Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: FTA Index cần trở thành công cụ quản trị hội nhập kinh tế quốc tế

Đo lường để thúc đẩy cải cách

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, sau gần bốn thập kỷ đổi mới và hơn hai thập kỷ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã xây dựng mạng lưới FTA rộng lớn với 17 FTA đang thực thi, chiếm hơn 80% GDP toàn cầu. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao vị thế đất nước.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đang có nhiều thay đổi. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn ngày càng gay gắt; xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển bền vững và các tiêu chuẩn mới trong thương mại quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng điều hành của các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương, lợi thế từ các FTA sẽ không tự chuyển hóa thành tăng trưởng nếu thiếu năng lực tổ chức thực hiện và sự phối hợp hiệu quả giữa Trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Năm 2024, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành và địa phương lần đầu triển khai xây dựng, công bố FTA Index trên phạm vi toàn quốc. Qua năm đầu triển khai, bộ chỉ số không chỉ hình thành công cụ đánh giá kết quả thực thi FTA mà còn tạo cách tiếp cận mới trong công tác thực thi các hiệp định. Nhiều địa phương đã chủ động rà soát chương trình hành động, tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, cải thiện chất lượng cung cấp thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các cam kết FTA và quan tâm nhiều hơn đến kết quả thực thi.

FTA Index 2025 tiếp tục được hoàn thiện về phương pháp đánh giá, phạm vi khảo sát và chất lượng dữ liệu. Đến ngày 30/12/2025, khảo sát đã ghi nhận ý kiến của 4.266 doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu tại 34 tỉnh, thành phố.

Kết quả khảo sát cho thấy thông tin về FTA ngày càng rõ nét hơn. Tỉ lệ doanh nghiệp chưa biết đến các FTA thế hệ mới hiện chỉ còn dưới 10%. Bên cạnh báo chí, truyền hình và hội nghị, các nền tảng số và mạng xã hội ngày càng trở thành những kênh thông tin quan trọng.

Chất lượng hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện các quy định liên quan đến FTA cũng có chuyển biến rõ rệt. Tỉ lệ doanh nghiệp được hướng dẫn thường xuyên về quy tắc xuất xứ tăng 15,9%; đối với biểu thuế ưu đãi, mức tăng là 16% so với năm 2024.

Doanh nghiệp không chỉ quan tâm FTA là gì mà ngày càng chú trọng cách thức tận dụng FTA. Hỗ trợ xuất khẩu trực tiếp và đào tạo về xuất xứ, thủ tục FTA là hai nhu cầu được doanh nghiệp lựa chọn nhiều nhất.

Bộ Công Thương đánh giá, mặt bằng thực thi FTA tại các địa phương năm 2025 đã được nâng lên, đặc biệt không còn địa phương nào thuộc nhóm yếu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các địa phương vẫn còn khá rõ, đòi hỏi những nỗ lực cải thiện mạnh mẽ hơn.

Ba nhiệm vụ trọng tâm để nâng hiệu quả thực thi FTA

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững hơn, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế cần có những bước chuyển quan trọng, không chỉ mở rộng thị trường mà còn tạo động lực thúc đẩy cải cách, hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, hội nhập không chỉ dừng lại ở các thỏa thuận, cam kết mà phải cụ thể hóa, lượng hóa việc triển khai FTA thành kết quả, sản phẩm thực chất; không chỉ mở ra không gian phát triển cho từng ngành, lĩnh vực, vùng, địa phương mà còn phải góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết Chính phủ cũng thường xuyên rà soát việc thực hiện các FTA và các cam kết quốc tế đã ký kết với các đối tác, qua đó nâng cao hơn nữa hiệu quả thực hiện.

Đây cũng là nội dung nhằm triển khai các định hướng lớn của Đảng về giải phóng mọi nguồn lực phát triển, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và sức cạnh tranh của nền kinh tế, nhất là các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị như: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Phó Thủ tướng Thường trực đánh giá, năm 2025 là năm đầu tiên FTA Index được công bố, đặt nền móng để đo lường năng lực tổ chức thực thi và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA của các địa phương. Bước sang năm thứ hai, yêu cầu đặt ra đối với FTA Index không chỉ là tiếp tục chấm điểm, xếp hạng mà quan trọng hơn là biến kết quả đo lường thành hành động, kết quả cụ thể, tạo chuyển biến thực chất trong quản trị, điều hành và năng lực cạnh tranh của từng địa phương.

Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ: FTA Index cần được nhìn nhận không chỉ là một bộ chỉ số chuyên ngành mà còn là công cụ quan trọng để quản trị hội nhập kinh tế quốc tế. Thông qua phản ánh từ doanh nghiệp và kết quả tổ chức thực hiện tại các địa phương, bộ chỉ số phải chỉ ra rõ nơi nào đang làm tốt, nơi nào còn hạn chế; điểm nghẽn nằm ở thể chế, thủ tục, thông tin, hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực hay sự phối hợp giữa các cơ quan. Quan trọng hơn, mỗi phát hiện phải gắn với một giải pháp cụ thể, một cơ quan chịu trách nhiệm và một thời hạn khắc phục cụ thể.

Nhân dịp này, Phó Thủ tướng Thường trực ghi nhận, đánh giá cao Bộ Công Thương, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan đã tích cực phối hợp xây dựng FTA Index 2025; đồng thời cảm ơn Chính phủ Australia đã hỗ trợ xây dựng trang thông tin điện tử FTA Index. Việc tiếp tục hoàn thiện phương pháp đánh giá, tăng cường dữ liệu và lắng nghe tiếng nói của doanh nghiệp sẽ giúp bộ chỉ số ngày càng khách quan, tin cậy, hữu ích hơn trong công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và các địa phương.

Từ kết quả FTA Index 2025, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, coi thực thi FTA là một bộ phận hữu cơ của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, một chỉ tiêu quan trọng đánh giá năng lực điều hành và khả năng hội nhập của các địa phương, chứ không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành công thương hay ngoại giao. Mỗi địa phương cần đưa việc thực thi FTA vào chương trình điều hành phát triển kinh tế-xã hội, gắn với trách nhiệm người đứng đầu; xây dựng chương trình hành động sau công bố FTA Index, lựa chọn các điểm nghẽn lớn để xử lý dứt điểm. Đồng thời, gắn thực thi FTA với thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đào tạo nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ hai, các bộ, ngành Trung ương tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu. Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin FTA đồng bộ, dễ tiếp cận, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu cam kết, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường và cảnh báo rủi ro. Cơ quan quản lý cần chuyển mạnh từ phổ biến thông tin chung sang cung cấp dịch vụ hỗ trợ theo nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp, ngành hàng và địa phương.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục đàm phán, ký kết các FTA thế hệ mới với các quốc gia, vùng lãnh thổ, trong đó có đàm phán với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR); đồng thời phối hợp với các cơ quan tiếp tục hoàn thiện FTA Index theo hướng ổn định, minh bạch, có khả năng so sánh, đối chứng.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý không coi FTA Index chỉ là một sự kiện thường niên công bố hằng năm, mà phải xây dựng một hệ sinh thái số FTA quốc gia với hệ thống thông tin, dữ liệu được theo dõi, cập nhật thường xuyên; kịp thời ghi nhận những mô hình hay, cách làm tốt để nhân rộng, đồng thời chỉ rõ những hạn chế, vướng mắc kéo dài để có cơ chế đôn đốc, tháo gỡ đến cùng.

Thứ ba, cộng đồng doanh nghiệp phải trở thành trung tâm, chủ thể của quá trình thực thi và tận dụng các FTA. Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, thời gian qua, việc đàm phán, ký kết các FTA rất khó khăn, nhưng sau khi các hiệp định được ký kết, các hiệp hội và doanh nghiệp chưa phối hợp hiệu quả để tận dụng hết những lợi thế mà FTA mang lại. Đây là một điểm yếu trong khâu thực thi cần được khắc phục, tổ chức triển khai tốt hơn.

Nhà nước có trách nhiệm kiến tạo môi trường và tháo gỡ rào cản thể chế, nhưng doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng quản trị, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn lao động, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Các hiệp hội, ngành hàng cần phát huy vai trò kết nối, dẫn dắt và tổ chức các hệ sinh thái hợp tác để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của FTA Index không phải tạo thêm một bảng xếp hạng chuyên ngành mà hướng tới nâng cao chất lượng quản trị, năng lực thực thi và khả năng phát triển, hội nhập của các địa phương. Mỗi chỉ số phải dẫn tới một hành động cụ thể; mỗi cam kết quốc tế phải được chuyển hóa thành nguồn lực, động lực phát triển của địa phương, đất nước; mỗi cơ hội thị trường phải góp phần tạo thêm những doanh nghiệp mạnh, việc làm tốt, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh bền vững cho nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực tin tưởng FTA Index sẽ ngày càng trở thành công cụ hữu hiệu để thúc đẩy quản trị hội nhập, khơi thông các nguồn lực phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Phương Nguyên