Nhân rộng mô hình sạ khô cơ giới hóa: Giải pháp mới cho sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải

Tiếp nối thành công của sự kiện trình diễn công nghệ vào tháng 12/2025, sáng 21/3, tại xã Xuân Phú, tỉnh Đồng Nai, Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) tổ chức sự kiện “Tổng kết mùa vụ mô hình canh tác lúa áp dụng cơ giới hóa sạ hàng - đất khô kết hợp vùi phân”.

Sự kiện nhằm tổng kết, đánh giá toàn diện kết quả triển khai mô hình trong vụ Đông Xuân 2025–2026 áp dụng công nghệ cơ giới hóa sạ hàng trên đất khô kết hợp vùi phân; đồng thời tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, hướng tới thúc đẩy nhân rộng mô hình canh tác lúa bền vững và phát thải thấp tại Việt Nam.

Hiệu quả vượt trội ngay từ vụ đầu tiên

Mô hình ứng dụng công nghệ cơ giới hóa sạ hàng trên đất khô được triển khai tại Hợp tác xã Xuân Tiến, xã Xuân Phú, Đồng Nai, từ đầu tháng 12/2025 cho vụ Đông Xuân 2025–2026, bước đầu cho thấy nhiều lợi ích rõ rệt về kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và môi trường.

Theo kết quả tổng kết, công nghệ cơ giới hóa sạ hàng chính xác kết hợp vùi phân giúp giảm lượng giống 25% (tương đương giảm 20 kg so với mức 80 kg/ha trong canh tác truyền thống - sạ lan).

Nhờ ứng dụng công nghệ sạ chính xác với hỗ trợ khí động “ghim” hạt giống vào đất kết hợp vùi phân, cùng hiệu ứng hàng biên giúp tăng khả năng quang hợp, cây lúa trong mô hình phát triển tốt hơn ngay từ giai đoạn đầu. Ruộng lúa thông thoáng, tăng khả năng trao đổi oxy, hạn chế sâu bệnh và giảm nguy cơ đổ ngã khi thu hoạch.

Theo đánh giá của nông dân tại Hợp tác xã Xuân Tiến, năng suất lúa trong mô hình sạ hàng kết hợp vùi phân (NPK) tăng khoảng 15–20% so với phương pháp sạ lan truyền thống.

Phát biểu tại sự kiện, PGS. TS. Nguyễn Văn Hùng, Chuyên gia cao cấp của IRRI nhấn mạnh: Công nghệ sạ hàng trên đất khô đã chứng minh tiềm năng rõ rệt trong điều kiện sản xuất lúa tại các vùng đất cao, nơi nguồn nước còn hạn chế. Sạ khô không cần ngập nước lúc xuống giống, giúp tiết kiệm nước đáng kể (thường trên 20%) và có thể giảm đến 30% phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa, đồng thời hạn chế rủi ro dịch bệnh, giảm tổn thất sau thu hoạch và tăng năng suất lên đến 20%.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, công nghệ này phù hợp với các vùng sản xuất phụ thuộc vào nước mưa hoặc chưa chủ động nguồn nước tưới như khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực tài nguyên nước ngày càng gia tăng, đây được xem là giải pháp có tính thực tiễn cao, góp phần thúc đẩy chuyển đổi sang hệ thống canh tác lúa hiệu quả cao, bền vững và phát thải thấp tại Việt Nam.

Ở góc độ địa phương, ông Lê Thúc Long, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai cho rằng, trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và giảm phát thải, việc đưa cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất là yêu cầu cấp thiết.

Góc nhìn từ thực tiễn và vai trò của doanh nghiệp

Từ phía đơn vị trực tiếp triển khai, ông Trần Quang, Giám đốc Hợp tác xã Xuân Tiến cho biết sau một mùa vụ áp dụng công nghệ sạ hàng khô kết hợp vùi phân, mô hình giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất, cây lúa phát triển đồng đều và thuận lợi hơn trong quản lý đồng ruộng. Nông dân trong vùng rất quan tâm và sẵn sàng đăng ký tham gia mô hình nhân rộng.

Đóng góp vào thành công của mô hình là sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, không chỉ trong phát triển công nghệ mà còn trong cung ứng vật tư đầu vào, góp phần hoàn thiện giải pháp canh tác sạ khô trong điều kiện thực tế.

Kỹ sư Nguyễn Hồng Thiện, Giám đốc Công ty TNHH Máy nông nghiệp Tư Sang cho biết doanh nghiệp tập trung nghiên cứu và cải tiến thiết bị nhằm phục vụ công nghệ sạ khô, tích hợp nhiều chức năng như gieo sạ theo hàng, vùi hạt và vùi phân trong cùng một máy. Việc đảm bảo độ sâu và độ chính xác trong từng công đoạn là yếu tố then chốt để phát huy hiệu quả của công nghệ trong điều kiện canh tác thực tế tại từng vùng sinh thái, đồng thời đảm bảo dễ sử dụng và tối ưu chi phí cho nông dân.

Trong khi đó, ông Phạm Quốc Trung, Tổng Giám đốc Công ty Phân bón MTK Hữu Thành cho rằng, công nghệ sạ khô phát huy tối đa hiệu quả khi đi kèm với nguyên tắc bón phân đúng (4 đúng). Việc tích hợp bón phân ngay trong quá trình sạ giúp đảm bảo đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng vị trí, từ đó đưa dinh dưỡng đến trực tiếp vùng rễ, giảm thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón – điểm khác biệt cốt lõi so với phương pháp canh tác truyền thống.

Định hướng thúc đẩy nông nghiệp bền vững

Đánh giá về tiềm năng của mô hình, bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho biết kết quả bước đầu là rất tích cực, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và giảm phát thải. Trung tâm sẽ xem xét đưa công nghệ này vào các chương trình hoạt động và phối hợp với các địa phương để từng bước nhân rộng trong thời gian tới.

Sự kiện tổng kết không chỉ ghi nhận kết quả của một mô hình thí điểm mà còn mở ra triển vọng ứng dụng rộng rãi các giải pháp cơ giới hóa tiên tiến trong sản xuất lúa, đặc biệt tại các vùng thiếu nước hoặc chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

IRRI và các đối tác cam kết tiếp tục đồng hành cùng nông dân và các địa phương trong việc hoàn thiện, đánh giá và chuyển giao công nghệ, góp phần thúc đẩy hệ thống lương thực – thực phẩm theo hướng bền vững, hiệu quả và phát thải thấp.

Với sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực công và tư nhân, cùng sự tham gia tích cực của nông dân, mô hình cơ giới hóa sạ khô kết hợp vùi phân được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những giải pháp quan trọng trong quá trình chuyển đổi ngành lúa gạo Việt Nam.

Lê Sơn