Đổi mới tư duy phát triển nông nghiệp: Từ sản xuất truyền thống đến kinh tế nông nghiệp hiện đại

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2020–2025, những năm qua, tỉnh Bắc Ninh đã ban hành và triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách mang tính đột phá nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh.

Từ một nền nông nghiệp truyền thống, Bắc Ninh đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững; nông thôn văn minh, hiện đại; đời sống người nông dân ngày càng được nâng cao.

Chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp

Giai đoạn 2020–2025, trên cơ sở phát huy tiềm năng, thế mạnh của từng vùng, từng địa phương, Bắc Ninh tập trung rà soát, điều chỉnh quy hoạch các vùng sản xuất nông nghiệp, gắn với đầu tư đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất. Đây được xem là bước đi nền tảng, tạo điều kiện cho quá trình chuyển đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp".

Người nông dân không còn chạy theo số lượng, sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, mà từng bước chú trọng đến chất lượng, giá trị gia tăng, thương hiệu và liên kết theo chuỗi giá trị. Nông nghiệp không chỉ là "trồng trọt, chăn nuôi" mà đã trở thành một ngành kinh tế thực thụ, gắn với thị trường, với khoa học công nghệ và nhu cầu tiêu dùng trong nước cũng như quốc tế.

Một trong những dấu ấn nổi bật của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp tại Bắc Ninh là việc chuyển đổi mạnh mẽ cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng hiệu quả cao. Đến nay, toàn tỉnh đã chuyển đổi trên 10 nghìn ha đất trồng lúa hiệu quả thấp sang trồng cây ăn quả và rau màu, mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với canh tác truyền thống.

Nhiều vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô lớn được hình thành và phát triển ổn định, tiêu biểu như vùng vải thiều với diện tích gần 30 nghìn ha; vùng bưởi 5,4 nghìn ha; vùng rau, màu hơn 30,8 nghìn ha; tổng đàn lợn gần 1,2 triệu con; đàn gia cầm trên 26 triệu con. Những con số này đã đưa Bắc Ninh vươn lên nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, hàng hóa tập trung.

Khoa học công nghệ – đòn bẩy nâng cao giá trị gia tăng

Song song với quy hoạch vùng sản xuất, Bắc Ninh xác định khoa học công nghệ là "chìa khóa" nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Tỉnh đẩy mạnh áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP; khuyến khích ứng dụng công nghệ cao, tự động hóa trong sản xuất.

Các mô hình nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiêu tự động, cảm biến môi trường, phần mềm quản lý sản xuất nông nghiệp đã được triển khai tại nhiều địa phương như: Lục Ngạn, Chũ, Gia Bình, Lương Tài, Yên Phong, Quế Võ… Qua đó từng bước hình thành nền nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường.

Hiện toàn tỉnh có trên 1.600 cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ cao; tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm trên 30% toàn ngành. Giá trị sản phẩm tăng từ 17–30% so với phương thức canh tác truyền thống; trên 60% giá trị sản phẩm nông nghiệp và thủy sản được sản xuất theo các quy trình sản xuất tốt. Tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng toàn ngành nông nghiệp đạt bình quân 2,06%/năm; năng suất lao động khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng khoảng 10%/năm. Giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích canh tác đạt 138 triệu đồng/ha/năm, tăng 28 triệu đồng/ha so với đầu nhiệm kỳ.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, Bắc Ninh còn chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao vị thế nông sản trên thị trường. Toàn tỉnh hiện có 87 làng nghề, làng nghề truyền thống và 35 thôn, tổ dân phố có nghề truyền thống; trên 770 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, đứng đầu các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc.

Nhiều sản phẩm đã khẳng định uy tín, chất lượng và thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế, tiêu biểu là vải thiều Lục Ngạn đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao, được xuất khẩu tới 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có những thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU. Đây không chỉ là niềm tự hào của nông nghiệp Bắc Ninh mà còn là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn trong phát triển kinh tế nông nghiệp.

Bắc Ninh xác định nông nghiệp không chỉ là trụ đỡ của nền kinh tế mà còn là lĩnh vực tạo sinh kế, việc làm và thu nhập ổn định cho người dân nông thôn, đóng góp quan trọng vào công tác giảm nghèo và thực hiện hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia. Tỉnh đang từng bước nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp đa giá trị, gắn sản xuất với phát triển sản phẩm OCOP, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và bảo vệ môi trường.

Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ cảnh quan, bản sắc văn hóa nông thôn, hướng tới phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững và tích hợp đa giá trị.

Theo Sở NN&MT Bắc Ninh, bước sang nhiệm kỳ 2025–2030, Bắc Ninh tiếp tục xác định nông nghiệp là nền tảng quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững, bảo đảm thu nhập thực chất cho người nông dân. Tỉnh tập trung phát huy lợi thế vùng, miền; tổ chức sản xuất, kinh doanh nông nghiệp theo chuỗi giá trị; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực nông nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp theo chiều sâu.

Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường nông thôn sáng – xanh – sạch – đẹp, góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Thiện Tâm