Một bước chuyển trong hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam - Australia

Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước đã ra “Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Australia”. 

Tuyên bố chung khẳng định hai bên tiếp tục tăng cường hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên cơ sở Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia; đồng thời ghi nhận những tiến triển thực chất trong lĩnh vực này và vai trò ngày càng quan trọng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với tăng trưởng kinh tế bền vững, năng suất, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh.

Lãnh đạo hai nước nhất trí đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ trọng yếu và mới nổi, phù hợp với các ưu tiên, thế mạnh và khả năng của hai nước. Trên tinh thần đó, hai bên nhất trí tìm kiếm cơ hội mở rộng nghiên cứu chung, tăng cường liên kết giữa các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và triển khai các sáng kiến hợp tác mới.

Từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo

Có thể nói, định hướng này được xây dựng trên nền tảng hợp tác đã có, nhưng đặt ra yêu cầu cao hơn về chiều sâu và hiệu quả. Thay vì chỉ kết nối từng chương trình hay từng tổ chức, hai nước hướng tới liên kết các nguồn lực nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường trong một hệ sinh thái hợp tác dài hạn.

Trước đó, phát biểu tại Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Australia 2026 (Tech Connect Viet Nam - Australia), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm rõ hơn cách tiếp cận của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đối với Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao không còn chỉ là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để thực hiện khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Đảng, Nhà nước Việt Nam đã xác lập mô hình phát triển mới, trong đó tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế được xác định là những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế.

Cùng với đó, Việt Nam đang chuyển mạnh từ mục tiêu thu hút đầu tư sang hợp tác cùng phát triển; từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo công nghệ; từ tham gia chuỗi giá trị sang từng bước giữ những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Australia là một trong những đối tác có nhiều thế mạnh mà Việt Nam đặc biệt coi trọng và mong muốn cùng đồng hành trong quá trình phát triển. Hai nước hội tụ những lợi thế chiến lược và yếu tố bổ trợ rất tự nhiên cho nhau,

Trên nền tảng đó, hai nước cần chuyển từ hợp tác sang đồng kiến tạo, từ chuyển giao công nghệ sang đồng nghiên cứu và đồng phát triển, từ kết nối giữa các tổ chức riêng lẻ sang liên kết hai hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực, nơi doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các quỹ đầu tư cùng kết nối, cùng sáng tạo và cùng phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai nước, xây dựng và triển khai thực hiện chiến lược kết nối về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là một trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Australia.

Hai nước mở rộng các chương trình nghiên cứu chung, tăng cường kết nối các trung tâm nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo; hình thành các mạng lưới hợp tác nghiên cứu chung trong các lĩnh vực ưu tiên như AI, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch, khoáng sản chiến lược và kinh tế biển.

Tập trung công nghệ chiến lược, đưa nghiên cứu ra thị trường

Từ định hướng cấp cao, Bộ KH&CN cụ thể hóa bằng yêu cầu kết nối các chương trình nghiên cứu, cơ sở nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống hợp tác có khả năng tạo ra tác động lớn hơn.

Tại Diễn đàn Tech Connect Việt Nam - Australia 2026, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho rằng, giai đoạn mới cần có ba chuyển dịch: Từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng xác định, giải quyết các bài toán phát triển lớn; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới; từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài.

Trọng tâm đầu tiên là cùng nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược và đặt doanh nghiệp vào trung tâm của chuỗi đổi mới sáng tạo.

Hai bên được đề xuất tập trung vào AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển. Đáng chú ý, mỗi nghiên cứu cần được xây dựng thành một chuỗi liền mạch, bắt đầu từ bài toán của thị trường, qua thử nghiệm đến thương mại hóa.

Trung tâm Công nghệ Chiến lược được kỳ vọng trở thành nền tảng chung, đồng thời kết nối với các quỹ đầu tư mạo hiểm và nguồn vốn công nghệ để đưa những sáng chế có tiềm năng từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Trong năm 2026, Việt Nam tài trợ 1 triệu USD cho Trung tâm Công nghệ Chiến lược và khoảng 3 triệu USD cho 10 dự án nghiên cứu chung về công nghệ chiến lược.

Bên cạnh nghiên cứu công nghệ chiến lược, Bộ KH&CN đề xuất đẩy mạnh hợp tác kinh tế số và chuyển đổi số, lựa chọn một số ngành, doanh nghiệp cụ thể để triển khai các dự án ứng dụng AI và chuyển đổi số.

Cách làm này vừa giải quyết bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, vừa tạo dữ liệu và bằng chứng để hỗ trợ quá trình xây dựng chính sách. Đồng thời, đây cũng là một cách đưa khuôn khổ hợp tác kinh tế số giữa hai nước đi vào kết quả cụ thể.

Một hướng quan trọng khác là đầu tư cho con người và năng lực nghiên cứu dài hạn. Hai nước có điều kiện thuận lợi để phát triển các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung và chương trình để nhà khoa học làm việc trực tiếp với doanh nghiệp.

Tại cuộc làm việc với Bộ trưởng Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên Australia Tim Ayres, Việt Nam, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cũng đề xuất hai Chính phủ xem xét thành lập Quỹ Nghiên cứu chung Việt Nam - Australia, nhằm tạo nguồn tài trợ dài hạn cho các nhà khoa học hai nước.

Ở cấp triển khai, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) cho biết, NAFOSTED xác định mô hình "Ba nhà" - Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp là một cơ chế quan trọng để chuyển hóa tri thức thành công nghệ và sản phẩm thương mại. Theo đó, Quỹ hướng tới cùng các đối tác Australia giải quyết những bài toán lớn về công nghệ chiến lược, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, trên cơ sở chia sẻ nguồn lực, trách nhiệm, lợi ích và rủi ro.

Mới đây, Bộ KH&CN đã phê duyệt Chương trình hợp tác nghiên cứu Việt Nam - Australia về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026-2028, dự kiến tài trợ 5-7 nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ thuộc Danh mục công nghệ chiến lược do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Từ định hướng đến kết nối cụ thể

Những định hướng trên đang từng bước được cụ thể hóa qua các kết nối tại Diễn đàn Tech Connect Việt Nam - Australia 2026.

Bảy biên bản ghi nhớ được trao tại diễn đàn tập trung vào kết nối chuyên gia, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ.

Trong đó, Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ KH&CN Việt Nam) và Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam - Australia hướng tới kết nối đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt tại Australia, thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao trong các lĩnh vực công nghệ số, bán dẫn, AI, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam xúc tiến thương mại và đầu tư tại Australia.

Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông và Đại học Công nghệ Sydney thỏa thuận hợp tác nghiên cứu chung, triển khai giai đoạn tiếp theo của Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia - Việt Nam, tập trung vào công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, phát triển ứng dụng và các mô hình công nghệ mới.

Trong khi đó, thỏa thuận giữa NAFOSTED và Cơ quan Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Australia (CSIRO) mở thêm cơ hội kết nối nguồn lực và triển khai các chương trình hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tech Connect cũng được định hướng trở thành cơ chế kết nối thường xuyên, với đề xuất tổ chức hằng năm, luân phiên tại Việt Nam và Australia.

Từ Tuyên bố chung đến các cam kết về chương trình nghiên cứu, cơ chế tài trợ và những kết nối cụ thể tại Tech Connect, hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Australia đang cho thấy một bước chuyển về chất.

Trọng tâm không còn chỉ là hợp tác riêng lẻ, mà hướng tới cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng đưa công nghệ ra thị trường. Đây cũng là nền tảng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một trụ cột ngày càng thực chất trong Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia.

Thu Giang