Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chuyển tư duy quản lý sang ngăn chặn nguy cơ ngay từ đầu

Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010. Đây là dấu mốc quan trọng trong việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về việc quản lý thực phẩm từ Trung ương đến địa phương, với mục tiêu người dân Việt Nam được sử dụng các sản phẩm thực phẩm chất lượng và an toàn.

Sau 15 năm triển khai, bên cạnh những kết quả tích cực như: bộ máy tổ chức quản lý từ Trung ương đến địa phương được kiện toàn, nâng cao hệ thống kiểm nghiệm, kiểm định thực phẩm, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực an toàn thực phẩm…, hiện nay, một số quy định tại Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã không còn phù hợp với thực tiễn.

Một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng những 'lợi dụng' để sản xuất, tiêu thụ thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Những đối tượng này đã bị cơ quan chức năng phát hiện và xử lý.

Tuy nhiên, việc thanh tra, kiểm tra còn bị động theo vụ việc, chưa có quy định để nhận diện các sản phẩm nguy cơ cao để chủ động quản lý. Chính vì vậy, rất cần những quy định mới khẩn trương, kịp thời để điều chỉnh Luật An toàn thực phẩm năm 2010 phù hợp với thực tiễn quản lý hiện nay.

Hiện nay, Bộ Y tế đang chủ trì rà soát và hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi để trình Chính phủ đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026. Xung quanh nội dung này, phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi xây dựng quy định quản lý theo nguy cơ

Thưa Thứ trưởng, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này được xây dựng trong bối cảnh hiện nay có ý nghĩa như thế nào ?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên : Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh giải quyết những vấn đề thực tiễn mà Luật An toàn thực phẩm năm 2010 chưa có quy định hoặc có quy định nhưng quy định đó không còn phù hợp.

Theo đó, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ hoàn thiện khung pháp lý toàn diện thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tăng cường phân cấp, phân quyền cho các địa phương cũng như tránh chồng chéo chức năng nhiệm vụ của các Bộ, ngành Trung ương.

Đặc biệt, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này sẽ chuyển đổi tư duy quản lý từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa chủ động, ngăn chặn ngay từ đầu theo nguy cơ; bắt buộc các cơ sở áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến cho sản phẩm nguy cơ cao; kiểm soát lô hàng nhập khẩu và sản phẩm chế biến sẵn dựa trên nguy cơ và lịch sử doanh nghiệp.

Tựu chung, dự thảo có 5 chính sách lớn thay đổi căn bản nhất của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) nhằm đổi mới mạnh mẽ quy trình, thủ tục hành chính theo hướng cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành, các đơn vị.

Đồng thời, dự thảo xây dựng quy định quản lý theo nguy cơ, thay đổi phương thức quản lý tiền kiểm, trong đó có quy định các đối tượng được cấp giấy đăng ký lưu hành, công bố tiêu chuẩn áp dụng.

 Quy định trách nhiệm chủ sở hữu sàn giao dịch điện tử

Như Thứ trưởng vừa chia sẻ, trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này có những quy định thay đổi theo hướng chuyển tư duy quản lý từ xử lý vi phạm sang phòng chủ động, ngăn chặn ngay từ đầu theo nguy cơ. Xin ông cho biết cụ thể hơn về nội dung này và những điểm thay đổi căn bản đến nay của dự Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên : Ngày 3/6/2025, Chính phủ có Nghị quyết 158/NQ-CP thống nhất sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm với 5 chính sách lớn và hiện nay đang được tổ soạn thảo rà soát để cụ thể hóa trong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Cụ thể, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ tăng cường quản lý đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm thực phẩm có nguy cơ cao với mục tiêu siết chặt quản lý từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm thực phẩm được lưu thông trên thị trường. Kết hợp tăng cường cả "tiền kiểm" và "hậu kiểm" đối với sản phẩm nguy cơ cao, để đảm bảo các sản phẩm lưu thông trên thị trường an toàn và chất lượng cho người sử dụng, hướng tới phương thức kiểm soát an toàn thực phẩm của các nước phát triển.

Đồng thời, quy định trách nhiệm chủ sở hữu sàn giao dịch điện tử, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp và công khai các giấy tờ pháp lý về sản phẩm theo quy định;

Hợp tác với cơ quan quản lý nhà nước, kịp thời gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm khi có yêu cầu; chịu trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết, để xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng; thực hiện cung cấp thông tin, dữ liệu giao dịch cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm lần này cũng tiếp tục tăng cường phân quyền quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Trung ương và phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cho UBND cấp tỉnh. Việc phân cấp, phân quyền tối đa nhằm nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong quản lý nhà nước về sản phẩm thực phẩm, đảm bảo một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm từ Trung ương tới địa phương.

