THẾ GIỚI TUẦN QUA: Phía sau những quyết định chính sách lãi suất

Các ngân hàng trung ương thận trọng trước áp lực lạm phát

Tâm điểm của kinh tế thế giới tuần qua là loạt quyết định chính sách tiền tệ từ các ngân hàng trung ương lớn. Dù lựa chọn những bước đi khác nhau, các cơ quan này đều đối mặt với sức ép từ giá năng lượng tăng cao và nguy cơ lạm phát kéo dài.

Ngày 28/10, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định giữ nguyên lãi suất trong biên độ 3,75-4%, đúng như kỳ vọng của thị trường. Quyết định được thông qua với tỉ lệ 10 phiếu thuận và 2 phiếu chống, trong đó hai thành viên đề xuất tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm.

Fed nhận định kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh, song áp lực lạm phát chưa được kiểm soát hoàn toàn. Ngân hàng trung ương này cho biết cần thêm dữ liệu để xác định bước đi tiếp theo, hướng tới mục tiêu đưa lạm phát trở lại mức 2%.

Cuộc xung đột tại Trung Đông, giá năng lượng leo thang và các chính sách thuế quan của Mỹ đang làm gia tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn cũng tác động đến nhu cầu và giá cả nhiều mặt hàng.

Quyết định của Fed được đưa ra ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào ngày 3/11, khi chi phí sinh hoạt trở thành một trong những vấn đề được cử tri quan tâm hàng đầu. Dù kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng, nhiều hộ gia đình vẫn phải đối mặt với áp lực từ giá hàng hóa và dịch vụ.

Tại châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ngày 29/10 cũng quyết định giữ nguyên lãi suất sau hai lần tăng từ đầu năm, đưa lãi suất cơ bản lên 2,5%.

ECB cảnh báo cú sốc năng lượng kéo dài có thể khiến lạm phát tăng cao hơn dự kiến, đồng thời làm suy yếu tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cơ quan này chưa vội tiếp tục thắt chặt chính sách khi chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy chi phí năng lượng tăng đang lan rộng và kéo dài sang giá các hàng hóa, dịch vụ khác.

Cùng xu hướng thận trọng, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) ngày 30/10 giữ nguyên lãi suất chính sách ngắn hạn ở mức khoảng 1,25%, nhằm có thêm thời gian đánh giá tác động của đợt tăng lãi suất trước đó đối với hộ gia đình và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, lần đầu tiên kể từ khi thiết lập mục tiêu ổn định giá cả năm 2013, BOJ đánh giá lạm phát theo xu hướng cơ bản đã đạt mục tiêu 2%. Tuy nhiên, giá thực phẩm, năng lượng tăng cao và đồng yen mất giá vẫn gây sức ép lên chi phí sinh hoạt. BOJ tiếp tục để ngỏ khả năng tăng lãi suất nếu điều kiện kinh tế và giá cả cho phép.

Trái với ba ngân hàng trung ương trên, Canada quyết định nâng lãi suất tham chiếu thêm 0,25 điểm phần trăm, lên 2,5% vào ngày 28/10, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023, trong bối cảnh lạm phát tháng 9 lên mức 3,2%, vượt ngưỡng mục tiêu của ngân hàng trung ương.

Ngân hàng Trung ương Canada đồng thời nâng dự báo lạm phát năm 2027 từ 2% lên 3,1%. Thống đốc Tiff Macklem cho biết việc tăng lãi suất là cần thiết để ngăn giá năng lượng tăng lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế, dù động thái này có thể khiến chi phí vay vốn và mua nhà tăng, đồng thời ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Những quyết định trong tuần cho thấy các ngân hàng trung ương chưa thể nới lỏng chính sách tiền tệ khi áp lực giá cả vẫn lớn. Tuy nhiên, việc duy trì lãi suất cao hoặc tiếp tục tăng lãi suất cũng đặt ra nguy cơ làm suy yếu tiêu dùng, đầu tư và đà phục hồi kinh tế.

Giá năng lượng đẩy chi phí sinh hoạt và sản xuất tăng cao

Áp lực lạm phát mà các ngân hàng trung ương đang đối mặt có nguyên nhân quan trọng từ những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong tuần, giá dầu tiếp tục chịu tác động từ nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng và bất ổn trên những tuyến vận tải quan trọng.

Tại châu Âu, giá khí đốt bán buôn lần đầu vượt mốc 100 euro/MWh kể từ tháng 12/2022. Giá khí đốt tăng khoảng 40% trong tháng 10 và cao gấp ba lần so với trước khi căng thẳng tại Iran bùng phát.

