Sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý: Mở rộng đối tượng, tinh gọn thủ tục

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017; bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước; nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số; đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.

Dự thảo Luật gồm 3 điều: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (sửa đổi, bổ sung 21 điều, bãi bỏ 3 điều); Điều 2. Điều khoản chuyển tiếp và Điều 3. Điều khoản thi hành.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý đã sửa đổi, hoàn thiện quy định về diện người được trợ giúp pháp lý. Theo đó, bỏ điều kiện "có khó khăn về tài chính" đối với các nhóm đối tượng: Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật vì đây là nhóm đối tượng đặc thù về nhân thân hoặc bị ảnh hưởng về thể chất, tinh thần (nhóm người nhiễm chất độc da cam và người khuyết tật).

Về người thực hiện trợ giúp pháp lý, dự thảo Luật bổ sung quy định trợ giúp viên pháp lý chuyển công tác đến Trung tâm Trợ giúp pháp lý thuộc địa phương khác thì được cấp lại thẻ, vì thẻ trợ giúp viên pháp lý do Chủ tịch UBND tỉnh cấp và quản lý trong phạm vi địa phương, khi chuyển công tác sang địa phương khác và vẫn làm trợ giúp viên pháp lý thì cần thu hồi thẻ ở nơi đã công tác và cấp thẻ ở nơi công tác mới.

Về người có thể trở thành cộng tác viên trợ giúp pháp lý, dự thảo Luật mở rộng thêm nhóm người nghỉ hưu là người giữ hạng, ngạch chuyên viên trở lên làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên tại cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, MTTQ Việt Nam và tổ chức thành viên của Mặt trận; bổ sung nhóm viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên và được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan nơi làm việc để thu hút nguồn lực có trình độ, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý. Đồng thời, dự thảo Luật không giới hạn địa bàn được đăng ký làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý.

Dự thảo Luật cũng bỏ quy định về điều kiện địa bàn thành lập chi nhánh của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện, chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý, nhằm phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế tại địa phương để quyết định việc thành lập và địa bàn đặt chi nhánh của trung tâm, nhằm trao quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương.

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra về dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với các nội dung của dự thảo Luật như: Mở rộng đối tượng người được trợ giúp pháp lý theo hướng bỏ điều kiện "có khó khăn về tài chính" đối với một số nhóm đối tượng quy định tại Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành, đồng thời bổ sung một số nhóm đối tượng mới.

Lược bỏ quy định về điều kiện và địa bàn được thành lập chi nhánh của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước và giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh thẩm quyền được chủ động quyết định thành lập, địa bàn đặt chi nhánh. Sửa đổi, bổ sung quy định về bổ nhiệm, miễn nhiệm, cấp thẻ, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý; tiêu chuẩn, điều kiện cấp thẻ của cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Lược bỏ một số quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục hành chính và giao Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chi tiết.

Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu xây dựng lộ trình đổi mới mạnh mẽ mô hình trợ giúp pháp lý theo hướng Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, thiết kế chính sách, đặt hàng và kiểm soát chất lượng trợ giúp pháp lý, còn việc thực hiện trợ giúp pháp lý chủ yếu do các tổ chức dịch vụ pháp lý đảm nhiệm.

Có ý kiến đề nghị bổ sung trường hợp trợ giúp viên pháp lý bị miễn nhiệm là người "Bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc" tại khoản 5 Điều 1 để phòng ngừa rủi ro liên quan đến phẩm chất đạo đức, không để những người này tham gia vào hoạt động trợ giúp pháp lý.

Ngoài ra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quy định về yêu cầu, thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý (khoản 8 Điều 1) theo hướng xác định nguyên tắc cho phép thực hiện trợ giúp pháp lý trong các trường hợp cần thiết khi chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục có liên quan.

Diệu Anh