Việc phân cấp, phân quyền sẽ được thực hiện theo nguyên tắc 'Lấy người tiêu dùng làm trung tâm của chính sách an toàn thực phẩm', gắn quản lý an toàn thực phẩm với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị, bảo đảm kiểm soát rủi ro tại từng công đoạn của quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

 Kiểm soát chặt thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng quy định kiểm soát các sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo hướng dựa trên mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm thực phẩm, với mục tiêu phân loại sản phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn theo mức độ nguy cơ, đồng thời sử dụng phương thức quản lý tiền kiểm kết hợp hậu kiểm đối với các sản phẩm này.

Các quy định nhằm đảm bảo người dân sử dụng sản phẩm thực phẩm an toàn, chất lượng, đồng thời góp phần đơn giản hoá thủ tục hành chính và giao thêm quyền, trách nhiệm cho các tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với sản phẩm thực phẩm mình kinh doanh.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng quy định việc kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, kiểm tra việc sản xuất, chế biến và lưu thông sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn trên thị trường được thực hiện theo ba cấp độ.

Đó là kiểm tra chặt, kiểm tra thường và kiểm tra giảm, để xác định các nội dung kiểm tra và tần suất kiểm tra, dựa theo đánh giá mức độ nguy cơ cao, trung bình, thấp, căn cứ vào ba yếu tố: mức độ nguy cơ của hàng hóa; lịch sử tuân thủ của tổ chức/cá nhân; cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng quy định kiểm soát chặt đối với các chất đưa vào sản xuất, chế biến sản phẩm thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại với mục tiêu kiểm soát chặt các chất đưa vào sản xuất, chế biến sản phẩm thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại tới sức khỏe người sử dụng.

Phân định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính khi có sự cố về an toàn thực phẩm

Là cơ quan chủ trì rà soát và hoàn thiện dự thảo, vậy theo ông, những điểm mới này trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này được sẽ khắc phục những bất cập trong quản lý an toàn thực phẩm hiện nay?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này sẽ giải quyết được những bất cập liên quan đến quy định về sản phẩm công bố hợp quy hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng dựa trên quy chuẩn, tiêu chuẩn, các bản công bố không có thời hạn chưa phù hợp với thực tiễn; việc quản lý thực phẩm cần dựa trên nguy cơ, đối với những nhóm cần kiểm soát chặt hơn phải có biện pháp quản lý chặt chẽ.

Đồng thời, xóa bỏ những khái niệm tại Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã không phù hợp, ví dụ như khái niệm "lần đầu tiên đưa ra thị trường" đối với thực phẩm chức năng, dẫn đến khó khăn khi thực thi trong công tác quản lý điều hành.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng quy định các cơ sở sản xuất nhóm thực phẩm nguy cơ cao phải có đủ cơ sở vật chất, con người đáp ứng quy định các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến mới được tham gia vào việc sản xuất kinh doanh thực phẩm.

Dự thảo Luật cũng phân định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính trong quản lý và khi có sự cố về an toàn thực phẩm, ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, bổ sung các quy định mà Luật An toàn thực phẩm năm 2010 chưa quy định liên quan đến việc thu hồi các giấy phép khi cơ sở vi phạm trong sản xuất kinh doanh như: (1) thu hồi Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và gỡ bỏ thông tin sản phẩm đăng tải trên trang thông tin điện tử của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ công bố sản phẩm; (2) thu hồi Giấy xác nhận nội dung quảng cáo và (3) thu hồi, dừng hiệu lực một phần hoặc toàn bộ quyết định chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm phục vụ quản lý nhà nước.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm cũng giải quyết khó khăn về điều kiện, hồ sơ, trình tự thủ tục chỉ định hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng của cơ sở kiểm nghiệm do nhà nước chỉ định; cơ sở kiểm nghiệm kiểm chứng, cơ sở kiểm nghiệm không do nhà nước chỉ định và phòng kiểm nghiệm của cơ sở sản xuất để xác định cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định cho cơ quan quản lý cũng như các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình kinh doanh thực phẩm.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng xác định đầu mối cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực phẩm liên thông với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành.

Việc này nhằm quản lý trực tuyến việc đăng ký lưu hành, công bố tiêu chuẩn áp dụng, xuất khẩu, nhập khẩu và truy xuất nguồn gốc, thanh tra, kiểm tra, giám sát thực phẩm, nguyên liệu làm thực phẩm; xây dựng Hệ thống đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm; Hệ thống thông tin, truyền thông và cảnh báo nguy cơ đối với an toàn thực phẩm, các bệnh truyền qua thực phẩm; hệ thống cảnh báo nhanh về an toàn thực phẩm; Hệ thống cảnh báo sự cố an toàn thực phẩm quốc gia.

Tăng cường quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm, để tạo hành lang pháp lý cho cơ quan quản lý trong quá trình kiểm soát, thanh tra, kiểm tra sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Xin cảm ơn ông!

Hiền Minh (thực hiện)