Logistics tăng tốc, vì sao 98% container vẫn phải đi đường bộ?

Logistics trở thành một phần năng lực cạnh tranh

Chiều 21/9, Diễn đàn Logistics Vùng lần VII năm 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng"do do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND TP Hải Phòng và đơn vị liên quan tổ chức tại TP Hải Phòng. Diễn đàn có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho biết Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt mục tiêu đến năm 2030, vùng Đồng bằng sông Hồng phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10%/năm, tập trung phát triển các lĩnh vực văn hóa, điện tử, chuyển đổi số, không gian, trí tuệ nhân tạo, ô tô, điện máy, trong đó có logistics.

Theo ông Hùng, ngành logistics Việt Nam những năm qua phát triển mạnh, tăng bình quân 14-16%/năm, gấp hơn 2 lần tăng trưởng bình quân GDP. Quy mô thị trường logistics Việt Nam khoảng 45-50 tỷ USD, tương đương 10% GDP và 5% khu vực dịch vụ.

Chủ tịch VCCI cho rằng thế giới đang chứng kiến sự tái cấu trúc mạnh của các chuỗi cung ứng. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến chất lượng hạ tầng, khả năng kết nối, độ tin cậy của cung ứng, năng lực số, tiêu chuẩn môi trường và chất lượng thể chế.

Do đó, logistics không chỉ là chi phí vận chuyển mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chủ tịch VCCI đánh giá: Nghị quyết 27-NQ/TW cũng được là một bước chuyển từ tư duy các nền kinh tế địa phương sang không gian phát triển của một nền kinh tế vùng thống nhất. Trong đó, mỗi tỉnh, thành được phân vai theo chức năng, lợi thế và vị trí trong chuỗi giá trị chung.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Hải Phòng cần phát huy thế mạnh cảng biển và logistics. Vùng Đồng bằng sông Hồng chiếm 33,3% GDP cả nước, riêng Hải Phòng chiếm 5,3%.

Nguy cơ gì khi 98% container vẫn đi bằng đường bộ?

Từ góc độ phát triển logistics của vùng, ông Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết: Quy mô GRDP toàn vùng Đồng bằng sông Hồng ước đạt hơn 3,88 triệu tỷ đồng năm 2025, tăng gấp 2,7 lần so với 10 năm trước.

Trong đó, sự phân công vai trò giữa các địa phương ngày càng rõ. Hà Nội giữ vai trò đầu não, đô thị trung tâm và hạt nhân R&D; Bắc Ninh là cực sản xuất công nghệ cao; Quảng Ninh là cửa ngõ kinh tế biển phía Đông; Hải Phòng trở thành cửa ra biển lớn và trung tâm logistics cấp vùng.

Cùng với đó, thương mại Việt Nam - Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng trên 20% mỗi năm và dự kiến đạt 300 tỷ USD vào năm 2026. Thương mại Việt Nam - Lào đạt gần 3 tỷ USD năm 2025 và hướng tới mục tiêu 5 tỷ USD giai đoạn 2026-2030.

Theo ông Dũng, cụm cảng Hải Phòng năm 2025 vươn lên vị trí thứ 13 thế giới về hiệu suất khai thác, với 50 bến cảng, 6 trung tâm logistics lớn, 46 kho ngoại quan và 25 kho CFS.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng của cảng biển là bài toán kết nối giao thông nội địa.

Sản lượng container qua cảng Hải Phòng dự báo đạt 13 triệu đến hơn 15,6 triệu TEU vào năm 2030, tăng 61-93% so với mức 8,1 triệu TEU năm 2025. Trong khi đó, 98% lượng container hiện nay vẫn vận chuyển bằng đường bộ. Bắc Ninh bước đầu hình thành hệ thống ICD và cảng thủy nội địa có khả năng đóng rút, xếp dỡ container kết nối với Hải Phòng.

Theo ông Dũng, sự phụ thuộc lớn vào xe container trên các tuyến cao tốc làm gia tăng nguy cơ ùn tắc, tai nạn, ô nhiễm môi trường và đẩy chi phí logistics của doanh nghiệp Việt Nam lên mức khoảng 17% GDP.

Trong khi đó, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có hơn 4.000km đường thủy nội địa cùng 300km tuyến ven biển có thể khai thác thương mại. Tuy nhiên, tuyến hành lang đường thủy số 1 Hải Phòng - Bắc Ninh hiện chỉ đáp ứng khoảng 20 chuyến mỗi tuần bằng các dòng tàu sông nhỏ dưới 120 TEU do hạn chế về tĩnh không cầu và luồng hẹp.

Điều kiện cần và đủ để phát triển trung tâm logistics, kết nối đa phương thức

Theo ông Trần Tiến Dũng, cộng đồng doanh nghiệp logistics đang đặt kỳ vọng vào sự thay đổi từ Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi.

Mục tiêu được ông Dũng nêu ra là đưa tỷ lệ kết nối container bằng đường thủy nội địa và đường biển từ mức dưới 200.000 TEU hiện nay lên 20% vào năm 2030, tương đương 2,6-3,1 triệu TEU.

Một trong những vấn đề được đề cập là quản lý quỹ đất ven sông. Bên cạnh đó, các quy định kỹ thuật hàng hải cũng được đề xuất nghiên cứu sửa đổi để phương tiện vận chuyển container thủy nội địa và ven biển có thể nâng sức chở.

Theo ông Dũng, việc ban hành chính sách ưu đãi về thuế, phí, lệ phí, tín dụng, giao mặt nước và khu vực biển cũng được kỳ vọng thu hút đầu tư đội tàu container nội địa hiệu suất cao.

Việc duy tu luồng lạch, phao tiêu, cải tạo tĩnh không các cầu và quy hoạch bến cảng mới tại Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn cũng được đề cập nhằm tăng khả năng tiếp nhận phương tiện thủy nội địa.

Ở góc độ quốc tế, ông Stéphane Graber, Tổng Giám đốc Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Thế giới (FIATA) cho rằng: Đầu tư cơ sở hạ tầng là điều kiện cần nhưng chưa đủ để phát triển trung tâm logistics.

Theo ông Stéphane Graber, một trung tâm trung chuyển cần 4 nhóm điều kiện: vị trí địa lý và hạ tầng vật lý; khả năng kết nối đa phương thức; tốc độ và độ ổn định trong vận hành; khả năng kết nối dữ liệu và đồng bộ pháp lý.

Đối với Hải Phòng, ông Graber cho rằng địa phương có lợi thế về vùng hậu phương kinh tế và nguồn hàng lớn, kết nối với các trung tâm sản xuất công nghiệp và các hành lang thương mại hướng tới Nam Trung Quốc.

Ông Stéphane Graber cũng đề xuất 5 nhóm giải pháp cho Việt Nam gồm phát triển hạ tầng chứng từ số có khả năng tương tác; tăng cường kết nối vận tải đa phương thức; thúc đẩy hài hòa thủ tục hải quan; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; duy trì đối thoại công - tư.

FIATA cũng đề cập cơ hội Việt Nam tham gia Công ước Liên hợp quốc về Chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng, dự kiến mở ký tại Geneva vào tháng 10/2026.

"Đến năm 2035, cạnh tranh giữa các trung tâm logistics sẽ ngày càng ít phụ thuộc vào quy mô hạ tầng đơn thuần. Khả năng khai thác hiệu quả hạ tầng, kết nối dịch vụ và tổ chức dòng dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định. Hàng hóa và dữ liệu cần có khả năng di chuyển song hành, thông suốt", Tổng giám đốc FIATA nhấn mạnh.

Anh Minh