Siết trách nhiệm nền tảng số trước làn sóng hàng giả trực tuyến

Trao đổi phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng, để ngăn chặn hiệu quả các website lậu, website giả mạo và hành vi gian lận trên môi trường số, cần đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, tăng trách nhiệm của nền tảng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, giám sát.

Thưa bà, hiện nay tình trạng website thương mại điện tử bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc đang diễn biến như thế nào và có xu hướng chuyển dịch ra sao?

Bà Lê Hoàng Oanh: Tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc trên môi trường truyền thống và môi trường thương mại điện tử vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp. Riêng trên môi trường điện tử, tình trạng này đang chuyển dịch mạnh sang các mô hình mới như livestream bán hàng, mạng xã hội. Các đối tượng vi phạm thường lợi dụng đặc tính mở, tốc độ lan truyền nhanh và khả năng tạo nhiều tài khoản khác nhau để quảng cáo, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, gây khó khăn cho công tác rà soát, xác minh và xử lý của cơ quan quản lý nhà nước.

Nhiều đối tượng thường xuyên thay đổi tài khoản người dùng hoặc vận hành theo mô hình không công khai đầy đủ thông tin người bán nhằm né tránh trách nhiệm pháp lý. Bên cạnh đó, vẫn còn xuất hiện các website giả mạo thương hiệu, giả mạo sàn thương mại điện tử hoặc giả danh doanh nghiệp uy tín để lừa đảo người tiêu dùng, chiếm đoạt tài sản hoặc thông tin cá nhân, ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng đối với môi trường thương mại điện tử.

Vậy theo bà, việc xử lý, ngăn chặn các website vi phạm hiện nay đang gặp những khó khăn gì?

Bà Lê Hoàng Oanh: Công tác xử lý, ngăn chặn hoạt động vi phạm trên môi trường thương mại điện tử hiện nay còn gặp nhiều khó khăn do phương thức vi phạm thay đổi liên tục và ngày càng phân tán. Nhiều đối tượng không còn vận hành theo mô hình website cố định mà sử dụng đồng thời mạng xã hội, livestream, ứng dụng nhắn tin và các gian hàng ngắn hạn để bán hàng, sau đó nhanh chóng xóa dấu vết hoặc chuyển sang tài khoản khác.

Một khó khăn thực tế là dữ liệu giao dịch hiện nằm phân tán giữa nhiều bên như nền tảng thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, trung gian thanh toán và mạng xã hội, trong khi nhiều đối tượng sử dụng thông tin giả mạo hoặc không công khai đầy đủ thông tin khi đăng ký tài khoản. Có trường hợp quảng cáo trên một nền tảng, chốt đơn trên nền tảng khác và thanh toán qua tài khoản cá nhân, gây khó khăn cho việc xác minh chủ thể vi phạm và truy vết giao dịch.

Đối với các website và nền tảng xuyên biên giới không có hiện diện pháp lý tại Việt Nam, việc yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm, cung cấp thông tin hoặc phối hợp xử lý theo quy định pháp luật Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng số hiện phát triển rất nhanh, trong khi nội dung vi phạm có thể xuất hiện và biến mất trong thời gian rất ngắn, gây áp lực lớn cho công tác giám sát và xử lý.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục tăng cường trách nhiệm của nền tảng trong việc xác thực người bán, lưu trữ dữ liệu, kiểm soát hoạt động livestream và phối hợp chia sẻ thông tin với cơ quan quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm trên môi trường số.

Gỡ bỏ hơn 47.000 sản phẩm vi phạm và chặn 13.728 gian hàng có dấu hiệu vi phạm

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đang phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp nền tảng như thế nào để ngăn chặn tình trạng website lậu, website giả mạo tiếp tục hoạt động?

Bà Lê Hoàng Oanh: Trong thời gian qua, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng như lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan, cơ quan thuế và Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao trong công tác rà soát, xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý các website, ứng dụng thương mại điện tử có dấu hiệu vi phạm. Riêng trong năm 2025, Cục đã phối hợp cung cấp cho các cơ quan chức năng hơn 250 trường hợp website, ứng dụng có dấu hiệu vi phạm để xử lý theo thẩm quyền.

