Tăng tốc phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ then chốt

Hình thành các tổ chức nghiên cứu hạt nhân

Ngày 27/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2813/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình nâng cao năng lực cho các tổ chức nghiên cứu và phát triển công lập giai đoạn 2025–2030”. Chương trình nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, từng bước hình thành một số tổ chức nghiên cứu hạt nhân có khả năng dẫn dắt và lan tỏa năng lực khoa học – công nghệ, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng và an ninh.

Theo mục tiêu của chương trình, đến năm 2030 sẽ phát triển 5 tổ chức nghiên cứu cơ bản; từ 7 đến 10 tổ chức nghiên cứu khoa học kỹ thuật và công nghệ; cùng với 4 tổ chức nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn đạt trình độ xuất sắc. Trong đó, một số tổ chức được định hướng tiệm cận trình độ khu vực và quốc tế.

Đối tượng triển khai chương trình bao gồm các tổ chức nghiên cứu và phát triển công lập, đồng thời mở rộng tới một số cơ sở giáo dục đại học công lập trọng điểm theo quy hoạch. Việc tập trung đầu tư, nâng cao năng lực cho các tổ chức này được kỳ vọng sẽ tạo ra những trung tâm nghiên cứu mạnh, đóng vai trò nòng cốt trong hệ thống khoa học và công nghệ quốc gia.

Theo Bộ KH&CN, trong năm 2026, Bộ đang tổ chức các hoạt động truyền thông, hướng dẫn các đơn vị xây dựng đề xuất nhiệm vụ tham gia chương trình; đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai và hoàn thiện hướng dẫn đánh giá năng lực tổ chức, thuyết minh nhiệm vụ để trình phê duyệt và tổ chức thực hiện theo lộ trình.

Hoàn thiện cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài

Cùng với phát triển tổ chức nghiên cứu, việc xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng được chú trọng.

Hệ thống văn bản pháp luật, cơ chế và chính sách về thu hút, phát triển và trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực khoa học – công nghệ cơ bản đã được ban hành. Trọng tâm là Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng các nghị định của Chính phủ như Nghị định số 231/2025/NĐ-CP về tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư và Kiến trúc sư trưởng; Nghị định số 249/2025/NĐ-CP về thu hút chuyên gia; và Nghị định số 263/2025/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập, cũng như các chính sách liên quan đến nhân lực, nhân tài và giải thưởng khoa học.

Các chính sách thu hút nhân tài, đặc biệt là trí thức trẻ và các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài, được xác định có ý nghĩa chiến lược trong phát triển khoa học và công nghệ. Theo đó, nhiều cơ chế linh hoạt đã được thiết kế, như thỏa thuận tiền lương và tiền thưởng theo năng lực; hỗ trợ chỗ ở, đi lại, sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe; ưu tiên tuyển dụng và áp dụng phụ cấp tăng thêm.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học còn được tạo điều kiện hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, tham gia các dự án nghiên cứu lớn; đồng thời được hỗ trợ thực tập hoặc làm việc ngắn hạn tại nước ngoài đối với các nhà khoa học và kỹ sư trẻ nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và mở rộng hợp tác quốc tế.

Tăng tốc đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ then chốt

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ then chốt cũng đang được triển khai mạnh mẽ. Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang thực hiện nhiều đề án đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ cao và STEM.

Đến nay, đã hình thành 13 mạng lưới trung tâm đào tạo trong các lĩnh vực quan trọng như AI, bán dẫn, an ninh mạng, vật liệu mới và năng lượng tái tạo. Các mạng lưới này đóng vai trò nòng cốt trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, hệ thống đào tạo sẽ phát triển đội ngũ khoảng 1.000 giảng viên chuyên sâu, đào tạo 5.000 sinh viên tài năng và triển khai tối thiểu 50 đề tài nghiên cứu ứng dụng trong các lĩnh vực công nghệ trọng điểm.

Thống kê cho thấy, trong năm 2025, các ngành công nghệ then chốt đã thu hút 132.388 sinh viên nhập học, trong đó riêng lĩnh vực bán dẫn chiếm tới 118.108 sinh viên. Hiện có 62 đề xuất chương trình đào tạo bán dẫn từ 26 trường đại học, với tổng chỉ tiêu tuyển sinh 5.884 và quy mô đào tạo dự kiến khoảng 42.804 người học.

Đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, hiện có 34 cơ sở đào tạo với khoảng 3.500 sinh viên đang theo học và khoảng 1.000 sinh viên tốt nghiệp mỗi năm.

Riêng trong lĩnh vực bán dẫn, nguồn nhân lực đang được đào tạo ở nhiều cấp độ, bao gồm khoảng 6.300 sinh viên chuyên ngành; 12.000 sinh viên các ngành gần; 700 học viên cao học; 120 nghiên cứu sinh; cùng với khoảng 1.600 học viên tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn.

Cùng với đào tạo nhân lực, việc đầu tư hạ tầng nghiên cứu và đào tạo cũng được chú trọng. Hơn 30 trường đại học đã được bàn giao gần 1.000 bản quyền phần mềm thiết kế vi mạch, phục vụ cho trên 10.000 sinh viên và giảng viên. Khoảng 30 phòng thí nghiệm bán dẫn quy mô nhỏ đã được xây dựng tại các cơ sở đào tạo.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2026–2027 sẽ hoàn thành 4 phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung cấp quốc gia và 19 phòng thí nghiệm cấp cơ sở, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ trong lĩnh vực này.

Các chính sách và chương trình trên đang từng bước góp phần tái cấu trúc hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam theo hướng tinh gọn, hiệu quả, đồng thời tập trung nguồn lực cho các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thu Giang