Sốt xuất huyết Dengue: Vẫn còn là thách thức trong cộng đồng

Quy luật diễn biến dịch đang thay đổi

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sốt xuất huyết Dengue hiện nằm trong nhóm 10 mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Trong giai đoạn 2010-2019, số ca mắc trên thế giới tăng gấp 10 lần, phản ánh tốc độ lây lan ngày càng nhanh của căn bệnh này.

Tại Việt Nam, dịch bệnh đã xuất hiện ở hầu hết các địa phương. Đặc biệt, những khu vực trước đây có tỷ lệ mắc thấp như nhiều tỉnh phía Bắc nay đang ghi nhận số ca tăng đáng kể. Đợt bùng phát năm 2022 từng khiến nhiều bệnh viện quá tải với hàng trăm trường hợp nặng.

Tại tọa đàm "Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam" được tổ chức nhân Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue (15/6), TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng biến đổi khí hậu đang tạo điều kiện thuận lợi để muỗi Aedes aegypti sinh sôi mạnh hơn. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh, dân cư tập trung đông và hạ tầng môi trường chưa đồng bộ cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Dưới góc độ quản lý, ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết Việt Nam vẫn ghi nhận hàng trăm nghìn ca sốt xuất huyết mỗi năm. Dù dịch thường có chu kỳ bùng phát khoảng 3 năm một lần, diễn biến những năm gần đây cho thấy quy luật này đang thay đổi.

Dịch đến sớm, bệnh không còn là bệnh của trẻ em

Điểm đáng chú ý trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 là sốt xuất huyết xuất hiện sớm hơn thường lệ. Nếu trước đây số ca mắc thường tăng mạnh từ tháng 9 đến tháng 12, thì nay nhiều địa phương đã ghi nhận lượng bệnh nhân cao ngay từ đầu năm.

Các chuyên gia cũng lưu ý sự lưu hành nổi trội của tuýp huyết thanh DENV-2 - chủng virus có liên quan đến nguy cơ xuất hiện nhiều ca bệnh nặng hơn.

PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 TPHCM cho biết hơn một thập kỷ trước, khoảng 60-70% ca sốt xuất huyết ở khu vực phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi. Hiện nay, tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trưởng thành gần như tương đương.

Theo các bác sĩ, một trong những nguyên nhân khiến bệnh trở nên nguy hiểm là tâm lý chủ quan. Nhiều người cho rằng khi cơn sốt giảm cũng là lúc bệnh đang hồi phục. Trên thực tế, sốt xuất huyết lại diễn tiến theo hướng ngược lại.

Giai đoạn từ ngày thứ ba đến ngày thứ năm của bệnh, khi người bệnh hết sốt hoặc giảm sốt, thường là thời điểm nguy hiểm nhất. Đây là lúc có thể xuất hiện các biến chứng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa tạng.

Không ít trường hợp đến bệnh viện muộn vì nghĩ rằng bệnh đã thuyên giảm, dẫn tới nguy cơ tử vong tăng cao.

Trong bối cảnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo, theo dõi sát và chăm sóc đúng cách vẫn là yếu tố quyết định giúp giảm biến chứng và tử vong.

Thêm vaccine vào "bộ công cụ" chống dịch

Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa trên các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh như diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và giám sát dịch tễ.

Các chuyên gia khẳng định đây vẫn là nền tảng quan trọng nhất trong phòng chống dịch.

Tuy nhiên, trước những biến đổi ngày càng phức tạp của bệnh, ngành y tế đang từng bước bổ sung thêm các công cụ mới.

Theo TS. Angela Pratt, sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang giúp cải thiện đáng kể khả năng cảnh báo sớm dịch bệnh. Việc kết hợp dữ liệu thời tiết, môi trường và dịch tễ có thể hỗ trợ dự báo nguy cơ bùng phát chính xác hơn, từ đó giúp địa phương chủ động triển khai các biện pháp ứng phó.

Bên cạnh đó, vaccine được xem là một bước tiến quan trọng trong phòng ngừa sốt xuất huyết. Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, vaccine còn có thể làm giảm nguy cơ diễn tiến nặng, góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và hạn chế tử vong.

"Việt Nam đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue và sắp triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng. Đây là một công cụ rất quan trọng trong bộ công cụ phòng chống dịch", TS. Angela Pratt cho biết.

Theo ThS.BS Võ Hải Sơn, Bộ Y tế đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp để nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng tại một số địa bàn. Kết quả từ các chương trình này sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả, tính phù hợp và khả năng mở rộng trong tương lai.

Song song với việc nghiên cứu triển khai vaccine, ngành y tế vẫn tiếp tục đẩy mạnh kiểm soát muỗi truyền bệnh, nâng cao năng lực điều trị, tăng cường truyền thông và ứng dụng dữ liệu môi trường để cảnh báo sớm nguy cơ dịch.

Các chuyên gia nhấn mạnh không có giải pháp đơn lẻ nào đủ sức kiểm soát hoàn toàn sốt xuất huyết Dengue. Vaccine không thay thế mà bổ sung cho những biện pháp phòng chống truyền thống đã được triển khai nhiều năm qua.

WHO đặt mục tiêu tiến tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo các chuyên gia, điều quan trọng là thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động của cộng đồng. Khi người dân chủ động loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và tiếp cận các biện pháp phòng ngừa mới, cơ hội kiểm soát sốt xuất huyết một cách bền vững sẽ trở nên khả thi hơn.

Ngô Thanh Huyền