Thu nộp ngân sách gần 3.200 tỷ đồng phí cao tốc đầu tư công sau hơn 7 tháng

Bộ Xây dựng vừa có báo cáo Chính phủ về việc tổng kết việc thi hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên tuyến đường bộ cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.

Theo Bộ Xây dựng, từ ngày 2/3/2026, Cục Đường bộ Việt Nam đã tổ chức thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với các dự án thành phần đầu tư công trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Việc thu phí được triển khai theo từng nhóm tuyến, gắn với tiến độ hoàn thành hạ tầng và các điều kiện tổ chức thu phí. Các đoạn tuyến được đưa vào khai thác thu phí trong những đợt khác nhau, từ nhóm Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây đến các dự án từ Bãi Vọt đến Cam Lộ và từ Quảng Ngãi đến Nha Trang.

Gần 34 triệu lượt xe, thu gần 3.200 tỷ đồng

Tính đến hết ngày 12/10/2026, hệ thống thu phí ghi nhận tại 15/18 dự án thành phần, với tổng lưu lượng gần 34 triệu lượt phương tiện. Số tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc đã thu, nộp ngân sách Nhà nước đạt gần 3.168 tỷ đồng, vượt mức thu dự kiến trong các đề án khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc được phê duyệt.

Kết quả trên cho thấy quy định về thu phí cao tốc do Nhà nước đầu tư, trực tiếp quản lý và khai thác đã được đưa vào thực tiễn, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước theo chủ trương của Quốc hội.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng phát sinh những khó khăn, vướng mắc liên quan đến công tác tổ chức thu phí, vận hành và kết nối với hệ thống điều hành, trung tâm dữ liệu thanh toán tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc do Bộ Xây dựng đầu tư. Đây là những vấn đề cần được đánh giá, xử lý nhằm bảo đảm hoạt động thu phí được tổ chức đồng bộ, thông suốt và hiệu quả.

Hoàn thiện cơ chế thu phí cao tốc đầu tư công

Chính sách thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đầu tư công được hình thành từ chủ trương thu hồi vốn Nhà nước khi đầu tư xây dựng các tuyến cao tốc bằng nguồn vốn ngân sách.

Các nghị quyết của Quốc hội về đầu tư một số đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã đặt ra yêu cầu nghiên cứu phương án thu hồi vốn đầu tư, hoàn trả ngân sách nhà nước và hoàn thiện pháp luật về thu phí đối với cao tốc đầu tư bằng ngân sách Nhà nước.

Trên cơ sở đó, Luật Đường bộ năm 2024 quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên các tuyến thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác. Chính phủ ban hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 để cụ thể hóa chính sách này.

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, việc triển khai thu phí còn phải đáp ứng các điều kiện về hạ tầng trạm thu phí, thiết bị, hệ thống Back-End, công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ và hạ tầng kỹ thuật phục vụ quản lý, điều hành giao thông.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, toàn bộ số tiền phí do cơ quan hành chính nhà nước thu phải nộp vào ngân sách Nhà nước; chi phí tổ chức thu được lập dự toán và bố trí từ ngân sách Nhà nước.

Theo Bộ Xây dựng, những yêu cầu này đòi hỏi phải rà soát, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 130/2024/NĐ-CP để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về đường bộ, ngân sách Nhà nước, phí và lệ phí, đồng thời phù hợp với tình hình triển khai thực tế. Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 130/2024, hướng tới hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao tính khả thi, công khai, minh bạch trong tổ chức thu phí và phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước.

Phan Trang