Siết quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá, bảo vệ thanh thiếu niên

Làm rõ phạm vi giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử

Góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) cho rằng, với quy định về giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9, được sửa đổi tại khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật, Đại biểu đồng tình với việc cho phép các chủ thể kinh doanh hợp pháp sử dụng phương tiện điện tử để giao kết, thực hiện hợp đồng trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, Đại biểu cho rằng cần thể hiện rõ giới hạn của ngoại lệ này ngay trong điều khoản, bởi quy định hiện nay chưa phân biệt rõ giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh với hoạt động bán hàng cho cá nhân mua để tiêu dùng.

Đặc biệt, đối với giao dịch với nước ngoài, dự thảo mới xác định bên Việt Nam phải có giấy phép kinh doanh thuốc lá, còn phía nước ngoài được quy định chung là "tổ chức, cá nhân". Cách diễn đạt này có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau về phạm vi giao dịch được phép.

Đại biểu đề nghị xác định rõ ngoại lệ chỉ giới hạn ở giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh trong chuỗi cung ứng hay không; đồng thời thể hiện rõ tính chất giao dịch và tư cách của các bên, nhất là bên nước ngoài, tránh cách hiểu bao gồm cả bán lẻ trực tuyến cho người tiêu dùng.

Một nội dung khác được Đại biểu đề nghị làm rõ là quy định cấm đối với "sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng". Theo Đại biểu, dự thảo đã có định nghĩa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Điều 2, đồng thời quy định riêng về sản phẩm mô phỏng hình thức tại Điều 9. Vì vậy, cần xác định rõ nhóm sản phẩm này gồm những đối tượng nào, dấu hiệu nhận diện ra sao và khác với các nhóm đã được quy định như thế nào.

Đại biểu đề nghị luật xác định các dấu hiệu pháp lý cơ bản của nhóm sản phẩm bị cấm; những tiêu chí kỹ thuật và phương pháp nhận diện cụ thể giao Chính phủ quy định. Đồng thời, cần phân biệt sản phẩm có chức năng sử dụng như thuốc lá điện tử với sản phẩm mô phỏng hình thức, có thể tạo sự hấp dẫn hoặc quảng bá thuốc lá.

Đối với ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định, Đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm quy định bao quát cả trường hợp cơ sở được phép nghiên cứu, thử nghiệm cần tiếp nhận và sử dụng sản phẩm hoàn chỉnh. Các ngoại lệ cần giới hạn đúng chủ thể, nhiệm vụ chuyên môn và trách nhiệm quản lý, xử lý mẫu, bảo đảm không đưa sản phẩm vào lưu thông thương mại.

Đề xuất nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi

Đại biểu Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 tuổi theo lộ trình, bắt đầu từ năm 2028. Theo Đại biểu, đây là giải pháp cần thiết để bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ nghiện nicotine, nhất là nhóm tuổi 18-21, khi các em rời gia đình, có tiền riêng và chịu ảnh hưởng từ môi trường, nhóm bạn mới.

Lý giải đề xuất, Đại biểu dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy, tỉ lệ hút thuốc ở nam giới trong độ tuổi 15-19 là 5,46%, trong khi ở nhóm 20-24 tuổi lên tới 32,6%, cao gần 6 lần. Đại biểu cũng viện dẫn nghiên cứu về sự phát triển của não bộ, trong đó vùng vỏ não trước trán, có vai trò điều khiển khả năng cân nhắc và kiềm chế, tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi; thanh thiếu niên và người trẻ đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện, càng hút thuốc sớm càng khó cai.

Đại biểu cho rằng nhiều cơ sở nghiên cứu và đánh giá tác động đã có trong hồ sơ của Bộ Y tế. Dẫn báo cáo số 852 tháng 5/2026 về đánh giá tác động chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá.

Theo báo cáo, nếu tiếp tục giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm sẽ có thêm lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài…

Đại biểu cho rằng, các cơ sở khoa học, kinh nghiệm quốc tế và đánh giá tác động đã được Bộ Y tế thực hiện trong quá trình xây dựng chính sách. Vì vậy, cần xem xét đưa quy định nâng độ tuổi được mua thuốc lá vào dự thảo luật lần này.

Về lộ trình, Đại biểu đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lần lượt lên 19, 20 và 21 tuổi; mỗi mức có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, nhằm tạo thời gian thích ứng. Đồng thời, đề nghị đưa hai phương án về độ tuổi được mua thuốc lá vào phiếu biểu quyết của Quốc hội, trong đó phương án nâng lên 21 tuổi là phương án 1.

Góp ý về công cụ quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá, đại biểu Bùi Văn Dũng (tỉnh Thanh Hóa) đề nghị quản lý theo mức độ rủi ro và quy mô kinh doanh, không áp dụng một thủ tục như nhau cho mọi chủ thể.

Đại biểu thống nhất xác định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, nhưng đề nghị phân hóa công cụ quản lý cho phù hợp. Theo đó, đối với hoạt động sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn thuốc lá quy mô lớn, tiếp tục cấp giấy phép để kiểm soát sản lượng, nguyên liệu, chất lượng sản phẩm, nguồn cung và phạm vi kinh doanh.

Đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ, Đại biểu đề nghị áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại UBND cấp xã. Tuy nhiên, quy mô nhỏ không đồng nghĩa với rủi ro thấp, bởi một quầy hàng nhỏ vẫn có thể bán thuốc lá cho nhiều học sinh.

Do đó, tiêu chí phân loại cần công khai, minh bạch, kết hợp quy mô với địa điểm, phương thức bán và lịch sử chấp hành; đồng thời ngăn việc chia nhỏ cơ sở để né yêu cầu quản lý. Cơ sở có rủi ro cao vẫn phải thực hiện cấp phép.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cơ chế chuyển đổi hình thức quản lý khi quy mô hoặc mức độ rủi ro thay đổi; bảo đảm tiêu chí đủ cụ thể để người bán tự xác định nghĩa vụ, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Về tính khả thi, Đại biểu cho rằng, hiệu quả quản lý cần được đánh giá bằng tỉ lệ chấp hành và khả năng phát hiện, xử lý vi phạm, không chỉ bằng số giấy phép đã cấp. Cơ chế xác nhận cần theo hướng cơ sở kê khai, chịu trách nhiệm về việc đáp ứng điều kiện; cơ quan quản lý kiểm tra thông tin, xác nhận trong thời hạn rõ ràng và tổ chức hậu kiểm.

Đại biểu đề nghị tập trung kiểm tra nguồn hàng, việc bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, địa điểm bán và hành vi quảng cáo, tiếp thị bị cấm; đặc biệt là cơ sở có dấu hiệu vi phạm hoặc tái phạm. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu, phối hợp kiểm tra và xử lý của từng cơ quan, tránh giao thêm việc cho cấp xã mà thiếu nhân lực thực hiện.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người bán cách kiểm tra tuổi, nhận diện nguồn hàng hợp pháp và trách nhiệm từ chối bán sai đối tượng; gắn với giáo dục thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút bỏ thuốc…

Diệu Anh