Tình hình thêm khó khăn khi các kho dự trữ khí đốt ngầm của Liên minh châu Âu (EU) mới đạt khoảng 74,9% dung tích vào cuối tháng 10, thấp hơn mức 83% cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, dự báo mùa Đông lạnh hơn bình thường làm gia tăng lo ngại về nhu cầu năng lượng, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng giữa châu Âu và châu Á.

Không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng, chi phí nhiên liệu và vận tải tăng đang tác động trực tiếp đến giá hàng hóa tiêu dùng.

Nhiều tập đoàn lớn như Coca-Cola, Procter & Gamble, Nestlé và Reckitt cảnh báo có thể tiếp tục điều chỉnh giá bán trong năm 2027 để bù đắp chi phí đầu vào.

Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đưa ra cảnh báo đáng chú ý trong tuần khi dự báo giá hàng hóa toàn cầu tăng 23% vào cuối năm 2026. Giá thực phẩm được dự báo tăng 10% trong năm nay và thêm 7% vào năm 2027, do tác động kết hợp của xung đột, hiện tượng El Nino và chi phí nhiên liệu, phân bón cao.

Theo WB, nếu xung đột tiếp tục leo thang cùng các cú sốc thời tiết và gián đoạn vận tải, giá thực phẩm có thể tăng vượt xa kịch bản cơ sở, làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực, đặc biệt tại những quốc gia nghèo và dễ bị tổn thương.

Những diễn biến này đặt các nền kinh tế trước nguy cơ vừa phải đối mặt với lạm phát cao, vừa chịu sức ép suy giảm tăng trưởng.

Thị trường biến động, các chính phủ tìm cách hạ nhiệt chi phí

Những quyết định lãi suất cùng triển vọng lạm phát đã tác động rõ rệt đến thị trường tài chính thế giới.

Sau quyết định giữ nguyên lãi suất của Fed, chứng khoán toàn cầu biến động thận trọng, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng. Giới đầu tư tiếp tục theo dõi các số liệu về lạm phát và tăng trưởng để đánh giá khả năng Fed nâng lãi suất trong những tháng tới.

Giá vàng chịu sức ép từ triển vọng lãi suất duy trì ở mức cao, lợi suất trái phiếu tăng và làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ. Ngày 30/10, giá vàng giao ngay giảm 3,5%, xuống còn 3.880,97 USD/ounce, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2025.

Thị trường tiền điện tử cũng ghi nhận biến động mạnh. Trước cuộc họp của Fed, giá bitcoin có thời điểm giảm xuống 79.300 USD trong phiên 26/10, khi tâm lý né tránh rủi ro gia tăng.

Trong bối cảnh lạm phát chịu tác động lớn từ chi phí năng lượng, các chính phủ cũng đang triển khai biện pháp nhằm giảm sức ép giá cả.

Ngày 29/10, các Bộ trưởng Năng lượng EU nhóm họp để tìm giải pháp bảo đảm nguồn cung trước mùa Đông và hạn chế tác động của giá nhiên liệu tăng cao đối với người dân, doanh nghiệp.

Nhiều nước thành viên EU cam kết đẩy nhanh việc xuất 42,6 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược trước cuối tháng 1/2027, trong đó có 20,5 triệu thùng dầu diesel.

Động thái này diễn ra sau khi Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) nhất trí giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và diesel từ các kho dự trữ nhằm ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung toàn cầu.

Ủy ban châu Âu cũng xem xét các giải pháp tăng sản lượng lọc dầu, đồng thời nghiên cứu cải cách thuế và phí truyền tải điện nhằm giảm hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, áp lực chi phí vẫn rất lớn. Theo số liệu của Ủy ban châu Âu, giá bán lẻ dầu diesel trung bình tại EU ngày 26/10 ở mức 2,15 euro/lít, tăng khoảng 35% so với cuối tháng 2.

Trong khi đó, WB nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ các nhóm dân cư nghèo nhất và hỗ trợ những quốc gia thu nhập thấp đang chịu gánh nặng nợ nần. Kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, tổ chức này đã giải ngân 8,7 tỷ USD hỗ trợ khẩn cấp cho các quốc gia nghèo và dễ bị tổn thương.

Diễn biến kinh tế thế giới tuần qua cho thấy triển vọng lãi suất trong thời gian tới vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng kiểm soát lạm phát, đặc biệt là diễn biến giá năng lượng và những rủi ro địa chính trị chưa có dấu hiệu chấm dứt.

An Bình