tra của các bộ, ngành và địa phương để báo cáo tại cuộc họp chuyên đề tiếp theo.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, nhập khẩu thủy sản liên quan đến thị trường châu Âu thực hiện tự kê khai, tự rà soát, tự khắc phục; trường hợp trung thực sẽ được xem xét chính sách phù hợp, ngược lại sẽ bị xử lý nghiêm khi thanh tra, kiểm tra.

Đối với truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần tiếp tục điều tra, thống kê, đối chiếu chặt chẽ giữa dữ liệu bộ đội biên phòng, cảng cá và hệ thống điện tử; thay đổi phương pháp thống kê theo hướng khớp toàn quốc, tiến tới hậu kiểm thay cho tiền kiểm.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tập trung làm việc có kết quả, giảm họp, tăng hiệu quả thực chất; đồng thời triển khai ngay các nhiệm vụ đã kết luận để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tuần tới.

Minh Khôi