Đồng thời, Cục cũng đẩy mạnh phối hợp với các doanh nghiệp cung cấp nền tảng thương mại điện tử nhằm tăng cường kiểm soát thông tin người bán, kịp thời gỡ bỏ sản phẩm vi phạm, khóa tài khoản hoặc phối hợp với các đơn vị liên quan để kiểm soát giao dịch đối với các trường hợp có dấu hiệu gian lận. Thông qua phối hợp với các nền tảng thương mại điện tử, đã rà soát, gỡ bỏ 47.842 sản phẩm vi phạm và chặn 13.728 gian hàng có dấu hiệu vi phạm quy định.

Các sản phẩm bị yêu cầu rà soát, xử lý chủ yếu tập trung vào: Nhóm hàng hóa kinh doanh có điều kiện như thực phẩm chức năng, thuốc, mỹ phẩm, sữa - tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng; nhóm hàng hóa thuộc danh mục cấm kinh doanh, bao gồm sản phẩm từ động vật hoang dã thuộc Sách đỏ và các sản phẩm có nội dung, tính chất xâm phạm an ninh quốc gia; một số nhóm hàng hóa có nguy cơ cao phát sinh vi phạm như đồ gia dụng, giày dép, thời trang, thường liên quan đến hành vi giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc cung cấp thông tin sai lệch.

Song song với hoạt động quản lý, Cục cũng chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và doanh nghiệp về trách nhiệm tuân thủ pháp luật trong môi trường số. Trong thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm trên môi trường thương mại điện tử.

Theo bà, cần bổ sung những cơ chế pháp lý hoặc công cụ kỹ thuật nào để nâng cao hiệu quả quản lý các website thương mại điện tử vi phạm trong thời gian tới?

Bà Lê Hoàng Oanh: Từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực. Đồng thời, tháng 5/2026, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử. Đây là cơ sở quan trọng để hạ tầng pháp lý về thương mại điện tử tiếp tục được hoàn thiện đồng bộ hơn trong bối cảnh mới.

Các quy định mới tập trung theo hướng tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia môi trường thương mại điện tử, đặc biệt là trách nhiệm của nền tảng số trong việc xác thực, định danh người bán, lưu trữ và cung cấp dữ liệu phục vụ công tác hậu kiểm cũng như phối hợp xử lý vi phạm, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Khung pháp lý mới cũng hướng tới quản lý hiệu quả hơn đối với hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới và các nền tảng nước ngoài có phát sinh hoạt động, doanh thu tại Việt Nam, bảo đảm nguyên tắc công bằng về trách nhiệm pháp lý giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài cung cấp dịch vụ vào Việt Nam.

Bên cạnh hoàn thiện pháp luật, trong thời gian tới, công tác quản lý sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn nhằm nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm trên môi trường mạng. Đồng thời, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước với các nền tảng thương mại điện tử, đơn vị thanh toán, vận chuyển và các chủ thể liên quan cũng sẽ tiếp tục được tăng cường để phục vụ công tác quản lý theo hướng chủ động, minh bạch và kịp thời hơn.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển rất nhanh, theo bà làm thế nào để vừa siết chặt quản lý, chống gian lận thương mại trên môi trường số, vừa không ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp?

Bà Lê Hoàng Oanh: Việc tăng cường quản lý không nhằm tạo thêm gánh nặng thủ tục cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật. Mục tiêu là ngăn chặn các hành vi lợi dụng môi trường số để gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng cấm hoặc xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, qua đó xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, lành mạnh và cạnh tranh công bằng để thúc đẩy phát triển bền vững.

Chính sách quản lý trong thời gian tới được thiết kế theo hướng quản lý theo mức độ rủi ro, tăng cường ứng dụng công nghệ để giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh hậu kiểm trên dữ liệu và ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện. Các quy định cũng hướng tới bảo đảm tính minh bạch, dễ thực hiện và có lộ trình phù hợp để doanh nghiệp thích ứng.

Khi các chủ thể tham gia môi trường thương mại điện tử cùng nâng cao trách nhiệm và phối hợp chia sẻ thông tin, môi trường thương mại điện tử sẽ phát triển an toàn, bền vững hơn, qua đó vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh hợp pháp phát triển.

Xin trân trọng cám ơn bà!

Anh Thơ (thực hiện)