Kinh tế Việt Nam 2026: Tăng trưởng cao và phép thử về nền tảng, thực thi

 2025: Giữ được ổn định trong một năm nhiều cú sốc

Kinh tế thế giới năm 2025 tiếp tục vận động trong trạng thái bất định, với căng thẳng thương mại kéo dài, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và chính sách tiền tệ phân hóa giữa các nền kinh tế lớn. Trong bối cảnh đó, việc kinh tế Việt Nam duy trì được ổn định vĩ mô và cải thiện tăng trưởng là kết quả đáng ghi nhận.

Theo ông Vũ Bình Minh, CFA – Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và Dịch vụ Chứng khoán, Ngân hàng HSBC Việt Nam, năm 2025 có thể được xem là một năm "tái cân bằng" của kinh tế Việt Nam, khi tăng trưởng và ổn định không còn đặt trong thế đối lập, mà song hành với nhau trong điều kiện nhiều rủi ro đan xen.

Tăng trưởng phục hồi, lạm phát được kiểm soát trong vùng mục tiêu, các cân đối lớn của nền kinh tế nhìn chung ổn định. Tuy nhiên, con đường đi tới những kết quả đó không hề bằng phẳng. Những thay đổi về thuế quan và sự điều chỉnh chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia trong phân bổ chuỗi cung ứng đã tạo ra áp lực không nhỏ lên xuất khẩu, tỷ giá và tâm lý thị trường trong từng thời điểm.

Dù vậy, dữ liệu kinh tế cho thấy nền kinh tế Việt Nam đã thể hiện khả năng chống chịu tương đối tốt. Quan trọng hơn, tăng trưởng không đến từ một động lực đơn lẻ, mà là kết quả của sự cải thiện đồng thời ở nhiều khu vực, từ sản xuất, xuất khẩu, dịch vụ cho tới tiêu dùng nội địa.

Những động lực đang nâng đỡ tăng trưởng

Phân tích cấu trúc tăng trưởng năm 2025 cho thấy các trụ cột mang tính bền vững tiếp tục đóng vai trò trung tâm. Khu vực sản xuất và xuất khẩu gắn với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài duy trì đà tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ, chế biến – chế tạo. Không chỉ tăng về sản lượng, Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhất là ở các khâu lắp ráp phức hợp và xử lý trung gian.

Bên cạnh đó, khu vực dịch vụ, đặc biệt là du lịch, nổi lên như một trụ cột đỡ ngày càng rõ nét. Lượng khách quốc tế đến Việt Nam trong năm 2025 đã vượt mức trước đại dịch, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực sang tiêu dùng nội địa và các ngành dịch vụ liên quan.

Ở chiều ngược lại, một số động lực mang tính chu kỳ cũng đóng góp đáng kể cho tăng trưởng, song tiềm ẩn rủi ro về tính bền vững. Việc doanh nghiệp đẩy nhanh xuất khẩu trước thời điểm các biện pháp thuế quan mới có hiệu lực đã hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng khó duy trì nếu bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục bất lợi.

Theo ông Vũ Bình Minh, bài toán đặt ra cho giai đoạn tới là chuyển dần trọng tâm từ các động lực mang tính chu kỳ sang những trụ cột có nền tảng bền vững hơn, cả về cấu trúc sản xuất lẫn thị trường tiêu thụ. 

Lạm phát, tỷ giá và dư địa chính sách

Một trong những vấn đề được thị trường đặc biệt quan tâm trong năm 2025 là diễn biến của lạm phát và tỷ giá. Theo đánh giá của HSBC, các áp lực này cần được nhìn nhận một cách đa chiều.

Lạm phát chịu tác động từ những yếu tố quen thuộc như biến động giá hàng hóa, cầu tiêu dùng phục hồi và các yếu tố thời điểm. Tuy nhiên, mặt bằng lạm phát tổng thể vẫn thấp hơn mục tiêu Quốc hội đề ra, qua đó tạo dư địa nhất định cho chính sách tiền tệ tiếp tục hỗ trợ nền kinh tế.

Đối với tỷ giá, biến động của USD/VND phản ánh rõ ảnh hưởng từ bên ngoài, bao gồm chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Việt Nam, định hướng chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và nhu cầu ngoại tệ theo chu kỳ thương mại – đầu tư. Điểm tích cực là Ngân hàng Nhà nước đã điều hành chính sách tỷ giá theo hướng chủ động và linh hoạt, góp phần hạn chế các cú sốc tâm lý và củng cố niềm tin vào ổn định vĩ mô trong những tháng cuối năm.

