Mở rộng tiếp cận điều trị thay thế thận với người mắc bệnh giai đoạn cuối

Tại hội thảo "Chiến lược chuyển đổi mô hình điều trị bệnh thận mạn giai đoạn cuối ở Việt Nam - Đẩy mạnh lọc màng bụng tại nhà, đảm bảo cân bằng, mở rộng tiếp cận và tăng cường bền vững" được tổ chức ngày 8/1, nhiều chuyên gia và cơ quan quản lý đã thảo luận, trao đổi về giải pháp mở rộng tiếp cận điều trị thay thế thận (RRT) tại Việt Nam, trong bối cảnh nhu cầu tăng nhanh nhưng khả năng tiếp cận của người bệnh còn hạn chế.

Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng gia tăng của bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối (ESRD). Ước tính, hiện nay có khoảng 800.000 bệnh nhân mắc bệnh thận giai đoạn 4-5 phải chuẩn bị kế hoạch điều trị thay thế thận, song chỉ khoảng 5-10% trong số đó đang được tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp.

Việc điều trị vẫn chủ yếu dựa vào chạy thận nhân tạo tại bệnh viện, dẫn tới tình trạng quá tải kéo dài tại nhiều cơ sở y tế, danh sách chờ lớn và tạo áp lực đáng kể tới đời sống người bệnh, gia đình và xã hội.

Trong bối cảnh đó, lọc màng bụng (Peritoneal Dialysis - PD) tại nhà được nhìn nhận là một hướng tiếp cận phù hợp, giúp người bệnh được điều trị liên tục nhưng vẫn duy trì sinh hoạt và làm việc bình thường. Đối với nhiều bệnh nhân, đặc biệt nhóm trong độ tuổi lao động hoặc có trách nhiệm chăm sóc gia đình, khả năng điều trị tại nhà giúp giảm thời gian đi lại, giảm chi phí gián tiếp và tăng tính chủ động trong quản lý bệnh.

Hiệu quả của phương pháp lọc màng bụng

Từ góc độ chuyên môn lâm sàng, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ, phương pháp lọc màng bụng có hiệu quả tương đương với phương pháp chạy thận nhân tạo hiện nay (đang chiếm 75% bệnh nhân lựa chọn).

Tuy nhiên, phương pháp chạy thận nhân tạo đang quá tải ở nhiều bệnh viện, chất lượng cuộc sống của người bệnh bị ảnh hưởng. Mặt khác, chạy thân nhân tạo vẫn đang tập trung ở các thành phố lớn, gây tốn kém chi phí đi lại và ăn ở cho người bệnh.

Bên cạnh đó, nhân viên y tế cũng bị quá tải. Chẳng hạn, để triển khai một đơn vị lọc máu khoảng 300 bệnh nhân thì cần khoảng 45-50 nhân viên y tế, bác sĩ và điều dưỡng làm 3 ca liên tục, cần phải chi phí mua 50 máy lọc máu và hệ thống nước đi kèm…

Trong khi giải pháp lọc màng bụng khá phù hợp tại Việt Nam, đặc biệt triển khai ở tuyến cơ sở. Bệnh nhân không phải di chuyển nhiều đến bệnh viện. Tất cả các kỹ thuật y tế của phương pháp này rất đơn giản, bệnh nhân sẽ tự làm tại nhà là chính, theo hướng dẫn của nhân viên y tế trước đó. Vì vậy, nhân lực y tế gần như không tốn kém. Bệnh nhân chỉ cần 1-2 tháng đến bệnh viện lĩnh dịch 1 lần, TS Nghiêm Trung Dũng cho biết.

Vì vậy, việc có chính sách chi trả phù hợp, hướng dẫn chuyên môn rõ ràng và sự dẫn dắt ở tầm quốc gia, phương pháp lọc màng bụng hoàn toàn có thể trở thành trụ cột trong điều trị suy thận tại Việt Nam.

Tại Bệnh viện Bạch Mai đang quản lý và điều trị cho gần 300 bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ, khoảng 150 bệnh nhân điều trị bằng phương pháp lọc màng bụng.

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo, Trưởng khoa Nội thận - Thận nhân tạo, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM cũng cho biết, phương pháp lọc màng bụng giúp bệnh nhân tiếp tục được sống vui khỏe, không lệ thuộc vào bệnh viện, linh hoạt về thời gian mà vẫn duy trì việc đi làm, đi học bình thường.

Phương pháp này cũng là thêm một lựa chọn điều trị phù hợp cho bệnh nhân một cách đồng bộ từ các tuyến điều trị, giúp giảm tải số lượng bệnh nhân phải điều trị tại bệnh viện.

Đại diện Bộ Y tế, ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh cho biết, phương pháp lọc màng bụng là 1 trong 3 phương pháp chính điều trị bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối hiện nay. Ưu điểm của phương pháp này rất đúng với chia sẻ của các chuyên gia tại hội thảo. 

"Quy trình kỹ thuật đã ban hành và đây là căn cứ để xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật để đưa vào giá dịch vụ, khi đó mới có căn cứ để BHYT chi trả. Liên quan đến thiết bị y tế sử dụng tại nhà của người bệnh - đây là một vấn đề rất mới trong quản lý, vì vậy chúng tôi sẽ trao đổi với các đơn vị liên quan để xây dựng cơ chế quản lý trong thời gian tới", ông Nguyễn Trọng Khoa cho biết.

Việc thúc đẩy lọc màng bụng tại nhà được kỳ vọng là phù hợp với các định hướng lớn về tăng cường y tế cơ sở, chuyển đổi số trong y tế, chăm sóc sức khỏe toàn dân và xây dựng hệ thống y tế bền vững, đặc biệt có ý nghĩa với người bệnh vùng sâu, vùng xa.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, để mở rộng phương pháp này tại nhà một cách hiệu quả và bền vững, cần có vai trò dẫn dắt của Nhà nước thông qua tích hợp lọc màng bụng vào chương trình quản lý bệnh thận mạn tính, tăng cường năng lực tuyến y tế cơ sở, xây dựng cơ chế tài chính, chi trả công bằng và bền vững, đồng thời thiết lập khung quản lý thống nhất nhằm bảo đảm chất lượng điều trị trên phạm vi toàn quốc.

Hiền Minh