Tiết kiệm điện cần được coi là nguồn năng lượng đầu tiên

Trước áp lực ngày càng gia tăng đối với hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nắng nóng cực đoan, nhu cầu điện tăng cao và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng cho phát triển đất nước, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức Tọa đàm với chủ đề "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" sáng 22/6 với sự tham gia của đại diện Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), chuyên gia và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng.

Hệ thống điện quốc gia đang chịu áp lực chưa từng có

Một trong những vấn đề được dư luận quan tâm nhất hiện nay là khả năng bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tăng nhanh.

Theo Bộ Công Thương, công suất cực đại của hệ thống điện thời gian gần đây đã vượt 58.000 MW, trong khi sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh - mức tiêu thụ rất lớn phản ánh rõ xu hướng tăng trưởng mạnh của nền kinh tế.

Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công Đặng Hải Dũng cho biết, tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn chặt với tăng trưởng kinh tế. Khi Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong giai đoạn tới, nhu cầu điện chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu tăng mạnh, hệ thống điện cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức.

Ông Đặng Hải Dũng nhận định: "Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15-20%, thậm chí cao hơn".

Theo các chuyên gia, ngoài yếu tố tăng trưởng trong nước, những bất ổn địa chính trị toàn cầu, biến động giá nhiên liệu, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và tác động của biến đổi khí hậu đang tạo áp lực ngày càng lớn lên công tác bảo đảm điện.

Bên cạnh đó, nguy cơ xuất hiện El Nino trong những tháng tới có thể ảnh hưởng đến nguồn thủy điện, đồng thời làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện trong mùa nắng nóng.

Tiết kiệm điện là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn và ít tốn kém hơn

Một điểm đáng chú ý tại tọa đàm là sự thay đổi trong tư duy tiếp cận vấn đề tiết kiệm điện.

Nếu như trước đây tiết kiệm điện thường được xem là giải pháp tình thế trong những thời điểm cao điểm nắng nóng hoặc thiếu điện, thì hiện nay vấn đề này đã được đặt ở tầm chiến lược quốc gia.

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, với mục tiêu tiết kiệm khoảng 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển thông thường.

Nhiều quốc gia và các tổ chức năng lượng quốc tế hiện coi phần năng lượng tiết kiệm được là "nguồn năng lượng đầu tiên", bởi chi phí tiết kiệm thấp hơn rất nhiều so với việc đầu tư nguồn điện mới.

Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Ngô Sơn Hải nhấn mạnh: "Tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện".

Theo ông Hải, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000-5.000 MW công suất mới để đáp ứng nhu cầu phát triển. Tuy nhiên, để đưa vào vận hành thêm khoảng 1.000 MW điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG có thể cần từ 3-4 năm triển khai. Trong khi đó, nếu giảm được khoảng 2% công suất tiêu thụ điện thì hiệu quả mang lại tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW nguồn điện mới.

Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn và ít tốn kém hơn rất nhiều.

Một trong những nhận thức được các chuyên gia cho rằng cần thay đổi hiện nay là suy nghĩ tiết kiệm điện đồng nghĩa với việc giảm sử dụng điện hoặc cắt giảm sản xuất.

Theo Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia Đặng Nguyễn Ngữ: "Tiết kiệm điện không có nghĩa là ngừng hoặc giảm tiêu thụ một cách máy móc".

Ông Ngữ cho rằng mục tiêu của tiết kiệm điện không phải là hạn chế hoạt động sản xuất hay giảm chất lượng cuộc sống, mà là tối ưu hóa việc sử dụng điện để tạo ra hiệu quả cao hơn với mức tiêu thụ thấp hơn. Theo đó, việc tiết kiệm cần được thực hiện ở tất cả các cấp độ, từ hộ gia đình, tòa nhà, doanh nghiệp đến quy mô quốc gia.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ cũng nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận truyền thống về đầu tư cho tiết kiệm năng lượng.

"Thực hành tiết kiệm không còn là chi phí nữa mà là một khoản đầu tư" - ông Ngữ nói.

Theo các chuyên gia, với sự phát triển của công nghệ hiện nay, nhiều giải pháp tiết kiệm điện đã rút ngắn đáng kể thời gian hoàn vốn, từ mức 5-10 năm trước đây xuống chỉ còn khoảng 2 năm.

AI, số hóa và lưới điện thông minh mở ra dư địa tiết kiệm rất lớn

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng dành nhiều thời gian trao đổi về vai trò của công nghệ trong quản lý năng lượng.

Theo các chuyên gia, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu thời gian thực và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong quản lý năng lượng hiện đại.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ cho rằng: "Chúng ta không thể cải thiện cái gì mà chúng ta không thể đo đếm được".

Hiện nay, các mô hình nhà máy thông minh, tòa nhà thông minh, lưới điện thông minh đang cho phép theo dõi, phân tích và tối ưu hóa việc sử dụng điện theo thời gian thực.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy nếu tối ưu hóa ngay từ giai đoạn thiết kế công trình có thể giúp giảm khoảng 40-60% năng lượng tiêu thụ đối với các tòa nhà thương mại và công sở.

Từ góc độ ngành điện, EVN cho biết quá trình chuyển đổi số hiện đã được triển khai trên toàn bộ chuỗi hoạt động từ phát điện, truyền tải, phân phối đến chăm sóc khách hàng. Đặc biệt, hiện nay khoảng 99,9% công tơ điện đã được chuyển sang công tơ điện tử, cho phép thu thập dữ liệu từ xa và hỗ trợ người dân theo dõi mức sử dụng điện theo thời gian thực.

Theo EVN, tỷ lệ tổn thất điện năng của hệ thống đã giảm từ khoảng 8% xuống còn khoảng 6% sau 10 năm - tiệm cận với nhóm quốc gia tiên tiến trong khu vực.

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng nêu, doanh nghiệp hiện đối mặt áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn xanh toàn cầu như thuế carbon, CBAM, ESG và các hàng rào xanh đối với hàng hóa xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, tiêu thụ năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng phát thải carbon của sản phẩm, khiến tiết kiệm năng lượng không chỉ là vấn đề giảm chi phí mà còn trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Theo ông Đặng Hải Dũng, tiết kiệm năng lượng hiện đã trở thành xu thế bắt buộc tại Việt Nam và trên thế giới. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và các mô hình dịch vụ năng lượng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Đối với người dân, các chuyên gia khuyến nghị sử dụng điện tiết kiệm, nhất là trong mùa nắng nóng. EVN khuyến cáo cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26°C, kết hợp sử dụng quạt, hạn chế dùng nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm và theo dõi mức tiêu thụ điện để điều chỉnh phù hợp. Tiết kiệm điện cần trở thành trách nhiệm và văn hóa chung nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Vĩnh Hoàng