Nâng cao trách nhiệm, hiệu quả trong thực thi pháp luật về công tác bồi thường nhà nước

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Nâng cao hiệu quả công tác bồi thường nhà nước

Tại thảo luận, ý kiến của đại đa số đại biểu bày tỏ cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi và nội dung dự án luật; nhấn mạnh nội dung sửa đổi phải tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối mới của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Đồng thời, tập trung sửa đổi, bổ sung, thay thế một số quy định nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường nhà nước, đáp ứng tốt hơn quyền yêu cầu bồi thường của người bị thiệt hại. Nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ trong thực thi công vụ; góp phần phòng ngừa vi phạm, siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ; cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, trong quá trình yêu cầu bồi thường và giải quyết bồi thường; tổ chức và hoạt động của các cơ quan giải quyết bồi thường phù hợp với mô hình tổ chức của các cơ quan sau sắp xếp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Bên cạnh đó là phải bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; tính thống nhất, đồng bộ với các luật, nghị quyết có liên quan, nhất là các luật, nghị quyết được Quốc hội ban hành trong thời gian vừa qua; tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm nước ngoài, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam để bảo đảm tính khả thi.

Mặc dù dự thảo luật xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường nhưng nhiều quy định trong luật cũng xuất phát từ quy định của các luật khác, đại biểu Thái Thị An Chung (Nghệ An) cho rằng nếu chỉ đóng khung phạm vi trách nhiệm bồi thường theo quy định của luật này là không phù hợp. Để đảm bảo nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu đề nghị nên sửa: "Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước ban hành sau luật này thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó".

Về thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường, đại biểu Thái Thị An Chung (Nghệ An) đồng tình và đánh giá cao việc sửa đổi, bổ sung Điều 47 theo hướng quy định rõ việc ra quyết định giải quyết bồi thường, kể cả trường hợp thương lượng thành và thương lượng không thành để giải quyết vướng mắc trong thực tiễn. Tuy nhiên, việc dự thảo luật sửa đổi quy định thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường từ 15 ngày lên 60 ngày kể từ ngày người yêu cầu bồi thường nhận được quyết định giải quyết bồi thường cần được cân nhắc kỹ lưỡng bởi vì quyết định giải quyết bồi thường là kết quả của một quá trình xác minh, thương lượng và xác định trách nhiệm bồi thường. Việc kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực sẽ làm chậm thời điểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường của nhà nước, trong khi người bị thiệt hại thường đã phải trải qua một quá trình giải quyết kéo dài và rất cần được bồi thường kịp thời để khắc phục hậu quả. Nếu kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực cũng sẽ kéo dài việc chấm dứt vụ việc và không đảm bảo tính kịp thời mà nguyên tắc bồi thường đã đặt ra.

Chỉ đảm bảo cho chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại là chưa hợp lý

Về kinh phí thực hiện công tác bồi thường, bày tỏ đồng tình với việc sửa đổi Điều 60 của luật hiện hành. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, nếu ngân sách nhà nước chỉ đảm bảo cho chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại là chưa hợp lý, chưa bao quát đầy đủ yêu cầu thực tế của quá trình xác minh thiệt hại bởi lẽ để giải quyết một yêu cầu bồi thường, việc xác minh thiệt hại không chỉ bao gồm định giá tài sản hoặc giám định thiệt hại, cơ quan giải quyết bồi thường còn phải thu thập, xác minh, kiểm tra đối chiếu tài liệu, chứng cứ, xác định thiệt hại thực tế, đánh giá mức độ thiệt hại, xác định nguyên nhân và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ với thiệt hại xảy ra. Đối với những vụ việc phức tạp, có thể còn cần đến các hoạt động chuyên môn khác để làm rõ thiệt hại.

Dự thảo luật đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 45 theo hướng người giải quyết bồi thường có trách nhiệm thực hiện việc xác minh thiệt hại được yêu cầu trong hồ sơ. Trong trường hợp cần thiết, người giải quyết bồi thường có quyền đề nghị giám định, định giá tài sản, giám định thiệt hại hoặc sử dụng kết quả giám định thiệt hại của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật do người yêu cầu bồi thường cung cấp.

Một số ý kiến cho rằng, quy định nêu trên là hoàn toàn phù hợp, vừa đảm bảo rút ngắn về thời gian, vừa đảm bảo tiết kiệm về chi phí. Tuy nhiên, chi phí định giá tài sản, chi phí giám định thiệt hại do người yêu cầu bồi thường chi trả chưa được đưa vào chi phí hợp lý khác được bồi thường theo quy định tại Điều 28. Do đó, đề nghị cần bổ sung quy định về chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại làm căn cứ để người giải quyết bồi thường xác minh thiệt hại.

Dự thảo hiện quy định theo hướng Nhà nước bồi thường đối với hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch "mà không đính chính và không cung cấp lại thông tin", Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng cách thiết kế này cần được xem lại bởi đây không phải là có yêu cầu cơ quan cung cấp thông tin phải đính chính hay không; đương nhiên khi phát hiện thông tin sai thì phải kịp thời đính chính, cung cấp lại thông tin đúng.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu quy định như dự thảo, có thể dẫn đến cách hiểu rằng cơ quan hoặc người thi hành công vụ đã cố ý cung cấp thông tin sai lệch, thiệt hại thực tế đã xảy ra, nhưng sau đó chỉ cần thực hiện đính chính thì Nhà nước không còn trách nhiệm bồi thường. Điều này chưa phản ánh đúng bản chất của trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Khi xem xét một thiệt hại đã phát sinh, yếu tố cốt lõi phải là hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả giữa hành vi với thiệt hại. Đính chính là biện pháp khắc phục hậu quả; điều này có thể làm giảm thiệt hại, ngăn chặn thiệt hại tiếp tục phát sinh, nhưng không thể làm cho phần thiệt hại đã xảy ra trước đó đương nhiên biến mất.

Liên quan đến phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý thuế tại khoản 9 Điều 17, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) bày tỏ cơ bản tán thành với báo cáo tiếp thu, giải trình về mở rộng phạm vi bồi thường trong quản lý thuế tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một vấn đề mà báo cáo giải trình chưa xử lý triệt để đó là: Luật Quản lý thuế quy định trách nhiệm bồi thường thực hiện theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; trong khi dự thảo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước lại dẫn chiếu trở lại Luật Quản lý thuế để xác định phạm vi, từ đó phát sinh nguy cơ hai luật dẫn chiếu qua lại, gây khó khăn khi xác định chính xác trường hợp nào làm phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Nhấn mạnh Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ nhằm xác định Nhà nước phải bồi thường trong trường hợp nào, mà quan trọng hơn là bảo đảm người bị thiệt hại thực sự nhận được khoản bồi thường mà pháp luật đã công nhận, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đã góp ý vào nhiều nội dung cụ thể, trong đó liên quan đến khoản 1 Điều 45, Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý trường hợp tài liệu, chứng cứ thuộc trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước nhưng bị mất, thất lạc hoặc không thể cung cấp.

Hải Liên