Luật Thương mại điện tử: 'Lấp đầy' khoảng trống pháp lý cho kinh tế số, bảo vệ người tiêu dùng

Trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) phát triển nhanh chóng, trở thành một động lực quan trọng của kinh tế số, việc ban hành Luật Thương mại điện tử được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm sự phát triển lành mạnh, bền vững của thị trường.

Theo Bộ Công Thương, những năm gần đây, TMĐT tại Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 20-30%/năm, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cả nước vào năm 2025. Tuy nhiên, hoạt động TMĐT chủ yếu mới được điều chỉnh bằng các nghị định, trong khi thực tiễn phát sinh nhiều mô hình kinh doanh mới, phức tạp, vượt ra ngoài khuôn khổ điều chỉnh hiện hành, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải ban hành một đạo luật chuyên ngành.

Luật gồm 7 chương, 41 điều, bao quát đầy đủ các chủ thể, mô hình và hoạt động TMĐT, bảo đảm sự gắn kết giữa mục tiêu phát triển thị trường và yêu cầu quản lý nhà nước.

Định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng TMĐT

Theo đại diện Bộ Công Thương, Luật TMĐT được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Theo đó, Luật đã định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng TMĐT. Luật lần đầu tiên phân loại cụ thể 4 loại hình nền tảng, bao gồm: Nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp; nền tảng TMĐT trung gian; mạng xã hội hoạt động TMĐT và nền tảng TMĐT tích hợp. Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch.

Cùng với đó, Luật bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.

Tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trên nền tảng số

Luật tăng cường quản lý hoạt động TMĐT xuyên biên giới. Luật quy định các nền tảng TMĐT nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền ".vn" hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Đối với chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, Luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, bảo đảm công bằng giữa các chủ thể trong và ngoài nước, phù hợp với thông lệ và cam kết quốc tế.

Luật TMĐT cũng tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin trên môi trường số. Luật yêu cầu các nền tảng TMĐT công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, Luật hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ TMĐT. Luật bổ sung quy định đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT, bao gồm dịch vụ hạ tầng kỹ thuật, thanh toán, trung gian thanh toán, logistics và chứng thực hợp đồng điện tử. Các tổ chức này có trách nhiệm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phối hợp với chủ quản nền tảng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.

Thúc đẩy kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo

Luật TMĐT cũng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo. Quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước, Luật được xây dựng theo hướng kiến tạo, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Luật tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đầu tư, ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào TMĐT.

Luật định hướng phát triển TMĐT xanh và bền vững. Lần đầu tiên, Luật đưa vào các chính sách khuyến khích đầu tư phát triển hạ tầng TMĐT theo hướng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và tối ưu hóa hoạt động logistics, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Luật TMĐT cũng quy định các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm bảo đảm tính bao trùm. Nhà nước có chính sách hỗ trợ về kết nối hạ tầng, đào tạo, tiếp cận nền tảng và thực hiện thủ tục hành chính cho các đối tượng như hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức, cá nhân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, qua đó mở rộng cơ hội tham gia TMĐT cho toàn xã hội.

Anh Thơ