Theo HSBC, các áp lực hiện nay cần tiếp tục được theo dõi sát, nhưng vẫn còn sớm để coi đây là dấu hiệu của một sự thay đổi mang tính cấu trúc dài hạn. 

2026: Tăng trưởng cao và yêu cầu cải cách thể chế

Bước sang năm 2026, câu chuyện tăng trưởng của kinh tế Việt Nam không chỉ là nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng nào. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên mà Quốc hội đặt ra đã đẩy yêu cầu cải cách lên một nấc mới.

Đi kèm mục tiêu tăng trưởng cao cho năm 2026 là những yêu cầu cải cách và nâng cao chất lượng thể chế ở mức độ chưa từng có, cao hơn rất nhiều so với các nghị quyết và văn bản trước đây của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. 

Theo TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, thách thức cốt lõi không nằm ở mục tiêu tăng trưởng 10%, mà ở việc thực hiện đồng thời yêu cầu tăng trưởng cao và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế. Trong bối cảnh dư địa chính sách không còn dồi dào, đây không chỉ là bài toán của riêng năm 2026, mà mang tính bản lề cho cả giai đoạn tiếp theo. Chính vì vậy, Nghị quyết 244/2025/QH15 không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, mà còn xác định cải cách thể chế là trọng tâm, coi đây là điều kiện tiên quyết để giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

Cắt giảm thủ tục hành chính: Yêu cầu chưa từng có tiền lệ

Một điểm nhấn đặc biệt trong Nghị quyết 244, theo TS Phan Đức Hiếu, là yêu cầu cải cách thủ tục hành chính với mức độ rất cao. Cải cách lần này không chỉ dừng ở mục tiêu "tạo thuận lợi cho sản xuất – kinh doanh", mà được đặt trong logic giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Nghị quyết đặt mục tiêu bãi bỏ 100% các quy định được coi là rào cản, không rõ ràng đối với hoạt động sản xuất – kinh doanh, đồng thời cắt giảm ít nhất 50% chi phí thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Theo TS Phan Đức Hiếu, so với các nghị quyết và văn bản trước đây của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, yêu cầu cải cách lần này cao hơn rõ rệt, không còn nhiều "vùng đệm" cho sự chần chừ hay làm nửa vời.

Điều này đòi hỏi tinh thần cải cách phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong từng bộ, ngành và địa phương. Nếu thủ tục hành chính tiếp tục là lực cản, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ rất khó đạt được, bất chấp những nỗ lực về chính sách tiền tệ, tài khóa hay đầu tư công.

Đầu tư công và câu chuyện về chất lượng thực thi

Trong nhóm nhiệm vụ trọng tâm, đầu tư công tiếp tục được coi là một lực đỡ quan trọng cho tăng trưởng. Tuy nhiên, theo TS Phan Đức Hiếu, đây cũng là phép thử lớn về chất lượng thực thi.

Đầu tư công tạo ra hệ thống hạ tầng kinh tế – xã hội có vòng đời dài, ảnh hưởng lâu dài đến năng lực phát triển. Nếu chạy theo tiến độ mà coi nhẹ chất lượng, cái giá phải trả sẽ không dừng lại ở một năm ngân sách, mà kéo dài nhiều năm sau đó.

Một nguy cơ quen thuộc khác được ông Hiếu cảnh báo là tình trạng luật ban hành nhanh, nhưng nghị định, thông tư hướng dẫn chậm trễ. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao, sự chậm nhịp này không còn là vấn đề kỹ thuật, mà có thể trở thành lực cản trực tiếp đối với nền kinh tế. 

Phép thử thực sự của giai đoạn tới

Từ bức tranh phục hồi và tái cân bằng của năm 2025 đến mục tiêu tăng trưởng cao của năm 2026, có thể thấy một điểm xuyên suốt: tăng trưởng bền vững không thể chỉ dựa vào nỗ lực ngắn hạn. Phép thử thực sự nằm ở khả năng củng cố nền tảng tăng trưởng và chuyển hóa cải cách thể chế thành hành động cụ thể.

Nếu thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, đầu tư công được triển khai hiệu quả và dư địa chính sách được sử dụng hợp lý, mục tiêu cao sẽ có cơ sở. Ngược lại, nếu cải cách chậm nhịp và thực thi thiếu nhất quán, tăng trưởng cao khó có thể đi kèm với tính bền vững trong trung và dài hạn. 

Thu Trang