Tạo các cơ chế, chính sách đặc thù cho phát triển Thủ đô

Chiều 8/4, thảo luận tại tổ về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) cho rằng, đối với những vấn đề kinh tế-xã hội chung, nếu nội dung nào có liên quan đến Thủ đô, phải triệt để áp dụng theo Luật Thủ đô. Đồng thời, đối với các dự án lớn, các dự án quan trọng của Thủ đô, phải đặc biệt quan tâm đến vấn đề về tầm nhìn chiến lược, tính dài hơi của các dự án.

Cùng với đó, dự luật cũng cần quy định rõ hơn về cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là các nội dung về quy hoạch, không gian, hạ tầng giao thông, môi trường và xử lý các điểm nghẽn và nhiều vấn đề xã hội khác của Thủ đô Hà Nội…

Khẳng định vị thế của Thủ đô là trái tim của cả nước, là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; là trung tâm lớn về kinh tế, văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế, Đại biểu Nguyễn Công Hoàng (Thái Nguyên) đề nghị dự án luật có các quy định rõ hơn về cơ chế liên kết vùng cùng như các cơ chế, chính sách khác để phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm… của đội ngũ cán bộ, công chức Thủ đô.

Ngoài ra, một số ý kiến cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục bổ sung, hoàn thiện các quy định về tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; các giải pháp để tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững cũng các giải pháp huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng, nâng cao đời sống mọi mặt của người dân Thủ đô.

Đột phá thể chế cần đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ

Thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), tại tổ 14 (Quảng Ninh, Đồng Tháp), đại biểu Quốc hội Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) đánh giá, dự thảo luật lần này mang tính đột phá rất lớn về thể chế. Theo đại biểu, đây có thể coi là một bước "thử nghiệm" mạnh mẽ về khuôn khổ pháp lý khi trao cho Thủ đô mức độ tự chủ cao, đặc biệt là quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong một số trường hợp đặc thù.

Đáng chú ý, có những nội dung trước đây thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Chính phủ nay được phân cấp cho Thủ đô, với kỳ vọng tạo động lực để Hà Nội phát triển vượt bậc, giữ vai trò đầu tàu và lan tỏa cho cả nước.

Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng tình về chủ trương, đại biểu Nhung nhấn mạnh cần đặc biệt quan tâm đến cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Trong đó, cần làm rõ cơ chế giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ; trách nhiệm giải trình của chính quyền Thủ đô khi ban hành, thực hiện chính sách đặc thù; cũng như cách thức xử lý các ý kiến kiến nghị, phản biện từ cơ quan Trung ương và xã hội.

Theo đại biểu, việc kiểm soát không nhằm hạn chế quyền của Thủ đô mà ngược lại, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý, giảm thiểu rủi ro cho đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình thực thi. Với những cơ chế đột phá, việc "mạnh dạn thử nghiệm" là cần thiết, song phải đi kèm hệ thống giám sát, đánh giá chặt chẽ để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh vấn đề.

Cùng tham gia thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cơ bản đồng tình với định hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Thủ đô. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một số nội dung cần được cân nhắc kỹ nhằm bảo đảm tính chặt chẽ và tránh hệ lụy.

Theo đó, dự thảo luật cho phép Thủ đô ban hành cơ chế, chính sách khác với quy định của luật và nghị quyết của Quốc hội. Đại biểu cho rằng việc trao quyền đặc thù là cần thiết, nhưng phải xác định rõ phạm vi, mức độ và giới hạn cụ thể. Nếu quy định quá rộng có thể dẫn đến nguy cơ lạm quyền, thậm chí làm suy giảm hiệu lực của hệ thống pháp luật hiện hành. Vì vậy, cần thiết kế quy định chặt chẽ, tránh cách hiểu rằng các quy định của luật và nghị quyết của Quốc hội không còn tính ràng buộc đối với Thủ đô.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị xem xét lại cơ chế phân cấp nguồn thu, nhất là quy định để lại toàn bộ phần vượt thu ngân sách cho Hà Nội. Trong bối cảnh Hà Nội là địa phương có quy mô thu ngân sách lớn, chỉ đứng sau TPHCM, nếu giữ lại toàn bộ phần vượt thu trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến vai trò điều tiết của ngân sách Trung ương, đồng thời làm gia tăng chênh lệch giữa các địa phương, nhất là những tỉnh còn khó khăn.

Thực tế cho thấy, nhiều năm ngân sách đều vượt thu với tỉ lệ đáng kể. Nếu thiếu cơ chế điều tiết hợp lý, nguồn lực của Trung ương sẽ bị thu hẹp, ảnh hưởng đến khả năng hỗ trợ các địa phương khác. Do đó, đại biểu đề nghị chính sách cần được thiết kế theo hướng hài hòa lợi ích, vừa tạo động lực phát triển cho Thủ đô, vừa bảo đảm cân đối chung của quốc gia.

Bổ sung thẩm quyền cho địa phương trong quyết định các cơ chế hỗ trợ nhà ở

Thảo luận tại Tổ 12 (Vĩnh Long, Điện Biên, Hà Tĩnh), đại biểu Tống Thị Hạnh (Vĩnh Long) đề nghị cần làm rõ tính khả thi trong việc phân tầng không gian sử dụng đất. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cần xác định rõ không gian ngầm, tầng thấp và tầng cao được thể hiện thế nào trong các cấp độ quy hoạch. Đặc biệt, cần xác định giới hạn quyền của người sử dụng đất theo phương thẳng đứng thay vì quyền "vô hạn" như hiện nay. Việc phân định rõ ranh giới giữa quyền của người dân và quyền quản lý của Nhà nước sẽ giúp tối ưu hóa việc khai thác, sử dụng không gian phát triển của Thủ đô.

Đối với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), đại biểu đề xuất không chỉ dừng lại ở việc khai thác giá trị tăng thêm từ đất hay hạ tầng mà phải gắn liền với chính sách an sinh xã hội.

Một trong những điểm đáng chú ý là kiến nghị bổ sung thẩm quyền cho chính quyền địa phương trong việc quyết định các cơ chế hỗ trợ nhà ở. Đại biểu cho rằng cần có chính sách đặc thù cho cán bộ, công chức (bao gồm cả khối địa phương và các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn) được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Kiến nghị này nhằm cụ thể hóa các quyết sách của Bộ Chính trị về đổi mới công tác cán bộ, giúp thu hút và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho Thủ đô trong kỷ nguyên mới…

Nêu ý kiến về hành lang pháp lý và cơ chế chính sách đặc thù cho Thủ đô, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng, hiện nay, với việc xây dựng mô hình chính quyền hai cấp và từ thực tiễn đặt ra, Thủ đô cần có những đột phá mạnh mẽ hơn về thể chế. Điều này nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa đối với khu vực và cả nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi hoàn toàn đồng tình với sự cần thiết phải sửa đổi Luật Thủ đô. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội. Một số ý kiến nêu ra rất thuyết phục, xác đáng, cần được cơ quan soạn thảo nghiên cứu làm rõ và giải trình thêm.

Đặc biệt, cần chú trọng các nội dung liên quan đến mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị; nhất là các nội dung về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường và giải quyết các điểm nghẽn.

Bên cạnh đó, các chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cần theo hướng vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội, vừa đáp ứng yêu cầu về tính khả thi, ổn định lâu dài, nhất là nội dung có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân.

Hải Liên Giang