Mở không gian mới cho kinh tế tầm thấp từ UAV

Tại Diễn đàn "Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam" do Báo Tiền Phong phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và địa phương trao đổi về những cơ hội mới từ không gian tầm thấp, trong đó UAV được xem là công nghệ có khả năng đưa nhanh khoa học, công nghệ vào các bài toán thực tế.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, kinh tế không gian tầng thấp dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000 m.

Theo ông, thị trường UAV/drone toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 40 tỷ USD; nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.

"Bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế", ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh.

Đại diện Bộ KH&CN cho biết Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển kinh tế tầm thấp. Việt Nam cần sớm hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, tần số và chính sách nhân lực cho kinh tế không gian tầng thấp, nhưng không nên chờ hoàn thiện toàn bộ pháp luật mới triển khai. Cần tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để doanh nghiệp từng bước đưa mô hình vào thực tế, đồng thời thúc đẩy làm chủ công nghệ, sản phẩm chiến lược và phát triển nguồn nhân lực.

Đề xuất xây dựng hệ thống quản lý UAV quốc gia

Ở góc độ bảo đảm an ninh, an toàn không phận, Đại tá Trần Viết Minh, Phó Trưởng phòng Hậu cần Kỹ thuật Cục Tác chiến điện tử, Bộ Tổng tham mưu, Bộ Quốc phòng, cho biết lực lượng chức năng đang phối hợp quản lý, giám sát các phương tiện bay không người lái, bảo đảm an toàn cho các phương tiện được cấp phép và xử lý các trường hợp vi phạm.

Theo Đại tá Trần Viết Minh, để phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp, đồng thời bảo đảm quốc phòng - an ninh, cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp lý và các giải pháp kỹ thuật, công nghệ.

Đại tá Trần Viết Minh đề xuất cần có một cơ quan chủ trì xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia (UTM), phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp. Đồng thời, cần xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân đội và công an trong xử lý các phương tiện bay không người lái vi phạm.

Điện Biên đưa UAV vào bài toán thực tế

Điện Biên đang trở thành một trong những địa phương thử nghiệm cách tiếp cận này. Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều, tỉnh triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, dự kiến 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ an toàn trên 99%.

Ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, cho biết từ ngày 15/9 đến nay, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê, tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng.

"Giá trị lớn hơn là hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro, mô hình điều hành và cơ sở để đánh giá chính sách", ông Nguyễn Bá Anh cho biết.

Từ thử nghiệm, Điện Biên xác định các nhóm ứng dụng trọng tâm gồm vận chuyển nông sản, vật tư sản xuất; logistics y tế, hàng hóa thiết yếu; khảo sát, lập bản đồ số. Đáng chú ý, đã có doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu 3 dự án với tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng, gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV, nhà máy sản xuất UAV và trung tâm giới thiệu, đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ.

Từ thử nghiệm đến hệ sinh thái

Theo ông Nguyễn Kim Thuần, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post, các ứng dụng UAV tại Việt Nam hiện tập trung vào quốc phòng - an ninh, nông nghiệp, giám sát hạ tầng và logistics. Tuy nhiên, nhiều lĩnh vực vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm.

"Cơ hội ở đây là chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang mô hình vận hành có nền tảng, có quy trình và có hiệu quả kinh tế rõ ràng", ông Nguyễn Kim Thuần nói.

Theo ông, phát triển kinh tế tầm thấp cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Nhà nước tạo hành lang pháp lý; địa phương đưa ra bài toán và không gian thử nghiệm; doanh nghiệp triển khai ứng dụng; trường đại học, viện nghiên cứu hỗ trợ nghiên cứu và đào tạo nhân lực.

Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phát triển các hoạt động thiết kế, chế tạo UAV, đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu nạn, giao thông và logistics; đồng thời xây dựng hạ tầng thử nghiệm tại Hòa Lạc.

PGS. TS. Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc tích hợp UAV với logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh và các công nghệ mới đang tạo ra một không gian phát triển mới.

"Sự kết hợp, tích hợp nhiều công nghệ đang tạo ra một cơ hội rất lớn và một không gian mới trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam", Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh.

Từ những thử nghiệm tại địa phương đến hoạt động nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp, kinh tế tầm thấp đang từng bước chuyển từ câu chuyện về thiết bị sang câu chuyện về dữ liệu, dịch vụ và hệ sinh thái.

Với Việt Nam, bài toán quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là có thêm bao nhiêu UAV hay thực hiện bao nhiêu chuyến bay, mà là làm thế nào để mỗi chuyến bay tạo ra dữ liệu hữu ích, dịch vụ hiệu quả và giá trị kinh tế thực chất.

Thu Giang