Định hướng thị trường cho nông sản vùng cao

Từ sản xuất manh mún đến vùng nguyên liệu

Tại bản Pu Lau, xã biên giới Mường Nhà, tỉnh Điện Biên, cây dứa từng bắt đầu bằng những thử nghiệm khá tự phát. Người dân thấy cây hợp đất, cho hiệu quả kinh tế tốt hơn một số cây trồng trước đó rồi mở rộng diện tích. Sau đó, chính quyền địa phương từng bước tham gia định hướng, hướng dẫn kỹ thuật và quy hoạch vùng sản xuất.

Đến nay, Pu Lau có hơn 110 hộ trồng dứa với diện tích khoảng 200 hecta, lớn nhất xã Mường Nhà. Hộ trồng ít có thu nhập vài chục triệu đồng/năm. Hộ có diện tích lớn có thể đạt khoảng 100 triệu đồng/năm.

Ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà, cho biết: "Xã đã tập trung tuyên truyền, vận động để người dân thay đổi tư duy về sản xuất. Đồng thời, chính quyền địa phương chủ động phối hợp với các sở, ngành và đơn vị liên quan hướng dẫn kỹ thuật, giúp người dân tiếp cận chính sách, nguồn vốn của Nhà nước".

Điểm đáng chú ý ở Pu Lau là sự chuyển dịch từ sản xuất manh mún sang hình thành vùng nguyên liệu. Đây là bước chuyển quyết định khả năng "đi xa" của một loại nông sản.

Trong năm 2026, xã Mường Nhà đặt mục tiêu trồng mới tối thiểu 100 hecta dứa, với ít nhất 300 hộ tham gia; phấn đấu năng suất đạt 50-60 tấn/ hecta và thu nhập bình quân 80-120 triệu đồng/hecta/năm sau chu kỳ thu hoạch. Đến năm 2030, diện tích dứa được định hướng mở rộng lên hơn 500 hecta.

5 không gian thị trường cho nông sản vùng cao

Tuy nhiên, vùng nguyên liệu càng mở rộng, sản lượng càng gia tăng. Nếu sức mua của thị trường không tăng tương ứng, chính sản lượng ấy có thể trở thành áp lực đè lên người trồng. Vì vậy, bài toán thị trường không thể chờ đến khi dư thừa mới giải quyết, mà cần được chuẩn bị từ sớm, đi trước một bước.

Theo ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Điện Biên, cần hình thành các mối liên kết chặt chẽ nhằm bảo đảm đầu ra ổn định và nâng cao giá trị nông sản.

"Điện Biên là một tỉnh miền núi, địa hình chia cắt, giao thông đi lại khó khăn, trình độ dân trí vẫn còn những hạn chế nhất định. Đây là khó khăn cố hữu mà một tỉnh miền núi phải chấp nhận. Tuy nhiên, cần có những giải pháp để biến khó khăn thành thuận lợi. Trong đó, tôi cho rằng cần phát triển các vùng sản xuất nông sản, hướng tới xây dựng các nhà máy chế biến và kết nối với các đơn vị bao tiêu sản phẩm. Việc này cũng rất phù hợp với các nghị quyết của tỉnh về chính sách hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số", ông Sơn nói.

Còn theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, đối với các sản phẩm nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, có 5 không gian thị trường có thể ưu tiên.

Trước hết là các hệ thống phân phối hiện đại tại đô thị và các trung tâm tiêu dùng lớn với điều kiện là cũng phải chuẩn hóa được chất lượng bao bì, dữ liệu cũng như là về nguồn cung.

Thứ hai, thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng bán hàng đa kênh mở ra một cách tiếp cận khác. Một sản phẩm ở vùng xa có thể tiếp cận trực tiếp hơn với người mua, đồng thời truyền tải được thông tin về nguồn gốc, vùng đất và người sản xuất thông qua hình ảnh, video, dữ liệu được xác thực.

Thứ ba, du lịch cũng tạo ra một không gian tiêu thụ đáng chú ý. Điểm du lịch cộng đồng, khách sạn, nhà hàng, sân bay, ga tàu, điểm dừng chân hay các trung tâm văn hóa đều có thể trở thành nơi kết nối sản phẩm địa phương với khách hàng. Khi một sản phẩm gắn với câu chuyện văn hóa, bản sắc và trải nghiệm bản địa, giá trị của nó có thể vượt ra ngoài giá trị vật chất đơn thuần của nông sản.

Thứ tư, một nhóm thị trường khác là quà tặng, chăm sóc sức khỏe, tiêu dùng xanh và tiêu dùng có trách nhiệm. Ở đó, người mua quan tâm đến chất lượng, môi trường, sinh kế cộng đồng và bản sắc của sản phẩm.

Thứ năm là thị trường tại chỗ, cùng thương mại hai chiều ở vùng miền núi và biên giới. Phát triển thị trường không phải chỉ là câu chuyện đưa sản phẩm đặc sản xuống đô thị; cần đồng thời đưa hàng hóa thiết yếu, hàng Việt có chất lượng và giá hợp lý đến người dân miền núi, qua đó hình thành mạng lưới lưu thông hai chiều hiệu quả.

Trong nguyên tắc lựa chọn thị trường và kênh phân phối, ông Tuấn đưa ra khuyến nghị: "Không phải sản phẩm nào cũng cần bán vào các hệ thống phân phối bán lẻ hiện đại và siêu thị. Không phải sản phẩm nào cũng phù hợp với bán đại trà. Điều quan trọng là đúng phân khúc, đúng quy mô và đúng câu chuyện".

Có thể thấy, vùng cao có thổ nhưỡng tốt, có sản vật, có những giá trị riêng của mỗi vùng đất. Điều cần thiết là phải tổ chức những lợi thế ấy thành hàng hóa, kết nối với thị trường và nâng giá trị trong từng khâu. Đó cũng là con đường để nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi vượt khỏi giới hạn của một mùa vụ, trở thành nguồn sinh kế bền vững cho người dân.

Sơn Hào